ادموند هالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ادموند هالی
Edmond Halley.jpg
متولد ۸ نوامبر ۱۶۵۶(۱۶۵۶-11-0۸)
هگراستون، لندن بزرگ، انگلستان
مرگ ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲ میلادی (۸۵ سال)
گرینویچ، لندن، انگلستان
رشته فعالیت ریاضیات، نجوم، ژئوفیزیک، هواشناسی و فیزیک
محل کار دانشگاه آکسفورد
رصدخانه سلطنتی گرینویچ
دانش‌آموختهٔ دانشگاه آکسفورد
استاد راهنما کارل فریدریش گاوس
دلیل شهرت دنباله‌دار هالی

ادموند هالی (به انگلیسی: Edmond Halley) (زاده ۸ نوامبر ۱۶۵۶ - درگذشته ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲) منجّم، ژئوفیزیک دان، ریاضی‌دان، هواشناس، و فیزیک‌دان انگلیسی بود.

مروری بر زندگی هالی[ویرایش]

ادموند هالی در هشت نوامبر ۱۶۵۶ در هاگرستون لندن در یك خانواده اشراف زاده و متمول چشم به جهان گشود. پدرش كارخانه صابون سازی داشت. ادموند از همان دوران طفولیت زیر نظر مربیان درباری تحت تعلیم و تربیت قرار گرفت و از چهار سالگی علاقه خود را به دانستن ریاضیات نشان داد. اكثر مردم با ستاره دنباله دار هالی آشنا هستند كه هر ۷۴ تا ۷۸ سال یك بار از فراز كره زمین قابل مشاهده است. البته این ستاره دنباله دار برای اولین بار در ۲۴۰ قبل از میلاد در چین دیده و ثبت شده اما ادموند هالی اولین فردی بود كه دوره ای بودن آن را تشخیص داد. این ستاره آخرین بار در سال ۱۹۸۶ دیده شد و بار دیگر در ۲۰۶۱ مشاهده خواهد شد. باید افزود كه ادموند هالی تنها در این زمینه به تحقیق نپرداخته بود بلكه درباره تو خالی بودن كره زمین و حفره ها و كوه های موجود در مریخ و ماه نیز اكتشافاتی داشته است ادموند برای تحصیل علم به مدرسه اشراف زاده های سنت پل لندن فرستاده شد. او در مدرسه در دروس ریاضیات بهترین نمره را می گرفت و در سن ۱۶ سالگی توانست دیپلم خود را با بالاترین رتبه دریافت كند. ادموند تصمیم گرفت برای تكمیل توشه بار علمیش به دانشگاه برود، لذا در سال ۱۶۷۳ به دانشكده كوئین در دانشگاه آكسفورد رفت. در طی تحصیل در رشته ریاضیات به چاپ چند مقاله در زمینه منظومه شمسی و لكه های سیاه خورشید پرداخت. ادموند تا پایان تحصیلاتش در دانشگاه دوام نیاورد و در سال ۱۶۷۶ دانشكده را به قصد سفرهای ماجراجویی ترك كرد.هالی به جزایر سنت هلنا در اقیانوس اطلس جنوبی رفت و در آنجا جایابی (سکستانت) با دید تلسکوپی طراحی نمود تا بتواند فهرست ستاره های نیمکره جنوبی را دربیاورد. در آنجا او یکبار عبور مریخ را مشاهده نمود، و دریافت که با یکبار عبور ناهید میتوان اندازه دقیق منظومه شمسی را بدست آورد. او در سال ۱۶۷۸ به انگلیس و سپس به دانتزیگ (گدانسک) رفت تا به نزاعهایی علیه کشفیات منجمی به نام یوهانس هولیوس به دلیل عدم استفاده از تلسکوپ خاتمه دهد. هالی مدتی در کنار وی ماند و مشاهدات وی را بررسی و ارزیابی نمود. در سال ۱۶۷۹ هالی نتایج مشاهداتش در سنت هلنا را در کتاب فهرست ستاره های جنوب مشتمل بر ۳۴۱ ستاره جنوبی منتشر نمود. این دانش افزوده شده به نقشه ستاره ها وی را قابل مقایسه با تیکو براهه نمود، به عنوان مثال "تیکوی جنوبی" همانطور که در فلام استید توضیح داده شده است. وی در سن ۲۲ سالگی فوق لیسانسش را از دانشگاه آکسفورد گرفت و به عنوان عضو انجمن سلطنتی انتخاب شد.

کشفیات وی همچنان ادامه یافت تا اینکه وی پیشنهاد نمود که کره زمین از لایه های مختلف و یک هسته تشکیل شده است. هر لایه توسط اتمسفری از لایه دیگر جدا شده و هر لایه میدان مغناطیسی خود را دارد. به این صورت وی میخواست ناهماهنگیهای موجود در قطب نماها را توجیه نماید. در سال ۱۷۱۶، هالی یک روش برای اندازه گیری دقیق فاصله بین زمین و خورشید با استفاده از اندازه گیری زمانبندی گذر سیاره ناهید پیشنهاد نمود. در اینصورت، وی از روش توضیح داده شده توسط جیمز گریگوری نویسنده کتاب توسعه بصری پیروی میکرد (در این کتاب تلسکوپ گرگورین نیز توضیح داده شده است). به نظر می آید که هالی نیز این کتاب را داشت و خوانده بود چون در آن ایام طراحی تلسکوپها از روی طرح گرگورین انجام میشد.

شناسایی ستاره ها[ویرایش]

. او تحت نظر نیوتن به نمودار و رسم ستاره های مشاهده شده اش اقدام كرد. ادموند معتقد بود كه ستاره های دنباله دار مانند سیارات احتمالا دارای مدار بیضوی هستند. این بدان معنا بود كه می توان ستاره های دنباله دار را ردیابی و بازگشت آنها را محاسبه و حتی پیش بینی كرد. ادموند در پی تلاش و فعالیت خود در جهت شناخت ستاره ها، در ۲۸ نوامبر ۱۶۷۸ درست پس از بازگشت از سنت هلن به عضویت انجمن سلطنتی انتخاب شد. هالی با كمك قانون جاذبه نیوتن پیش بینی كرد كه در ستاره دنباله داری كه در سال های ۱۶۰۷ و ۱۶۸۲ از كنار زمین گذشته در سال ۱۷۵۸ نیز باز خواهد گشت.او مدتی را به پاریس رفت و در دانشگاه ستاره شناسی پاریس به تحقیق و بررسی بر روی عبور ستاره ها از فراز زمین مشغول شد. ادموند در سال ۱۶۸۲ یك رصد خانه كوچك در آبلینگتون واقع در شمال لندن برپا كرد تا بهتر و بیشتر بتواند در این زمینه فعالیت كند. در ضمن به نوشتن چند كتاب برگرفته از نظریات و مشاهداتش پرداخت. ادموند به این نتیجه رسید كه ستارگان دنباله دار تفاوتی با ستارگان معمولی ندارند. او پیش بینی كرد هر ۷۵ الی ۷۸ سال یك بار ستاره هالی در فراز آسمان زمین مشاهده می شود. این فرضیه وی كه ستارگان دنباله دار همانند سیارات به دور خورشید می چرخند مورد تایید واقع شد. هالی در سال ۱۶۸۲ با یكی از دوستان دوران كودكی اش ازدواج كرد و حاصل این ازدواج دو پسر و یك دختر بود. او تفاوت های بین شمال جغرافیایی و شمال مغناطیسی اطراف كره زمین را مورد بررسی قرار داد به این امید كه اطلاعات حاصله بتواند برای یافتن طول جغرافیایی مورد استفاده دریانوردان قرار گیرد. سپس به مقام معاونت دبیر كلی انجمن سلطنتی لندن نایل شد. ادموند مطالعات زیادی را روی بادهای ۳۰ درجه عرض شمالی و جنوبی خط استوا و بادهای موسمی نیز انجام داد. وی نتیجه مطالعات خود را درباره نوسانات مغناطیسی منتشر كرد.

عمر تخمینی زمین[ویرایش]

ادموند هالی تنها به ستارگان فكر نمی كرد بلكه سعی در تخمین سن زمین داشت. او اظهار داشت كه می توان از روی مقدار شوری آب اقیانوس ها سن زمین را محاسبه كرد. در ضمن به اثبات تو خالی بودن زمین پرداخت. هالی در سال ۱۶۹۲ اعلام كرد كه انسان در خارجی ترین لایه از سه لایه مركزی كه همراه یك هسته داخلی سازنده زمین است، زندگی می كند. طبق این محاسبه ها حدود چهل درصد درون زمین چیزی ندارد و فضای خالی می باشد. اشتباه هالی از آن جا ناشی شد كه وی برای چگالی كلی زمین از عدد غلط استفاده كرد و به این دلیل به چنین نتیجه ای رسید كه زمین در تمام بخش های خود تو خالی است. البته دانشمندان بعد از هالی نظریه او را تصحیح كردند و به شناسایی لایه های زمین پرداختند.

دو دوست صمیمی[ویرایش]

هالی در سال ۱۶۷۸ اسحاق نیوتن را متقاعد و راضی ساخت تا یافته هایش را تحت عنوان اصول ریاضی فلسفه طبیعی به چاپ برساند. این كتاب دربرگیرنده جزییاتی در مورد نحوه محاسبه مدار چرخشی ستاره دنباله دار ۱۶۸۰ بود. هالی از روش نیوتن برای محاسبه مدار ستاره های دنباله دار استفاده كرد. از این رو هالی معروف شد و بر سر زبان ها افتاد. او تجربه دوستی با نیوتن را ارزشمند می دانست و از نیوتن آموخته های زیادی را كسب كرد. هالی به دلیل علاقه به ریاضیات و آمار، مسئولیت جدول های آماری مرگ و میر و زاد و ولد در انگلیس را به دست گرفت و با ارائه اصولی برای محاسبه بیمه های عمر و مستمری سالانه، خدمت بزرگی به دولت كرد. دولت سلطنتی نیز وی را به مقام ناظر مالی انجمن سلطنتی منصوب كرد. هالی دو سال در این منصب به كار مشغول شد. بار دیگر هوای ماجراجویی و سفر با كشتی به سرش زد. لذا در ۱۹ آگوست ۱۶۹۸ فرماندهی كشتی پارامور متعلق به نیروی دریایی سلطنتی را به عهده گرفت و سفر دریایی اش به روی آب های اقیانوس اطلس دو سال به طول انجامید. او نوسانات مغناطیسی را اندازه گرفت و نمودارهای اقیانوسی را با دقت تمام رسم كرد. این نمودارها و اطلاعات بعدها مورد استفاده ملاحان و ناخداهای كشتی های دریایی قرار گرفت.در زمانی كه هالی در سفر دریایی به سر می برد پسر بزرگش بر اثر تب حصبه كه آن دوران شایع بود جان خود را از دست داد و غم سنگینی را بر قلب هالی و همسرش گذاشت.

پیش بینی بازگشت[ویرایش]

هالی مردی فعال و بااراده بود. او همزمان در چند جای مختلف كار می كرد. دولت از وی می خواست كه به ماموریت های دیپلماتیك به تمام اروپا سفر كند تا از دانشگاه های دیگر كشورها بازدید داشته باشد. در هشت ژانویه ۱۷۰۴ هالی به عنوان استاد ریاضیات و هندسه در دانشگاه آكسفورد منصوب شد و تا پایان عمرش در این مقام باقی ماند و یك سال بعد درباره یافته ها و تحقیقاتش در مورد ستاره های دنباله دار كتابی نوشت و بازگشت یك ستاره دنباله دار را در سال ۱۷۵۸ پیش بینی كرد. در سوم نوامبر ۱۷۱۳ دبیر كل انجمن سلطنتی لندن شد و بعد عنوان ستاره شناس سلطنتی را از آن خود كرد و در رصدخانه سلطنتی واقع در گرینویچ تا پایان عمر ساكن شد. او در آن جا مشاهدات دقیق و منظمی از حركات ماه در یك چرخه چند ساله داشت. ادموند هالی این دانشمند ریاضیدان و ستاره شناس و زمین شناس در ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲ در گرینویچ به علت كهولت و ضعف جسمانی، زندگی را بدرود گفت. چند سال بعد همه مقالات دانشگاهی وی توسط پسر كوچكش به صورت كتابی به چاپ رسید و مورد استفاده دانشجویان رشته ریاضیات، نجوم و زمین شناسی دانشگاه آكسفورد قرار گرفت. اكنون نیز به یاد ادموند هالی، ستاره دنباله دار، حفره ها، كوه های ماه و مریخ و ایستگاه تحقیقاتی در قطب جنوب را به نام او گذاشته اند.



منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Edmond Halley»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴).