ابوالوفا محمد بوزجانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ابوالوفای بوزجانی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
ابوالوفا محمد بوزجانی
Buzjani, the Persian.jpg
زادروز۱۰ ژوئن ۹۴۰ میلادی-۲۸ شعبان ۳۲۸ قمری/بوژگان، حومه شهر تربت جام امروزی،ربع نیشابور
درگذشت۹۹۸ یا ۹۹۷ میلادی-۳۸۶ هجری/ بغداد
پیشهریاضیات، ستاره‌شناسی (نجوم)
سال‌های فعالیتسده چهارم هجری
شناخته‌شده برایعالم مسلمان
دیناسلام

ابوالوفا محمّد بوزجانی' (نام کامل: ابوالوفا محمد بن محمد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس) (۳۲۸–۳۸۸ هجری قمری) ریاضیدان و منجم بزرگ ایرانی[۱][۲] است در دوران طلایی اسلام بوده‌است. وی در تاریخ ۲۰ خرداد ۳۱۹ هجری شمسی در بوژگان از توابع ولایت جام، ربع نیشابور به دنیا آمد. او تحصیلات ریاضی خود را نزد خانواده آموخت و به نیشابور رفت. سپس در سال ۳۴۸ به عراق که در آن زمان پایتخت خلافت شرقی بود، سفر کرد و تا پایان عمرش در آنجا زندگی کرد. در عراق به صورت آخرین نمایندهٔ برجستهٔ مکتب ریاضی-نجومی درآمد و به تألیف کتاب‌های مهم خود پرداخت و با همکارانش در رصدخانهٔ بغداد به رصد مشغول شد.

او روش‌های محاسبه‌ای را که بازرگانان، کارمندان دوایر مالیه و مساحان زمین در شرق اسلامی در کارهای روزمرهٔ خود بکار می‌بردند، به نحوه منظم مدون ساخت و همچنین روش‌های متداول را اصلاح کرد و بعضی از روش‌های ناصحیح را نیز مورد انتقاد قرار داد. به عنوان مثال، پس از بیان آنکه مساحان، مساحت هر نوع چهار ضلعی را با ضرب کردن نصف مجموع اضلاع مقابل در یکدیگر بدست می‌آورند، خاطرنشان می‌سازد که این نیز اشتباهی آشکار و غلطی مسلم است.

از کتاب بوزجانی چنین بر می‌آید که دستگاه موضعی عددنویسی دهدهی هندی با استفاده از ارقام در میان مردم و تجار سرزمین‌های خلافت شرقی تا مدت‌های طولانی مورد استفاده نبوده‌است. او با توجه به عادت و عرف خوانندگانی که کتاب برای آن‌ها نوشته شده، از استفاده از ارقام کاملاً پرهیز کرده‌است و همهٔ اعداد و محاسبات را، که گاهی بسیار پیچیده‌است، تنها با واژگان بیان کرده‌است.

یکی از کتاب‌های علمی بوزجانی کتاب « فیما یحتاج الیه الصانع من الاعمال الهندسه » است، که بعد از سال ۳۷۹ نوشته شده‌است. بسیاری از روش‌های ساختن اشکال دوبعدی و سه‌بعدی که بوزجانی عرضه کرده، اقتباس است از آنچه در آثار اقلیدس، ارشمیدس، هرون اسکندری، تئودوسیوس و پاپوس آمده بوده‌است، اما بعضی از مثال‌ها ابتکاری است. در این اثر بوزجانی، مسائلی نیز راجع به تقسیم یک شکل به اجزایی که شرایط معینی را واجد باشند، آمده‌است.

اثر نجومی بزرگ بوزجانی «المجسطی» یا «الکامل» بسیار دنباله‌روی مجسطی بطلمیوس است. ممکن است این اثر که فقط بخشی از آن بجای مانده‌است، دقیقاً همان «زیج‌الواضع» او یا جزئی از آن باشد که بر رصدهای خود و همکارانش مبتنی است. بنظر نمی‌اید که زیج باقی‌مانده باشد.

قبل از بوزجانی، در مثلثات کروی، تنها وسیلهٔ حل مثلث‌ها قضیهٔ منلائوس راجع به چهارضلعی کامل بود که در کتب اسلامی به قاعدهٔ مقادیر ششگانه موسوم است. کاربرد این قضیه در حالت‌های مختلف بسیار دست و پاگیر است. بوزجانی با غنی‌تر ساختن ابزار مثلثات کروی، حل مسائل آن‌ها را راحت‌تر کرد. وی قضیهٔ تانژانتها را در حل مثلث قائم‌الزاویهٔ کروی بکار بست و تقدم در اثبات را بیرونی به وی نسبت داده‌است. یکی از اولین اثبات‌های قضیهٔ کلی سینوسها برای حل مثلث‌های غیر قائم الزاویه، توسط بوزجانی ابداع گردید.

وی مسائل لاینحل هندسه کلاسیک را حل کرد و تحقیقاتی در اصول ترسیمات هندسی نمود که تا امروز هنوز کسی موفق به ارائه راه حل دیگری نشده‌است و از این حیث مسئله ابوالوفا در جهان مشهور است و اولین کسی است که مطالعات دقیقی دربارهٔ کره ماه انجام داد. [نیازمند منبع]

کارهای وی در زمینه هندسه کروی با کاربرد در نجوم کروی شگرف بوده‌است.

ریاضیات[ویرایش]

ابوالوفای بوزجانی واضع اتحاد مثلثاتی بود:

وی هم‌چنین قانون سینوس‌ها را برای مثلثات کروی کشف کرد:[۳]

عصر حاضر[ویرایش]

  • برای تجلیل از بوزجانی، دهانهٔ یکی از آتشفشانهای ماه بنام او نام‌گذاری شده‌است.
  • در سال ۱۳۷۸ همایشی بین‌المللی به منظور شناخت بیشتر وی و خدمات و آثارش در محل تولدش، تربت جام برگزار گردید.
  • در سال ۱۳۹۴ خورشیدی، گوگل موتور جستجوی گوگل، هزار و هفتاد و پنجمین سالروز تولد بوزجانی را با تغییر آرم خود و گذاشتن تصویری جدید و قرار دادن علامت‌های هندسی و ریاضی گرامی داشت.[۴]

منابع[ویرایش]

  • ماه‌نامهٔ دانشمند، اسفند ۱۳۸۸، مریم خادمی و یاسمین قدیمی، ایرانیان اخترشناس، صفحهٔ ۳۶
  • غلامحسین مصاحب (۱۳۷۹حکیم عمر خیام به عنوان عالم جبر، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران، ص. ۱۰۴ و ۱۰۵، شابک دوره۹۶۴-۶۲۷۸-۵۶-۶ مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک)
  1. Ben-Menahem, A. (2009). Historical encyclopedia of natural and mathematical sciences (1st ed.). Berlin: Springer. p. 559. ISBN 978-3-540-68831-0. 970 CE Abu al-Wafa al-Buzjani (940–998, Baghdad). Persian astronomer and mathematician. |access-date= requires |url= (help)
  2. Sigfried J. de Laet (1994). History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. UNESCO. p. 931. ISBN 978-92-3-102813-7. The science of trigonometry as known today was established by Islamic mathematicians. One of the most important of these was the Persian Abu' l-Wafa' Buzjani (d. 997 or 998), who wrote a work called the Almagest dealing mostly with trigonometry
  3. Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 157, in Selin, Helaine; D'Ambrosio, Ubiratan (2000), Mathematics Across Cultures: The History of Non-western Mathematics, Springer, ISBN 1-4020-0260-2
  4. ابتکار گوگل در سالروز تولد ریاضیدان ایرانی خبرگزاری انتخاب

پیوند به بیرون[ویرایش]

Abu al-Wafa' al-Buzjani
Buzjani, the Persian.jpg
BornJune 10, 940
Buzhgan, Iran
DiedJuly 15, 998(998-07-15) (aged 58)
ResidenceBaghdad
Academic background
InfluencesAl-Battani
Academic work
EraIslamic Golden Age
Main interestsMathematics and Astronomy
Notable worksAlmagest of Abū al-Wafā'
Notable ideas
InfluencedAl-Biruni, Abu Nasr Mansur

Abū al-Wafāʾ, Muḥammad ibn Muḥammad ibn Yaḥyā ibn Ismāʿīl ibn al-ʿAbbās al-Būzjānī or Abū al-Wafā Būzhjānī (Persian: ابوالوفا بوزجانی or بوژگانی‎)[1] (10 June 940 – 15 July 998) was a Persian[2][3] mathematician and astronomer who worked in Baghdad. He made important innovations in spherical trigonometry, and his work on arithmetics for businessmen contains the first instance of using negative numbers in a medieval Islamic text.

He is also credited with compiling the tables of sines and tangents at 15 ' intervals. He also introduced the secant and cosecant functions, as well studied the interrelations between the six trigonometric lines associated with an arc.[4] His Almagest was widely read by medieval Arabic astronomers in the centuries after his death. He is known to have written several other books that have not survived.

Life

He was born in Buzhgan, (now Torbat-e Jam) in Khorasan (in today's Iran). At age 19, in 959 AD, he moved to Baghdad and remained there for the next forty years, and died there in 998.[4] He was a contemporary of the distinguished scientists Abū Sahl al-Qūhī and Al-Sijzi who were in Baghdad at the time and others like Abu Nasr ibn Iraq, Abu-Mahmud Khojandi, Kushyar ibn Labban and Al-Biruni.[5] In Baghdad, he received patronage by members of the Buyid court.[6]

Astronomy

Abu Al-Wafa' was the first to build a wall quadrant to observe the sky.[5] It has been suggested that he was influenced by the works of Al-Battani as the latter describes a quadrant instrument in his Kitāb az-Zīj.[5] His use of tangent helped to solve problems involving right-angled spherical triangles, and developed a new technique to calculate sine tables, allowing him to construct more accurate tables than his predecessors.[6]

In 997, he participated in an experiment to determine the difference in local time between his location and that of al-Biruni (who was living in Kath, now a part of Uzbekistan). The result was very close to present-day calculations, showing a difference of approximately 1 hour between the two longitudes. Abu al-Wafa is also known to have worked with Abū Sahl al-Qūhī, who was a famous maker of astronomical instruments.[6] While what is extant from his works lacks theoretical innovation, his observational data were used by many later astronomers, including al-Biruni.[6]

Almagest

Among his works on astronomy, only the first seven treatises of his Almagest (Kitāb al-Majisṭī) are now extant.[7] The work covers numerous topics in the fields of plane and spherical trigonometry, planetary theory, and solutions to determine the direction of Qibla.[5][6]

Mathematics

He established several trigonometric identities such as sin(a ± b) in their modern form, where the Ancient Greek mathematicians had expressed the equivalent identities in terms of chords.[8]

He also discovered the law of sines for spherical triangles:

where A, B, C are the sides (measured in radians on the unit sphere) and a, b, c are the opposing angles.[8]

Some sources suggest that he introduced the tangent function, although other sources give the credit for this innovation to al-Marwazi.[8]

Works

  • Almagest (كتاب المجسطي Kitāb al-Majisṭī).
  • A book of zij called Zīj al‐wāḍiḥ (زيج الواضح), no longer extant.[6]
  • "A Book on Those Geometric Constructions Which Are Necessary for a Craftsman", (كتاب في ما یحتاج إليه الصانع من الأعمال الهندسية Kitāb fī mā yaḥtāj ilayh al-ṣāniʿ min al-aʿmāl al-handasiyya).[9] This text contains over one hundred geometric constructions, including for a regular heptagon, which have been reviewed and compared with other mathematical treatises. The legacy of this text in Latin Europe is still debated.[10][11]
  • "A Book on What Is Necessary from the Science of Arithmetic for Scribes and Businessmen", (كتاب في ما يحتاج إليه الكتاب والعمال من علم الحساب Kitāb fī mā yaḥtāj ilayh al-kuttāb wa’l-ʿummāl min ʾilm al-ḥisāb).[9] This is the first book where negative numbers have been used in the medieval Islamic texts.[6]

He also wrote translations and commentaries on the algebraic works of Diophantus, al-Khwārizmī, and Euclid's Elements.[6]

Legacy

  • The crater Abul Wáfa on the Moon is named after him.
  • On 10 June 2015, Google has changed its logo in memory of Abu al-Wafa' Buzjani.[12]

Notes

  1. ^ "بوزجانی". Encyclopaediaislamica.com. Archived from the original on 2008-10-25. Retrieved 2009-08-30.
  2. ^ Ben-Menahem, A. (2009). Historical encyclopedia of natural and mathematical sciences (1st ed.). Berlin: Springer. p. 559. ISBN 978-3-540-68831-0. 970 CE Abu al-Wafa al-Buzjani (940–998, Baghdad). Persian astronomer and mathematician.
  3. ^ Sigfried J. de Laet (1994). History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. UNESCO. p. 931. ISBN 978-92-3-102813-7. The science of trigonometry as known today was established by Islamic mathematicians. One of the most important of these was the Persian Abu' l-Wafa' Buzjani (d. 997 or 998), who wrote a work called the Almagest dealing mostly with trigonometry
  4. ^ a b O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Mohammad Abu'l-Wafa Al-Buzjani", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
  5. ^ a b c d Moussa, Ali (2011). "Mathematical Methods in Abū al-Wafāʾ's Almagest and the Qibla Determinations". Arabic Sciences and Philosophy. Cambridge University Press. 21 (1). doi:10.1017/S095742391000007X.
  6. ^ a b c d e f g h Hashemipour 2007.
  7. ^ Kennedy, E. S. (1956). Survey of Islamic Astronomical Tables. American Philosophical Society. p. 12.
  8. ^ a b c Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 157, in Selin, Helaine; D'Ambrosio, Ubiratan, eds. (2000), Mathematics Across Cultures: The History of Non-western Mathematics, Springer, ISBN 1-4020-0260-2
  9. ^ a b Youschkevitch 1970.
  10. ^ Raynaud 2012.
  11. ^ Gamwell, Lynn (2 December 2015). "Why the history of maths is also the history of art". The Guardian. Retrieved 3 December 2015.
  12. ^ "Abu al-Wafa' al-Buzjani's 1075th Birthday". Google. 10 June 2015.

References

External links