سید ابوالقاسم خویی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ابوالقاسم خویی)
پرش به: ناوبری، جستجو
سید ابوالقاسم موسوی خویی
Ayatollah Khoi-1.jpg
شناسنامه
نام کامل سید ابوالقاسم موسوی خویی
لقب آیت‌الله العظمی، سید العلما، امام، زعیم الحوزات العلمیه
نسب سادات منتسب به موسی بن جعفر
تاریخ تولد ۱۳۱۷ (قمری)
زادگاه خوی ایران
محل تحصیل خوی، نجف
محل زندگی نجف
محل مرگ کوفه، عراق (۱۴۱۳قمری)
مدفن حرم علی بن ابی‌طالب
اطلاعات علمی
استادان سید علی قاضی طباطبایی
مرتضی طالقانی
میرزای نائینی
فتح‌الله شریعت اصفهانی
مهدی مازندرانی
آقا ضیاءالدین عراقی
محمدحسین غروی اصفهانی
'سید عبدالهادی شیرازی'فهرست کامل اساتید
شاگردان محمدتقی بهجت
میرزا جواد تبریزی
حسین وحید خراسانی
سید علی سیستانی
سید تقی طباطبایی قمی
ناصر مکارم شیرازی
سید محمد هاشم غضنفری خوانساری
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
سید محمدصادق روحانی
سید علی محمد دستغیب
میرزا علی فلسفی
محمد صادقی تهرانی
محمدصالح کمیلی
حسن صافی اصفهانی
سید محمدباقر صدر
موسی صدر
فهرست کامل شاگردان
تالیفات نفحات الاعجاز
البیان فی تفسیر القرآن
معجم رجال الحدیث
اجود التقریرات
تکملة منهاج الصالحین
مبانی تکملة منهاج الصالحین
فهرست کامل آثار
فعالیت‌های
اجتماعی
مرجع تقلید بلندپایه
وبگاه رسمی http://www.alkhoei.net

سید ابوالقاسم موسوی خویی (زادهٔ ۲۸ آبان ۱۲۷۸ در خوی - درگذشتهٔ ۱۷ مرداد ۱۳۷۱ در کوفه) فقیه، اصولی، مفسر قرآن، متکلم، محقق علم رجال و مرجع تقلید شیعه امامیه بود. او از تأثیرگذارترین و پُرمقلدترین مراجع شیعه به‌شمار می‌رفت.[۱] او استاد اکثر مراجع تقلید شیعی کنونی حاضر در قم و نجف به‌شمار می‌رود ، طوری که بین مجتهدین و علمای حوزه‌های علمیه شیعه با تعبیر استادُ الفقها و المجتهدین یاد میشود. برخی از شاگردانش او را فقیه اعلم تاریخ فقاهت تشیع می‌دانند.[۲] از جمله آثار و تألیفات مهم او می‌توان به البیان فی تفسیر القرآن در زمینهٔ تفسیر و علوم قرآنی و مُعجم رجال الحدیث در زمینهٔ رجال اشاره کرد.

پس از مرگ سید محسن حکیم در سال ۱۹۷۰ او مرجعیت بیشتر شیعیان جهان را دارا شد و با پول خمسی که به او پرداخت می‌شد، حوزه‌های علمیهٔ فراوانی تأسیس کرد و کمک‌های بشردوستانهٔ بسیاری را به مردم خاورمیانه و جنوب آسیا فرستاد. او در جنگ ایران و عراق بی‌طرف ماند و به کمک مردم غیرنظامی هر دو طرف پرداخت.[۱]

او فعالانه به آزادی سید روح‌الله خمینی از زندان پس از حمله به مدرسهٔ فیضیه کمک کرد. او مخالف روابط صمیمانهٔ روحانیون با دولت بود و روابط دیپلماتیکی با حکومت پهلوی داشت تا بتواند آن‌ها را موعظه کند. اگرچه او در ابتدا با تعطیل‌کردن کلاس‌های خود در نجف، همبستگی خود را با انقلابیون ایران نشان داد، پذیرفتن دیدار با فرح پهلوی روابط او را با انقلابیون تیره کرد. خویی با انتقاد شدید هواداران خمینی روبرو بود، از این جهت که او برداشت خمینی از ولایت مطلقه فقیه را رد می‌کرد. او ولایت فقیه را محدود به ولایت بر یتیم، مسکین، و سفیهان می‌دانست. او در تلگرامی به خمینی، با خطاب قراردادن او با عنوان «حجت‌الاسلام»، تعبیر او را از ولایت فقیه به چالش کشید. پس از این روابط آن دو به سردی گرائیده ولی به دشمنی آشکار تبدیل نشد.[۱]

روابط خویی با دولت وقت عراق نیز تیره بود و در اوایل دههٔ ۸۰ میلادی، اموال او مصادره و شاگردان او دستگیر، شکنجه، و کشته می‌شدند. در جریان حمله عراق به کویت، او شیعیان را از خریداری کالاهایی که از کویت آورده شده بودند منع کرد. در خیزش شعبانیه شیعیان، او حمایت خود را از مجلس اعلای اسلامی عراق اعلام کرد که در قبال آن صدام حسین او را تا آخر عمرش در حبس خانگی نگه داشت.[۱]

علی‌رغم فعالیت‌های سیاسی، خویی بیشتر با تحقیقات مذهبی‌اش و شاگردانی که تربیت کرد شناخته می‌شود.[۱]

تحصیل[ویرایش]

ابوالقاسم خویی در نیمه رجب ۱۳۱۷ قمری در خوی به دنیا آمد و علوم مقدماتی را تا ۱۳ سالگی در زادگاهش آموخت. در سال ۱۳۳۰ به نجف رفت و در درس خارج اصول فتح‌الله شریعت اصفهانی،[۳] مهدی مازندرانی، آقا ضیاءالدین عراقی، محمدحسین غروی اصفهانی، محمدحسین نائینی حضور یافت. کلام، تفسیر و فن مناظره را از محمدجواد بلاغی نجفی فراگرفت. او به خاطر علاقه‌اش به یادگیری حکمت و فلسفه در درس سید حسین بادکوبه‌ای حاضر شد.

ریاضیات، حساب استدلالی، هندسه فضایی، مسطحه و جبر را نزد سید ابوالقاسم خوانساری (میرصغیر) از نوادگان سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر) آموخت.[۴]

او در عرفان مدتی را نزد سید علی آقای قاضی که از بزرگان عرفان در نجف می‌رفته‌است؛ ولی شخصی[نیازمند منبع] کاری می‌کند که پدر به او نامه بنویسد و او را از این کارها منع کند و با توجه به کلام پدر در این کار شبهه می‌کند و آن را رها می‌کند.[۵]

آثار[ویرایش]

  • نفحات الاعجاز[۶]
  • البیان فی تفسیر القرآن
  • معجم رجال الحدیث: این کتاب یکی از کم‌نظیرترین کتاب‌های رجالی شیعه می‌باشد که دربردارندهٔ شرح حال ۱۵۷۰۶ نفر از راویان حدیث می‌باشد. این کتاب برای پنجاهمین بار در سال ۱۴۱۳ هجری قمری در (۲۴جلد) منتشر شده‌است.
  • المسائل الشرعیة
  • اجود التقریرات:[۷] این کتاب تقریرات درس اصول میرزای نایینی است که آیت الله خویی آن را در ۳۱ سالگی نوشته و در چهار جلد به چاپ رسیده‌است.
  • تکملة منهاج الصالحین
  • مبانی تکملة منهاج الصالحین: از کتب مشهور فقه جزایی (در باب‌های قضا، شهادت، حدود، تعزیرات، قصاص و دیات) می‌باشد.
  • رساله در خلافت
  • قصیده در مدح امیرالمؤمنین (ع)[۸]
  • رساله در لباس مشکوک
  • المسائل المنتخبة
  • تعلیقه بر عروة الوثقی
  • تعلیقه بر المسائل الفقهیة
  • تهذیب و تتمیم منهاج الصالحین
  • المسائل و الردود
  • مستحدثات المسائل
  • توضیح المسائل
  • منتخب توضیح المسائل
  • منتخب الرسائل
  • تلخیص المنتخب
  • تعلیقه المنهج لاحکام الحج
  • مناسک حج
  • منیة المسائل
  • ازالة المحادة عن ملک المنافع المتضادة[۹]
  • اضائة القلوب بتحقیق المغرب و الغروب
  • انارة العقول فی انتصاف المهر بموت احد الزوجین قبل الدخول
  • فقه القرآن علی المذاهب الخمس
  • قاعدة التجاوز
  • فهرست جامع الشتات میرزای قمی
  • تقریرات درس فقه میرزای نائینی
  • تقریرات درس فقه محقق اصفهانی
  • حاشیه بر وسیلة النجاة
  • حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری
  • تعارض الاستصحابین
  • تقریرات درس اصول محقق اصفهانی[۱۰]

(تقریرات و شروح فقه و اصول)

  • مصباح الفقاهه (تقریرات فقه میرزا محمد علی توحیدی)
  • مبانی منهاج الصالحین (شرح منهاج الصالحین ابوالقاسم خویی به قلم سید تقی طباطبایی قمی)
  • المستند فی شرح العروه (تقریرات فقه شیخ مرتضی بروجردی)
  • المعتمد فی شرح العروه (تقریرات فقه محمدرضا خلخالی)
  • التنقیح فی شرح العروه (تقریرات فقه میرزا علی غروی)
  • مبانی فی شرح العروه (تقریرات فقه سید محمدتقی خویی)
  • الواضح فی شرح العروه (تقریرات فقه محمد جواهری)
  • التنقیح علی شرح المکاسب (تقریرات فقه میرزا علی غروی)
  • فقه الشیعه (تقریرات فقه محمد مهدی خلخالی)
  • الشروط او التزامات التبعیه فی العقود (تقریرات فقه محمد تقی خویی)
  • محاضرات فی الاصول (تقریرات اصول محمد اسحاق فیاض)
  • مصباح الاصول (تقریرات اصول محمد الواعظ البهسودی)
  • هدایة فی الاصول (تقریرات اصول سید حسن صافی)
  • غایة المأمول (تقریرات اصول محمد تقی جواهری)
  • مصابیح الاصول (تقریرات اصول سید علاء الدین بحرالعلوم)
  • جواهر الاصول (تقریرات متفرقات اصول فخرالدین زنجانی)
  • درس خارج اصول فقه (تقریرات اصول ابوالقاسم گرجی)

شاگردان[ویرایش]

دیدار اجباری آیت‌الله خویی با صدام حسین پس از شکست انتفاضه شعبانیه.

(فهرست شاگردان)

ابراهیم حجتی کردکوی

خدمات اجتماعی[ویرایش]

احداث کتابخانه، مدرسه، مسجد، حسینیه، خوابگاه، درمانگاه، بیمارستان، مؤسسه خیریه و دارالایتام، از خدمات او می‌باشد.

کشور موسسات
۱ ایران
  • مؤسسه خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی[۱۲]
  • بیمارستان خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • درمانگاه خیریه امام موسی بن جعفر (ع) وابسته به مؤسسه خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • سرای سالمندان حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • مدینة العلم، قم[۱۳]
  • کتابخانه آیت‌الله خویی، قم[۱۳]
  • مدرسه و کتابخانه آیت‌الله خویی، مشهد
  • دارالعلم، اصفهان
  • مجتمع امام زمان (ع)، اصفهان
۲ آمریکا
  • مرکز الامام الخوئی الاسلامی، نیویورک[۱۴]
  • مسجد و مرکز اسلامی، لوس آنجلس
  • مسجد و مرکز اسلامی، دیترویت
۳ انگلستان
  • مرکز الامام الخویی، لندن[۱۵]
  • مرکز الامام الخوئی، سوانزی[۱۶][۱۷]
  • مؤسسه امام الخویی، بریطانیا[۱۸]
۴ فرانسه مرکز اسلامی[۱۹]
۵ هند المجمع الثقافی الخیری، بمبئی[۲۰][۲۱]
۶ پاکستان
  • مکتبه الثقافة و النشر «انتشاراتی»، کراچی[۲۲]
  • جامعة الکوثر للدراسات الدینیة والعلوم الإنسانیة - اسلام‌آباد
۷ لبنان مبرة الامام الخوئی، بیروت[۲۳][۲۴]
۸ مالزی مکتبة الثقافه و النشر، کوآلالامپور
۹ عراق
  • مکتبة الامام الخوئی، نجف[۲۵]
  • مدرسه دارالعلم، نجف[۲۵]
۱۰ تایلند
  • مؤسسة دارالعلم، بانکوک[۲۶]
  • مدرسه دینی، بانکوک[۲۶]
  • مرکز دارالزهرا، یتانولغ[۲۷]
۱۱ کانادا موسسه امام الخویی، مونترال[۲۸]
۱۲ بنگلادش مدرسه دینی، داکا

از نگاه دیگران[ویرایش]

آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خویی

سید علی خامنه‌ای:

عمر طولانی و پربرکت این مرد بزرگ که نزدیک به یک قرن امتداد یافت، سرشار از آزمایش‌های الهی و نشانگر سعی و تلاش یک انسان مؤمن و پرهیزگار است. ایشان در بسیاری از علوم اسلامی رایج در حوزه‌های علمیه از اساتید مسلم و کم‌نظیر به حساب می‌آمد. فقیهی بزرگ و اصولی‌ای عمیق و مفسری نوآور و رجالی‌ای صاحب مکتب و متکلمی زبر دست بود.[۲۹]

محمدجواد مغنیه:

او آفتابی است که اشعه‌های روشنگر آن در هر زمان و به هر نقطه‌ای پرتو افکنی می‌کند. او استاد من و استاد بزرگان علم و دانشمندان نجف می‌باشد. او همانند محوری است که علوم اسلامی به دور او می‌چرخد. او کسی است که حوزه نجف مرهون زحمات و فعالیت‌های علمی وی می‌باشد.[۳۰]

محمد صادق روحانی:

آیت‌الله العظمی خویی اعلم فقهای تاریخ غیبت هستند. او بی شک از شخصیت‌هایی مثل شیخ انصاری اعلم است. شیخ اعظم درست است که در مکاسب و اصول عملیه اعلم است اما در سایر مباحث فقهی اینطور نیست (زکات، خمس، حج، مطهرات و…) و کسانی که کتاب‌های فقهی وی را دیده باشند به این مسئله گواهی می‌دهند. (منبع:سایت و پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله سید محمد صادق روحانی)

از نگاه فرزند[ویرایش]

سید عبدالصاحب خویی که هم اینک مسئولیت مرکز امام خویی لندن را بر عهده دارد، از تعلق خاطر پدرش به حفظ حوزه نجف سخن گفته و می‌گوید که در سالهای ۱۳۵۰ که اخراج روحانیان از عراق شدت یافته بود، نزدیکان این مرجع شیعه به او پیشنهاد ترک عراق برای رهایی از فشار حکومت صدام را داشته‌اند اما او مخالفت کرده و گفته‌است نمی‌خواهد در زمان حیات او حوزه نجف تعطیل شود. او همچنین می‌گوید که پدرش تفاوت نظرهایی با آیت‌الله خمینی داشته اما مشورت‌هایی با هم داشته‌اند، نماز پسر او (مصطفی خمینی) را خوانده‌است و به رغم فشار شدید صدام حاضر نشده ایران را در جنگ عراق با ایران محکوم کند.[۳۱]

مناظره‌ها[ویرایش]

او علاوه بر تدریس علوم اسلامی، در فن مناظره با مخالفان و دانشمندان سایر ادیان نیز خبره بود. در مناظره، شیوه سقراط را در پیش می‌گرفت و ابتدا، تظاهر به قبول گفتار طرف مقابل می‌کرد، آن‌گاه مانند یک شاگرد که در مقام دانش‌طلبی و استفاده از استاد دانشمند خود است، اشکالات و مطالبی را به عنوان سؤالات علمی، با مهارت خاصی پیش می‌کشید و موجب می‌شد که طرفِ مناظره حقایقی را به زبان آورد که ناخواسته، گفتار قبلی‌اش را نقض کند. بدین گونه او را در تناقض‌گویی و بن‌بست قرار می‌داد و راه فراری برای وی باقی نمی‌گذارد، جز این که ناگزیر به جهل و اشتباه خود اعتراف کند.[۳۰]

برخی نظرات[ویرایش]

  • او نظریهٔ ولایت مطلقه فقیه متعلق به سید روح‌الله خمینی را یک «بدعت عاری از هرگونه پشتوانه در قوانین و حکمت شیعی» می‌دانست.[۳۲][۳۳][۳۴]
  • قراءات سبع فاقد سند معتبر به پیامبر اسلام می‌باشد.
  • هیچ کاهش و افزایشی در قرآن رخ نداده‌است.
  • تنها یک آیه از قرآن (آیهٔ نجوی) نسخ شده‌است.[۳۵]
  • اختلاف افق، تأثیری در ثبوت هلال ندارد. اگر ماه در هر جای دنیا دیده شود، گرچه در نقاط دیگر ماه قابل رؤیت نباشد، اول ماه یا عید فطر ثابت می‌گردد.

درگذشت[ویرایش]

او در روز شنبه، ۸ صفر ۱۴۱۳ ـ ۱۷ مرداد ۱۳۷۱، به علت بیماری قلبی در سن ۹۴ سالگی، در کوفه درگذشت و در مسجد الخضراء صحن حرم علی بن ابیطالب دفن شد. تصاویری از تشییع و خاکسپاری او که بعد از سقوط صدام منتشر شد حاکی از حضور تعداد کمی از نزدیکان و فضای سنگین امنیتی و حضور نظامیان بعث در داخل حرم در حین تشییع است[۳۶] و.[۳۷]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ Wiley, Joyce N. and Elvire Corboz. “Khoʾi, Abol-Qāsem al-”. In The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics.. Oxford Islamic Studies Online, 2014. 
  2. [www.rohani.ir «استفتاعات»]. 96/1/6. 
  3. معروف به شیخ الشریعة.
  4. مجله‌حوزه، ش ۳۰، مصاحبه با آیت‌الله حسینی همدانی.
  5. کتاب جرعه‌ای از دریا. آیت‌الله شبیری زنجانی.
  6. در اثبات جاودانگی قرآن.
  7. =این کتاب تقریرات درس اصول میرزای نائینی است که آیت‌الله خویی آن را در ۳۱ سالگی نوشته و در چهار جلد به چاپ رسیده‌است.
  8. وی آن را در ۹۰۰ بیت در وصف علی (ع) سروده‌است و سید مهدی موسوی خراسانی، آن را در سه جلد شرح کرده‌است.
  9. این رساله در سال ۱۳۵۱ ه‍.ق به امر میرزا علی آقا شیرازی نوشته شده‌است.
  10. معجم رجال الحدیث، ج ۲۳، ص ۲۴؛ یادنامه آیت‌الله خویی، ص۷۸.
  11. «علما و بزرگان». حوزه. 
  12. خوی
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ قم
  14. آمریکا
  15. این مؤسسه که در شمال غربی لندن قرار دارد، قبلاً کلیسا بود و شامل: مرکز اسلامی، مدرسه امام صادق (ع) (ویژه پسران)، مدرسه الزهرا (ویژه دختران)، سالن‌های غذاخوری، سالن اجتماعات، کتابخانه عمومی، کتابفروشی و مرکز تبلیغات می‌باشد.
    مجله «النور» از سوی این مرکز، هر ماه به دو زبان عربی و انگلیسی منتشر می‌شود که در گسترش معارف شیعی در میان مسلمانان اروپا نقش به سزایی دارد. این مرکز بر تمام مؤسسات او در جهان، نظارت دارد.
  16. یکی از شهرهای دانشگاهی جهان. این مرکز قبلاً کلیسا بود.
  17. مؤسسه در سوانزی
  18. لندن
  19. فرانسه
  20. یکی از بزرگ‌ترین مؤسسات فرهنگی جهان اسلام می‌باشد.
  21. بمبیی
  22. پاکستان
  23. این بنا جهت اسکان فرزندان آواره لبنان و فلسطینی ساخته شد و دارای شش بلوک جداگانه در شش طبقه، به همراه امکانات آموزشی و بهداشت می‌باشد.
  24. لبنان
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ خدمات آیت‌الله خویی
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ بانکوک
  27. تایلد
  28. کندا
  29. به نقل از پیام تسلیت سید علی خامنه‌ای در رحلت او.
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ترجمه البیان، ص ۱۲.
  31. پدر از لسان فرزند/گفتگوی خواندنی با فرزند حضرت آیت‌الله العظمی خویی وبگاه شفقنا
  32. احیای تشیع. ولی نصر. ۲۰۰۶. ISBN 0-393-06211-2. ص۱۲۵ و ص۱۴۴
  33. اعراب شیعه: مسلمانان از یاد رفته. گراهام فولر. ۲۰۰۱. ISBN 0-312-23956-4. انتشارات پالگریو مک میلن.
  34. دانشنامه بریتانیکا. نسخه ۱۹۹۳. ص۶۹. ISBN 0-85229-585-5
  35. معرفت، محمدهادی. «پنج». در علوم قرآنی. مؤسسه انتشاراتی التمهید، ۱۳۷۸. 
  36. در این تصویر سید علی سیستانی نماز میت را بر پیکر او اقامه می‌کند تصویری از فضای پلیسی حاکم بر تشییع غریبانه آیت‌الله العظمی خویی وبگاه شفقنا
  37. ۱۱۰ تصویر از آیت‌الله العظمی خویی / از منبر تا مرقد وبگاه شفقنا

منابع[ویرایش]