دین در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ادیان موجود در ایران)

دین در ایران در طول تاریخ این کشور، از بسیاری آیین‌ها و مذاهب تاثیر گرفته است. آیین زرتشت دین اصلی در دوران امپراتوری هخامنشی(۵۵۰–۳۳۰ قبل از میلاد)، امپراتوری اشکانی(۲۴۷ پیش از میلاد - ۲۲۴ میلادی) و امپراتوری ساسانیان(۲۲۴–۶۵۱ میلادی) بود. در سال ۶۵۱ میلادی، خلافت راشدین ایران را فتح کرد و اسلام را به عنوان دین اصلی گسترش داد. سنی شکل غالب اسلام قبل از حمله ویرانگر مغول‌ها بود، اما در اثر آن حمله، تشیع سرانجام با ظهور صفویان در تمام ایران مسلط شد. [۱]
براساس سرشماری سال ۱۳۹۰، وضعیت دین در ایران درسال ۱۳۹۰ اینگونه بود: ۹۹٫۹۸٪ از ایرانیان مسلمانند، و ۰٫۰۲٪ معتقد به دیگر اقلیتهای به رسمیت شناخته، نظیر مسیحیت، یهودیت و زرتشت اند. براساس نظرسنجی انجام شده توسط مؤسسه جهانی پیمایش ارزش‌ها (WVS) انجام شده ۹۶٫۵٪ درصد از ایرانیان خود را مسلمان می‌دانند.[۲] اگرچه بازنمایی واقعی شکاف دینی در ایران مورد اختلاف نظر است چرا که بی‌دینی و بعضی از دیگر ادیان در ایران توسط دولت به رسمیت شناخته نمی‌شوند و اعلام آن ممکن است افراد را در خطر مجازات اعدام قرار دهد.

براساس نظرسنجی آنلاینی که مؤسسه گمان سال ۲۰۲۰ در خارج از ایران انجام داد درصد بسیار کمتری از پاسخگویان (۴۰٪) خود را به عنوان مسلمان می‌شناسند و حدود ۲۲٪ خود را در هیچ دسته‌بندی دینی‌ای قرار نمی‌دهند.[۳]

مزدیسنا در دوران امپراتوری هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان دین اصلی در ایران بود. در سال ۶۵۱ بعد از میلاد خلفای راشدین ایران را فتح و دین اسلام را به عنوان دین اصلی گسترش دادند. تا پیش از حمله ویرانگر مغولها، سنی شکل اصلی اسلام در ایران بود، اما پس از ظهور صفویان شیعه مذهب غالب در ایران شد. براساس اطلاعات نامه جهان که توسط CIA منتشر شده ۹۰ الی ۹۵ درصد از ایرانیان مسلمان خود را به عنوان شیعه، که مذهب اصلی در ایران است، می‌شناسند و حدود ۵ الی ۱۰ درصد از آنها خود را سنی یا صوفی می‌دانند. یهودیت، مسیحیت و دین زرتشت نیز به رسمیت شناخته شده و حمایت می‌شوند و در مجلس نماینده مخصوص دارند.[۴] ایران همچنین سکونتگاه دومین جمعیت بزرگ یهودیان در جهان عرب و خاورمیانه است. دو اقلیت بزرگ غیرمسلمان در ایران بهاییت و مسیحیت است. بهائیان که از نظر تاریخی بزرگترین اقلیت درایران بود در طول حیاتش با آزارهای زیادی در ایران مواجه بوده‌است.[۵][۶]

پیروان سه دین مسیحیت، زرتشت و یهودیت در مجلس شورای اسلامی کرسی نمایندگی دارند. کیش زرتشتی در دوره‌هایی پیشین، دین بیشتر مردم ایران بود؛ ولی در دوره کنونی، جمعیت زرتشتیان ایران از ده‌ها هزار نفر، تجاوز نمی‌کند.[۷] ایران بزرگترین جمعیت یهودیان را در جهان اسلام دارد.[۸]

اقلیت‌های دینی دیگر عبارتند از: بهائیان، بابیان، مندائیان،[۹] یارسان،[۱۰] ایزدیان،[۱۱] شیطان‌پرستان،[۱۲] رائلیان، بوداییان،[۱۳] هندوها، سیک‌ها.[۱۴]

ایرانیان دین‌ناباور و خداناباور نیز از طرف حکومت اسلامی، به رسمیت شناخته نمی‌شوند.[۱۵]

قانون اساسی[ویرایش]

در اصول دوازده، سیزده و چهارده قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به جز اسلام به عنوان دین رسمی کشور ادیان قانونی ایران معرفی شده‌اند، این ادیان عبارتند از زرتشتی، مسیحیت و یهودیت. بر پایه قانون اساسی، پیروان این ادیان از حقوق شهروندی مشابه با شهروندان مسلمان برخوردارند و بر مبنای اصل شصت و هشتم همین قانون، نمایندگان این اقلیت‌ها در مجلس شورای اسلامی می‌توانند با کتاب مربوط به دین خود سوگند یاد کنند.[۱۶][۱۷] در قانون اساسی و قوانین عمومی دسترسی به بعضی از پست‌ها و مشاغل در سطوح بالا برای غیر مسلمانان منع شده‌است.[۱۸]

نظرسنجی گمان[ویرایش]

دین در ایران (گمان ۲۰۲۰)[۱۹]

  مسلمان شیعه (۳۲٫۲٪)
  هیچ‌کدام (شامل دین‌ناباورها) (۲۲٫۲٪)
  آتئیست (خداناباور) (۸٫۸٪)
  زرتشتی (7.7٪)
  معنویت گرا (7.1٪)
  ندانم گرا (5.8٪)
  مسلمان سنی (5.0٪)
  عرفان گرا (تصوف) (3.2٪)
  انسانیت گرا (2.7٪)
  موارد دیگر (3.3٪)
  مسیحی (1.5٪)
  بهایی (0.5٪)
  یهودی (0.1٪)

دین در ایران (سال ۲۰۱۱)[۲]

  اسلام (۹۹٫۹۸٪)
  Otherخطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب تمام کنندهٔ </ref> بدون برچسب <ref> (). (0.1% غیر مسلمان؛ ۰٫۱٪ پاسخ‌نداده), (۰٫۲٪)

بر پایه یک نظرسنجی اینترنتی که گروه مطالعات افکارسنجی ایرانیان-گمان-در خرداد ۱۳۹۹ از مجموعه شبکه اجتماعی پیرامونی آن گروه با نمونه‌گیری گلوله‌برفی انجام داده‌است، در آن شبکه اجتماعی تعداد افراد دین‌ناباور حدوداً به ۵۰ درصد رسیده‌است. بر پایه نتیجه همین نظرسنجی، درحالی که ۳۲٪ از افراد مورد پرسش خود را «مسلمان شیعه» می‌دانند، ۹٪ خود را خداناباور (آتئیست)، ۸٪ معنویت‌گرا، ۷٫۵٪ زرتشتی، ۷٪ ندانم‌گرا و ۴٫۵٪ خود را مسلمان سنی فرض می‌کنند. همچنین گرایش به عرفان‌گرایی (تصوف)، انسانیت‌گرایی، مسیحیت و بهائیت در کنار گرایش‌های دیگر در جامعه ایران حضور دارند. حدود ۲۲٪ جامعه نیز خود را نزدیک به هیچ‌یک از این گرایش‌ها نمی‌دانند. در این نظرسنجی بیش از ۵۰ هزار پاسخ‌دهنده شرکت کردند و حدود ۹۰٪ پاسخ‌دهندگان ساکن ایران بوده‌اند.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Fensham ، F. Charles ص1.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ National Population and Housing Census 2011 (1390): Selected Findings (PDF). The President’s Office Deputy of Strategic Planning and Control. Statistical Center of Iran. 2011. p. 8, table 3, graph 3. Retrieved 26 September 2020.
  3. «گزارش نظرسنجی دربارهٔ نگرش ایرانیان به دین». مرداد ۱۳۹۹.
  4. "The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. Retrieved 2019-10-22.
  5. International Religious Freedom Report 2009
  6. "ماجراهای دین و فلسفه؛ از ترجمه دائرة المعارف قرآن تا مرگ 'فیلسوفِ قرآن'". BBC News فارسی. 2020-10-19. Retrieved 2020-10-20.
  7. "International Religious Freedom Report 2009". Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. 26 Oct. 2009. Retrieved ۱۲ Dec. ۲۰۱۲. Check date values in: |تاریخ بازبینی=, |تاریخ= (help)
  8. Demick, Barbara. "IRAN: Life of Jews Living in Iran". Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture. Retrieved ۱۲ Dec. ۲۰۱۲. Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  9. «آشنایی با یک اقلیت دینی ایرانی که طلاق ندارند!». ایسنا.
  10. «نگاهی به آئین یارسان یا اهل حق».
  11. «ایزدیان؛ کهن‌ترین آیین در هزاره سوم».
  12. «فعالیت 70 فرقه شیطان پرستی در ایران!». fararu.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۳.
  13. bultannews.com، بولتن نیوز | (۱۲ مرداد ۱۳۸۹). «فعاليت فرقه بودايي در ايران». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۳.
  14. «سیک‌ها هم در تهران معبد دارند+ تصاویر».
  15. بی‌بی‌سی، آیا آتئیسم در ایران در حال گسترش است؟، ۴ اردیبهشت ۱۳۹۷
  16. حقوق اقلیت‌ها در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران انجمن کلیمیان تهران
  17. اتحادیه بین‌المللی زنان پیرو ادیان توحیدی
  18. تبعیضات ناروا علیه اقلیت‌های قومی و مذهبی در قانون اساسی ایران
  19. [۱]
  20. «گزارش نظرسنجی دربارهٔ نگرش ایرانیان به دین». گَمان؛ گروه مطالعات افکارسنجی ایرانیان.
  21. «نتایج یک نظرسنجی حرفه‌ای: حدود نیمی از جامعه ایران اظهار داشته‌اند که از دین‌داری به بی‌دینی رسیده‌اند». رادیو پیام اسرائیل.
  22. «نتایج یک نظرسنجی: نیمی از جامعه ایران از دین‌داری به بی‌دینی رسیده‌اند». اینترنشنال.
  23. «گزارش نظرسنجی دربارهٔ نگرش ایرانیان به دین (پی‌دی‌اف)» (PDF).

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Religion in Iran». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۲.