ارتش جمهوری اسلامی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ارتش ایران)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ارتش جمهوری اسلامی ایران
Seal of the Islamic Republic of Iran Army.svgپرچم رسمی ارتش ایران
نشان و پرچم ارتش ایران
فعالیت از بهمن ۱۳۵۷ تا کنون (جمهوری اسلامی)
کشور ایران
وفاداری رهبر جمهوری اسلامی ایران[۱]
شاخه نزاجا

نهاجا

پداجا

نداجا

اندازه ۸۷۳٬۰۰۰ نفر (۱۳۹۷)[۲]
جزئی از نیروهای مسلح ایران
مرکز فرماندهی تهران، ایران
نام مستعار آجا
شعار ایمان، انضباط، آموزش (رسمی)[۳][۴]

ارتش فدای ملت (غیررسمی)[۵][۶]

سالگردها ۲۹ فروردین
نبردها مناقشه جزایر سه‌گانه ایرانی در خلیج‌فارس
جنگ ایران و عراق
جنگ داخلی کردستان عراق
جنگ داخلی سوریه
شورش کردها در ایران سال ۱۳۵۷
نبرد هرات
کشمکش بلوچستان
درگیری ایران و پژاک
جنگ داخلی عراق
جنگ با داعش
وبگاه aja.ir
فرماندهان
فرمانده کل سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی
جانشین فرمانده کل سرتیپ محمدحسین دادرس
معاون هماهنگ‌کننده سرتیپ حبیب‌الله سیاری
رژه ارتش ایران
رژه ارتش ایران

ارتش جمهوری اسلامی ایران (به‌اختصار: آجا)[۷] پیکرهٔ اصلی نیروهای مسلح ایران را تشکیل می‌دهد.[۲] وظیفهٔ اصلی ارتش «پاسداری از استقلال و تمامیت ارضی کشور» است[۸][۱] و هم‌اکنون فرماندهی کل ارتش را سید عبدالرحیم موسوی برعهده دارد.[۹]

پیشینه شکل‌گیری ارتش در ایران، به سال ۱۲۹۹ و تأسیس ارتش شاهنشاهی ایران توسط رضاشاه پهلوی بازمی‌گردد. این سازمان در پی وقوع انقلاب ۱۳۵۷، ابتدا به ارتش ملی ایران، سپس به ارتش جمهوری اسلامی ایران، تغییر نام داد. امروزه ارتش ایران از ۴ نیروی زمینی، پدافند هوایی، دریایی و هوایی تشکیل می‌شود، که به‌همراه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی، مجموعهٔ نیروهای مسلح ایران را شکل می‌دهند.

استراتژی نظامی[ویرایش]

دکترین نظامی نیروهای مسلح ایران بر پایه مادهٔ ششم قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران، بر ۷ اصل اسلامی‌بودن، ولایی‌بودن، مردمی‌بودن، خودکفایی، انضباط، اقتدار و سادگی، استوار می‌باشد.

  1. اسلامی بودن: در تشکیل و تجهیز نیروهای مسلح، اساس و ضابطه، مکتب اسلام است، به نحوی که بر همه شئون و ابعاد آن، ضوابط و مقررات شرع، حاکمیت داشته‌ باشد.
  2. ولایی بودن: نیروهای مسلح، تحت فرمانِ فرماندهی کل بوده و اصل وحدت فرماندهی، در تمامی رده‌های آن حاکم می‌باشد. دستور فرمانده در صورتی که مغایر با دستورهای مسلم شرع، فرمان‌های فرماندهی کل و حاکمیت نظام و قوانین جمهوری اسلامی ایران نباشد، لازم‌الاجرا است.
  3. مردمی بودن: نیروهای مسلح همواره در کنار مردم و در جهت مصالح و آرمان‌های امت اسلامی، انجام وظیفه می‌نمایند و در زمان صلح نیز به درخواست دولت، افراد و تجهیزات فنی خود را، در حدی که به آمادگی رزمی آن‌ها آسیبی وارد نشود، در جهتِ خدمت به مردم، به کار می‌گیرند.
  4. خودکفایی: نیروهای مسلح با بهره‌گیری از تمامی توان خود در جهت رسیدن به خودکفایی تلاش می‌نمایند.
  5. انضباط: نیروهای مسلح باید با ایجاد انضباط معنوی برخاسته از اعتقاد و ایمان پرسنل، وضع مقررات منطقی و عادلانه و برقراری سیستم‌های تشویق و تنبیه، زمینه اجرای کامل دستورها و مقررات را فراهم سازند.
  6. سادگی: در نیروهای مسلح در تمامی زمینه‌ها اعم از طرح‌ریزی‌های ستادی، اعمال مدیریت، بکارگیری سیستم‌ها و روش‌ها، گزینش تکنولوژی و صدور دستورالعمل‌ها، باید اصلِ سادگی رعایت شود. تشکیلات غیر ضروری و تشریفات بی‌مورد، حذف و روش‌های یکنواخت‌سازی، مورد توجه قرار گیرد.
  7. اقتدار: نیروهای مسلح می‌بایست از چنان آمادگی، تحرک و اقتداری برخوردار باشند، که بتوانند با بهره‌گیری از تمامی امکانات جمهوری اسلامی، جرأت تعرض را از دشمنانِ آشکار و نهان، سلب نمایند.
  8. دفاعی بودن: نیروهای مسلح با بهره‌گیری از تمامی توان خود دشمن را از تعرض بازداشته و در برابر هر گونه تجاوز دفاع نموده و متجاوز را تنبیه و سرکوب می‌نمایند و در عین اعتقاد به اصل عدم تعرض، ملل مسلمان یا مستضعف غیرمعارض با اسلام را برای دفاع از خود، یاری می‌کنند.[۱]

مأموریت و وظایف[ویرایش]

مأموریت اصلی ارتش جمهوری اسلامی ایران، آمادگی و مقابله در برابر هرگونه تجاوز نظامی علیه استقلال و دفاع از منافع کشور و تمامیت ارضی نظام جمهوری اسلامی ایران است.[۸][۱] بنابر مادهٔ هفتم قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران، مصوب مهرماه ۱۳۶۶، مأموریت و وظایف ارتش به صورت زیر است:

  • آمادگی و مقابله در برابر هرگونه تجاوز نظامی علیه استقلال، تمامیت ارضی، نظام جمهوری اسلامی ایران و منافع کشور.
  • همکاری با نیروی انتظامی و سپاه پاسداران، در مقابله با اشرار، یاغیان، قاچاقچیان، تجزیه‌طلبان و جریانات براندازی، در مواقع ضروری و بنا به‌دستور.
  • آمادگی جهت همکاری با سپاه پاسداران در کمک به ملل مسلمان و مستضعفِ غیرمعارض با جهان اسلام، در دفاع از خود، در برابر تهدید و تجاوز نظامی، بنا به درخواست آنان و بنا به دستور.
  • در اختیار قرار دادن افرادی که در استخدام ارتش هستند و تجهیزات فنی آنها، بنا به درخواست دولت در اجرای اصل ۱۴۷ قانون اساسی و با رعایت کامل موازین عدل اسلامی، در حدی که بنا به تشخیص شورای عالی دفاع، به آمادگی رزمی ارتش آسیبی وارد نشود.
  • سازماندهی، آموزش، تجهیزات و گسترش نیروهای زمینی، هوایی و دریایی، متناسب با امکانات و تهدیدات، برای انجام مأموریت‌های محوله.
  • تلاش مداوم و مستمر در جهت حاکمیت کامل فرهنگ و ضوابط اسلامی در ارتش و وزارت دفاع و سازمان‌های وابسته به آنها.
  • آماده نمودن مردم برای دفاع مسلحانه از کشور و نظام جمهوری اسلامی، در چهارچوب قانون خدمت وظیفه عمومی.
  • کمک به سپاه پاسداران، در آموزش و سازماندهی، بنا به دستور.
  • اقدامات لازم در جهت نیل به خودکفایی در کلیه زمینه‌ها از قبیل؛ صنعتی، آموزشی، تدارکاتی، اطلاعاتی، روش‌ها و سازماندهی.
  • اقدامات لازم در زمینه کسب اطلاع از اوضاع، رویدادها و تحولات سیاسی، نظامی آشکار و نهان منطقه و جهان و ارزیابی مستمر تهدیدات و توان رزمی دشمنان بالفعل و بالقوه.
  • تلاش مداوم و مستمر در جهت حفظ و صیانت ارتش و وزارت دفاع و سازمان‌های وابسته به آن‌ها، در زمینه‌های امنیتی.
  • ایجاد تسهیلات لازم برای همکاری سپاه پاسداران با ارتش، در مواقع ضروری که شورای عالی دفاع تعیین می‌نماید.[۱]

بودجه[ویرایش]

در سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ تقریباً ۲۰ درصد از بودجهٔ نظامی ایران، سهم ارتش بوده‌است. در سال ۱۳۹۷ بودجهٔ سالیانه ارتش (ستاد مشترک ارتش) ۹ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان اعلام گردید.[۱۰][۱۱][۱۲] افزون بر این، در سال ۱۳۹۷ بودجه سازمان عقیدتی سیاسی ارتش؛ ۳۷ میلیارد تومان، دانشگاه‌های افسری ارتش (شامل: دانشگاه افسری نیروی زمینی، دانشگاه علوم دریایی، دانشگاه علوم و فنون هوایی و دانشگاه پدافند هوایی) بیش از ۳۱ میلیارد تومان، سازمان حفاظت اطلاعات ارتش؛ ۲۰ میلیارد تومان و دانشگاه علوم پزشکی ارتش؛ ۱۰ میلیارد تومان بود.[۱۳][۱۴]

ساختار سازمانی[ویرایش]

ساختار ارتش ایران از ۴ نیروی زمینی، هوایی، دریایی و پدافند هوایی، همچنین یک ستاد مشترک تشکیل می‌شود:

  1. ستاد مشترک ارتش: مرکز برنامه‌ریزی و هماهنگی بین هر چهار نیروی ارتش می‌باشد. این نیروها شامل نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوایی و قرارگاه پدافند هوایی می‌باشد. لزوم هماهنگی و پشتیبانی هر چهار نیرو از یکدیگر در جنگ‌ها باعث به وجود آمدن ستاد مشترک شده‌است. محمدولی قرنی اولین رئیس ستاد مشترک ارتش پس از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ بود. در اواخر سال ۱۳۸۶ ستاد مشترک ارتش، به ستاد فرماندهی کل ارتش تغییر یافت و جایگاه ریاست ستاد مشترک ارتش به معاونت هماهنگ‌کنندهٔ ارتش و رئیس ستاد مشترک ارتش تبدیل گردید.
  2. نیروی زمینی ارتش (نزاجا): بزرگترین نیرو در بین نیروهای مسلح ایران است و هم‌اکنون کیومرث حیدری فرماندهی آن را برعهده دارد.
  3. نیروی دریایی ارتش (نداجا): مسئولیت حفاظت و صیانت از آب‌های سرزمینی ایران در شمال و جنوب را برعهده دارد و نیز حافظ منافع ایران در آب‌های آزاد بین‌المللی بشمار می‌آید. فرماندهی نیروی دریایی برعهده حسین خانزادی می‌باشد.
  4. نیروی هوایی ارتش (نهاجا): مسئولیت حفاظت از مرزهای هوایی ایران و پشتیبانی از نیروهای رزمی را برعهده دارد و فرمانده آن نیز برعهده عزیز نصیرزاده می‌باشد.
  5. نیروی پدافند هوایی ارتش (پداجا): از خردادماه ۱۳۹۸ با تفکیک پدافند هوایی ارتش از قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا، به نیروی پدافند هوایی ارتقاء یافت و به عنوان نیروی چهارم ارتش به فعالیت ادامه داد. بدنه اصلی این نیرو از نیروی هوایی ارتش شکل گرفته و هم‌اکنون مسئولیت ایجاد امنیت در آسمان و حفاظت از مرزهای هوایی کشور را با مشارکت نیروی هوایی ارتش، برعهده دارد. فرماندهی نیروی پدافند هوایی نیز برعهده علیرضا صباحی‌فرد می‌باشد.

یگان‌های تابعه[ویرایش]

سلسله مراتب و فرماندهان یگان‌های تابعه ارتش
سازمان فرمانده جانشین فرمانده معاون هماهنگ‌کننده
ستاد مشترک ارتش سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی[۱۵] سرتیپ محمدحسین دادرس[۱۶] دریادار حبیب‌الله سیاری[۱۶]
نیروی زمینی ارتش سرتیپ کیومرث حیدری[۱۷] سرتیپ نوذر نعمتی[۱۸] سرتیپ علی جهانشاهی[۱۹]
هوانیروز ارتش سرتیپ دوم یوسف قربانی[۲۰] سرهنگ خلبان مجتبی روحانی[۲۱] سرتیپ دوم جمشید اسماعیلی
نیروی دریایی ارتش (نداجا) دریادار حسین خانزادی[۱۵][۱۶] دریادار تورج حسنی‌مقدم[۱۵] دریادار حمزه‌علی کاویانی[۱۵]
نیروی هوایی ارتش سرتیپ خلبان عزیز نصیرزاده[۲۲] سرتیپ دوم خلبان حمید واحدی[۲۳] سرتیپ دوم خلبان مهدی هادیان[۲۳]
نیروی پدافند هوایی ارتش سرتیپ علیرضا صباحی‌فرد[۲۴] سرتیپ علیرضا الهامی[۲۵] سرتیپ دوم ابوالفضل سپهری راد[۲۶]
سازمان عقیدتی سیاسی ارتش عباس محمدحسنی[۲۷] احمد جلیلی صفت[۲۸] ندارد
سازمان حفاظت اطلاعات ارتش سرتیپ محمدحسین حبیبیان[۲۹] نامعلوم ندارد
دژبان کل ارتش سرتیپ دوم محمدرضا حسینی[۳۰] سرهنگ غلامرضا عرفانی راد ندارد

دانشگاه‌های ارتش[ویرایش]

دانشگاه‌های تابعه ارتش جمهوری اسلامی ایران
دانشگاه تأسیس مکان
دانشگاه افسری امام علی ۱۳۰۰ تهران
دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا ۱۳۱۴ تهران
دانشگاه علوم دریایی امام خمینی ۱۳۵۹ نوشهر
دانشگاه هوایی شهید ستاری ۱۳۶۷[۳۱] تهران
دانشگاه علوم پزشکی ارتش ۱۳۷۲ تهران
دانشگاه علوم و فنون فارابی ؟ تهران
دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا ۱۳۹۲ تهران

فرماندهان[ویرایش]

فهرست زیر، فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران را شامل می‌شود، که از ۱۳۵۷ تحت عنوان رئیس ستاد مشترک ارتش و از ۱۳۸۶ تاکنون فرمانده کل ارتش نامیده می‌شود. در این فهرست، درجه‌های فرماندهان، در هنگام انتصاب، قید شده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ماده ۱۳ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «Country Profile: Iran» (PDF). Library of Congress – Federal Research Division. کتابخانه کنگره. ۱۳۸۷. صص. ۲۰. دریافت‌شده در ۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. «عقیدتی سیاسی ارتش از هشت سال دفاع مقدس تا حضور در آبهای بین‌المللی». پایگاه اطلاع‌رسانی نداجا. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۰۶-۱۰-۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  4. «ارتش شعار اقتصاد مقاومتی را از سال‌های پیش عملی کرده‌است». خبرگزاری ایمنا. ۰۴-۰۲-۱۳۹۵. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۰۶-۱۰-۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. «ارتش فدای ملت». همشهری آنلاین. ۲۸-۰۱-۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۰۶-۱۰-۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. «تانک کراربه زودی وارد چرخه دفاعی کشور می‌شود». پایگاه اطلاع‌رسانی ارتش. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۰۶-۰۵-۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  7. آجا | ارتش | ارتش جمهوری اسلامی ایران تسنیم
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ اصل ۱۴۳ قانون اساسی
  9. بازدید فرمانده ارتش تسنیم
  10. راستی‌آزمایی: بودجه نهادهای نظامی در ایران چقدر است؟
  11. بودجه دفاعی ایران چقدر است؟
  12. بودجه نظامی جهان؛ کاهش در روسیه، افزایش چشمگیر در ایران و عربستان
  13. سازمان برنامه و بودجه. «لایحه بودجه سال 1397 کل کشور». انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۰۵-۱۰-۱۳۹۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  14. [ماده واحده و جداول کلان منابع و مصارف بودجه ۱۳۹۷]
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ ۳۲ انتصاب نظامی در سال ۹۶/ ورود فرماندهان جدید
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ سه انتصاب جدید در ارتش/ دریادار خانزادی فرمانده نداجا/ امیر دادرس جانشین فرمانده ارتش/ دریادار سیاری معاون هماهنگ‌کننده ارتش
  17. فرماندهی جدید نیروی زمینی ارتش را بهتر بشناسیم
  18. جانشین جدید فرمانده نیروی زمینی ارتش را بهتر بشناسیم
  19. امیر نعمتی جانشین فرمانده نزاجا شد/ امیر جهانشاهی معاون هماهنگ‌کننده نیروی زمینی
  20. انتصاب فرمانده جدید هوانیروز ارتش
  21. جانشین فرمانده هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران: شهدا الگویی ماندگار برای جوانان هستند
  22. فرمانده نیروی هوایی ارتش ایران تغییر کرد
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ جانشین فرمانده و معاون هماهنگ‌کننده نیروی هوایی ارتش منصوب شدند
  24. سید علی خامنه‌ای (28-05-2019). «انتصاب فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء و فرمانده پدافند هوایی ارتش». Khamenei.ir. بایگانی‌شده از اصلی در 28-05-2019. دریافت‌شده در 29-05-2019. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ=،|تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  25. امیر علیرضا الهامی جانشین فرمانده قرارگاه پدافند هوایی شد
  26. رئیس ستاد نیروی پدافند هوایی ارتش: دشمنان به دنبال حذف قدرت دفاعی ما هستند البته این خواب پریشان‌شان تعبیر شدنی نیست.
  27. حجت‌الاسلام محمدحسنی رئیس سازمان عقیدتی سیاسی ارتش شد
  28. حجت‌الاسلام جلیلی صفت جانشین سازمان عقیدتی سیاسی ارتش شد
  29. «آیین تکریم و معارفه فرمانده کل ارتش برگزار شد». تارنمای رسمی آجا. ۴ شهریور ۱۳۹۶. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳ مهر ۱۳۹۷.
  30. سرهنگ حسینی فرمانده جدید دژبان کل ارتش شد
  31. آشنایی با دانشگاه هوایی شهید ستاری

پیوند به بیرون[ویرایش]