احمد جام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
شیخ احمد جامی
Sheikh ahmad jam1.jpg
تندیس احمد جامی در تربت جام
زادروز۴۴۰ قمری، ۱۰۴۹ میلادی
نامق
درگذشت۱۰محرم ۵۳۶ قمری، ۱۱۴۱ میلادی
معد آباد جام
ملیتایرانی
نام‌های دیگراحمد ابن ابوالحسن
لقبژنده‌پیل
قبر شیخ احمد جامی در تربت جام. قبر شیخ در هوای آزاد در جلوی ایوان مسجد قرار دارد. بر روی قبر نمادی سنگی به ارتفاع حدود دو متر با حکاکی‌های زیبا قرار داده شده است. روی قبر شیخ هیچ سنگی قرار داده نشده و تنها یک درخت پسته کاشته شده است.

شیخ الاسلام «احمد ابن ابوالحسن جامی نامقی ترشیزی» معروف به شیخ احمد جام (زاده ۴۴۰ - درگذشته ۵۳۶ هجری قمری) ملقب به «ابونصر احمد ژنده‌پیل» یا به‌طور خلاصه «ژنده‌پیل» از عارفان دوره سلجوقی بود.

وی از عارفان و صوفیان بنام قرن ششم هجری قمری است. زادگاه وی نامق از دیار ترشیز یا کاشمر فعلی بوده و مدفن وی در تربت جام می‌باشد. طول عمر وی را بیشتر مراجع ۹۵ سال و بعضی ۹۶ سال ذکر کرده‌اند.

زندگی‌نامه[ویرایش]

او در سال ۴۴۰ هجری قمری (و یا۴۴۱ هجری قمری)در روستای نامق زاده شد. نیاکان او از نوادگان جریر بن عبدالله، (از صحابه پیامبر اسلام) بودند. نام او با القابی که به او داده‌اند چنین است: «شیخ‌الاسلام، قطب‌ الاوتاد، شیخ ابونصر احمد ژنده‌پیل». گاه او را «پیر جام» یا شیخ جام نیز نامیده‌اند.

مشهور است در جوانی تحولی روحی به او دست داد و به عرفان روی آورد. از مردم کناره گرفت و ۱۸ سال در ارتفاعات نامق و کوهستان بزد گوشه گرفت و به مطالعه در قرآن و تفاسیر و تحقیق در حال عرفاً پرداخت.

مسلماً این دوران خلوت و انزوا در زندگی شیخ جام دورانی پربار و مؤثر بوده‌است و بسیاری از معلومات و اندوخته‌ها و تجربه‌های معنوی در آن دوران رقم خورده است. وی در چهل سالگی به تعلیم و ارشاد و گفتار و نگارش رساله و کتاب پرداخت و ناحیهٔ جام (زام) پایگاه حضور معنوی وی گردید و وی نیز به سبب همین حضور دیرپا به شیخ جام ملقب گردید. وی سفرهایی به نقاط مختلف کرد. در این سفرها بود که نفوذی در طبقات مختلف به‌وجود آورد و مردمانی به او روی آوردند. شیخ جام در ۱۰ محرم ۵۳۶ هجری قمری درگذشت. او را در خانقاهش واقع در معد آباد که بعدها به تربت جام شهرت یافت دفن کردند.

درباره شناخت شیخ جام[ویرایش]

شیخ احمد جام نامقی (۴۴۱ ـ ۵۳۶ هجری) در شمار خوش‌اقبال‌ترین و ناشناخته‌ترین چهره‌های تاریخ عرفان و تصوف است، هرچند این اقبال و شهرت بی‌سبب نبوده و آن ابهام و ناشناختگی نیز بی‌دلیل روی نداده است. «شهرت» و «ابهام» دو رویِ سکّه شناختِ شیخ جام است؛ شهرتی که به مدد مقامات‌های متعدد و انبوهِ داستان‌ها و حکایاتِ مریدانِ مقامات‌نویس به اوج و مرز افسانه رسیده است، و ابهامی که حقیقتِ آثار و نوشته‌های وی را در نوردیده و منظومه فکری و عرفانی وی را همچنان مستور و ناشناخته باقی گذاشته است. بدون شک شیخ جام یکی از نامدارترین و مهم‌ترین چهره‌های عرفان و تصوّف خراسان ـ و بلکه ایران ـ است «مقامات»های متعدد نیز در این شهرت و آوازه شیخ مؤثر بوده‌اند، اما از خاستگاه و مقبولیت این داستان‌ها و حکایت‌ها در ذهن و دل عامه نیز نباید غافل بود؛ مردمانی که در گذر زمان و در گردباد آلام و آسیب‌ها با دل زلال خود از شیخ فقط کرامت و درمان و اعجاب‌آفرینی می‌دیده‌اند. اما «کدام شیخ جام می‌تواند مطلوب ما باشد؟» پاسخ این سؤال را باید در آینه و ترازوی واقعیت و حقیقت جست؛ واقعیتی که برآمده از پسندها و خواست‌های ارادتمندان در گذر زمان است و حقیقتی که جلوه‌های اندیشه‌ورزی و نشانه‌های فکری و عرفانی آن در آثار شیخ پیداست. همین نکته‌ها چهره شیخ جام را در گستره عرفان و تصوف ایران ممتاز و بی‌بدیل ساخته است. (مطالب از مقدمه کتاب‌های مقامات منظوم شیخ جام و رساله در اثبات بزرگی شیخ جام به قلم حسن نصیری جامی.)

آثار[ویرایش]

آثار او به زبان فارسی هستند شامل یک رساله، شش کتاب به نثر و یک دیوان شعر:

آثار خانقاهی و دودمانی (درباره شیخ جام)[ویرایش]

آثاری که دربارهٔ زندگی و احوال شیخ جام به قلم فرزندان و اعقاب و مریدان شیخ نگاشته شده و در شناخت زندگی و حکایات احوال وی و فرزندان وی راه گشاست:

منابع[ویرایش]

  1. جام، احمد (۱۳۷۷). کرمی، احمد، ویراستار. دیوان شیخ احمد جام (ژنده‌پیل). تهران: انتشارات نشریات ما.
  • مقدمه انیس التائبین، نویسنده: علی فاضل.
  • مقدمه مقامات منظوم، نویسنده: حسن نصیری جامی.
  • (به قلم فرزند شیخ: شهاب الدین اسماعیل بن احمد جام نامقی)/ تصحیح رامز جامی (۱۳٩٦رساله در اثبات بزرگی شیخ جام، تهران: پژوشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پیوند به بیرون[ویرایش]

Sheikh Ahmad-e Jami
Sheik Ahmad Jami statue in Torbat-e Jam
Sheik Ahmad Jami statue in Torbat-e Jam
Born1048
Namagh, Kashmar County, Iran
Died1141 (aged 93)
Torbat-e Jam, Khorasan Province, Iran
OccupationSufi writer
GenreShariah
Notable worksSeraj al Sāerin,
Konuz al Hekma
Website
ahmad-e-jam.com
Tomb of Sheikh Ahmad Jami in
Torbat e Jam, Iran.

Ahmad Ibn Abolhasan Jāmi-e Nāmaghi-e Torshizi (Persian: احمد ابن ابوالحسن جامی نامقی ترشیزی‎) (born Namagh (now Kashmar), Persia, 1048 – died Torbat-e Jam, 1141) better known as Sheikh Ahhmad-e Jami or Sheikh Ahmad-i Jami or Sheikh Ahmad-e jam or Sheikh-e Jam or simply Ahmad-e Jam was a Persian Sufi, Sufi writer, mystic and poet . His mazar (tomb) is located in Torbat-e Jam.

His life

He was born in 1048 (441 A.H.) in Namagh (now Kashmar) near Torshiz in Khorasan, and counted Jarir Ibn Abdullah, a companion (Sahaba) of Mohammad as one of his ancestors. His parents made their living by farming. Ahmad was tall of stature, strong and courageous; this and a reputation for gruffness led to sources referring to him as "the Colossal Elephant" (Zhandeh Pil). Medieval accounts describe him as having red hair, a wine-colored beard and dark-blue eyes.

Until the age of twenty-two (circa 1070 CE / 463 AH), Ahmad would attend drinking parties with a circle of profligate friends. Ahmad experienced a conversion to the religious life one night after witnessing the miraculous transformation of wine into grape juice. [The Colossal Elephant and his Spiritual Feats, Story 1, Story 74]. After this Ahmad withdrew from his circle of friends. He took up the life of a hermit and lived in seclusion for eighteen years, on the mountain of Nâmaq until about 1082 (475 A.H.), and then on the mountain of Bizd for the next six years until circa 1088 (481 A.H.). [The Colossal Elephant, Stories 9, 10 and 13]. At the age of forty he returned to society to guide the people and make wine-drinkers and sinners to repent. The earliest source about him, The Spiritual Feats of Sadid al-Din Muhammad al-Ghaznavi, gives him the honorific title "Shaykh al-Islam." According to Ghaznavi's Spiritual Feats, Ahmad-e Jâm was not at first appreciated by the people, but after several miraculous healings, his reputation spread and he attracted some followers (see Stories 13–15).

Ahmad settled down in Ma'd-âbâd and began training disciples and composing books and propagating his ideas. He also built a Friday mosque and a khâneqâh, or Sufi lodge. From his home in Ma'd-âbâd, he made many trips throughout Khorasan, including visits to the major cities of Herât, Nayshabur, and Marv, and to Bâkharz and Bastâm. He evidently won many converts from the villages outlying Jâm. Shaykh Ahmad's activity therefore stretched across a territory that triangulates the modern borders of eastern Iran, northern Afghanistan and southern Turkmenistan. [Colossal Elephant, introduction].

Poetry

Although his main field was writing Books, he also composed great poems during his life. A sample of his poetry is:

چون تیشه مباش و جمله زی خود متراش
چون رنده ز کار خویش بی بهره مباش
تعلــیم ز اره گیر در امــر معاش
چیزی سوی خود میکش و چیزی می پاش

Don't be like axe and don't offend anyone
Don't be useless like a plane
Just be like a saw in your life
Do something for yourself and something for others

His Works

Although the title of his books are in Arabic, all of them are written in Persian. They are about shariah and theology, with some of his most important books being:

  • Meftāh al Najāt (Arabic: مفتاح النجاة‎) – "The key of Redemption"
  • Konuz al Hekma (Arabic: کنوز الحکمة‎) – "The Treasure of Wisdom"
  • Seraj al Sāerin (Arabic: سراج السائرین‎) – "The Lamp of Pilgrims"

His Death

After his death in 1141 the people of Ma'dabad (Persian: معدآباد‎) (now Torbat-e Jam) buried him in the gate of the city and made a tomb for him in order that the people could come and use the mystical powers of the Sheikh after his death.

Impact

He had a great influence on Jami, who chose his penname according to Sheikh Ahmad Jami's name (which is Jami).[1]

See also

Footnotes

References

  • The Colossal Elephant and His Spiritual Feats: The Life and Legendary Vita of Shaykh Ahmad-e Jâm. Co-authored and translated by Franklin Lewis and Heshmat Moayyad (Costa Mesa: Mazda, 2004) [1]
  • Sheikh Ahmad Jami Biography in Ahmad-e-Jam Website
  • Jami Article in Aftab Website
  • Ahamd-e Jam Entry in Loghatnaameh Website Dehkhoda Encyclopedia

External links