آمریکای لاتین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیpolski
آمریکای لاتین.

آمریکای جنوبی بطور سنتی، به مناطقی از قارهٔ آمریکا گفته می‌شود که اسپانیایی و پرتغالی در آنجا صحبت می‌شود. اما در عمل، اکثر نیمکره غربی بجز آمریکا و کانادا و کشورهای غیر اسپانیایی زبان حوزه دریای کارائیب زیر عنوان آمریکای لاتین دسته‌بندی شده‌اند. جمعیت آمریکای لاتین روی هم در حدود ۵۶۱٬۲۰۰٬۰۰۰ نفر شمارش شده‌است. رشد جمعیت در آمریکای لاتین بیش تر از آمریکای شمالی است.[۱]

از منظری سیاسی –اجتماعی، آمریکای لاتین تقریباً تمامی کشورهای جنوب ایالات متحده آمریکا شامل مکزیک (در آمریکای شمالی)، اکثر کشورهای آمریکای جنوبی و مرکزی و کشورهای حوزه کارائیب ی، پرتغالی، فرانسوی یا زبان بومی صحبت می‌شود، دربر می‌گیرد.[۲]

بر اساس این معیار، آمریکای لاتین به ۲۰ کشور مستقل و چندین واحد سیاسی وابسته تقسیم می‌شود.

برزیل از حیث مساحت و جمعیت بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین است. برزیل بیش از ۴۰ درصد خاک این منطقه را پوشانده و مسکن قریب به یک سوم جمعیت آن را تأمین کرده‌است. زبان رسمی این کشور پرتغالی است.[۳]

تقسیم‌بندی سیاسی[ویرایش]

آمریکای لاتین اغلب شامل این کشورها تلقی می‌شود:

مناطق غیر مستقل[ویرایش]

به فرانسه

به آمریکا

منابع[ویرایش]

  1. Colburn, Forrest D (2002). Latin America at the End of Politics. انتشارات دانشگاه پرینستون. ISBN 978-0-691-09181-5.
  2. "Latin America". دیکشنری آکسفورد. Pearsall, J. , ed. 2001. Oxford, UK: انتشارات دانشگاه آکسفورد; p. 1040: بخش‌های آمریکای لاتین که زبان رسمی اسپانیولی و پرتغالی است (مانند مکزیک)."
  3. آمریکای لاتین
Mapa Ameryki Łacińskiej

Ameryka Łacińska, Iberoameryka – termin obejmujący 20 krajów i 9 autonomii Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej, w których mówi się językami romańskimi, tj. po hiszpańsku, portugalsku lub francusku.

Termin po raz pierwszy pojawił się w 1856 r. w pismach kolumbijskiego pisarza i publicysty, żyjącego i tworzącego na emigracji w Paryżu José Maríi Torresa Caicedo. Niemal równocześnie zaczął używać takiej nazwy pisarz chilijski Francisco Bilbao[potrzebny przypis].

Nazwa ma uzasadnienie historyczne – jest to część kontynentu amerykańskiego skolonizowana prawie w całości przez dwa państwa położone na Półwyspie IberyjskimHiszpanię i Portugalię. Z tego powodu w państwach latynoamerykańskich funkcjonują podobne struktury społeczne, gospodarcze, religijne (dominujący katolicyzm) i kulturowe (w większości krajów Ameryki Łacińskiej językiem urzędowym jest język hiszpański – z wyjątkiem Brazylii, w której mówi się po portugalsku, oraz Gujany Francuskiej i Haiti, gdzie panuje język francuski).

Część hiszpańskojęzyczną Ameryki Łacińskiej nazywa się Hispanoameryką, a portugalskojęzyczną – Luzoameryką.

Ameryka Łacińska zajmuje obszar ponad 21 mln km², liczy 549 mln mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosi tym samym 26 osób na km² (2006). Większość mieszkańców należy do Kościoła katolickiego, który liczy 432 mln wyznawców[1] (78,7% całej populacji).

Historia[edytuj | edytuj kod]

El Caracol

Powstanie Ameryki Łacińskiej jako obszaru kulturowego ściśle związane było z początkiem epoki Wielkich odkryć geograficznych zainicjowanych przez słynne wyprawy Krzysztofa Kolumba. Odkrycie i podbój olbrzymich obszarów obu Ameryk przez Hiszpanów (Ameryka Środkowa oraz większość Ameryki Południowej) i Portugalczyków (Brazylia) spowodowało powstanie zupełnie nowej rzeczywistości społecznej i politycznej w Nowym Świecie. Nastąpiło szybkie załamanie się imperiów Azteków (1519-1524) i Inków (1532-1535) oraz wyludnienie Ameryk, których indiańska ludność ginęła masowo, nieodporna na nieznane wcześniej w Amerykach choroby (głównie ospę czy tyfus)[2]. Miejsce dawnych elit indiańskich zajęli biali przybysze, do których z czasem dołączały kolejne fale imigrantów z Półwyspu Iberyjskiego. Ludność kolonii dzieliła się na kilka kategorii. Wśród białych występował podział na świeżo przybyłych mieszkańców metropolii: Hiszpanów i Portugalczyków, oraz na urodzonych już w koloniach Kreoli. Niżej stali potomkowie związków mieszanych europejsko-indiańskich, czyli Metysi, a najniżej ludność tubylcza i niewolnicza: Indianie zmuszani do pracy w systemie encomiendy i czarni niewolnicy sprowadzani z Afryki.

W XVII w. trwała kolonizacja obu kontynentów amerykańskich. Stabilizowała się władza Hiszpanów na terytoriach Meksyku i Ameryki Środkowej, gdzie utworzono Wicekrólestwo Nowej Hiszpanii oraz w zachodniej części Ameryki Południowej (Wicekrólestwo Peru). W obydwu głównych koloniach kształtowała się elita władzy – jej większość stanowiła szlachta pochodząca z Półwyspu Iberyjskiego. Podobne procesy zachodziły w portugalskiej Brazylii, choć tu przez długi czas system kolonialny rozwijał się w pełni tylko na stosunkowo niewielkim obszarze wąskiego pasa przybrzeżnego.

Autochtonicznej ludności indiańskiej przypadała rola siły roboczej w gospodarce opartej na systemie rozległych monokultur rolnych. Coraz większe obszary ziemi przeznaczano pod plantacje bawełny, tytoniu, kukurydzy, trzciny cukrowej, kakao i kawy lub wypas bydła. Odkrywano złoża złota, srebra i diamentów, powstawały liczne kopalnie. Ponieważ zaczynało brakować rąk do pracy na plantacjach i w prymitywnych kopalniach, wkrótce na wielką skalę rozwinął się handel niewolnikami, sprowadzanymi głównie z Angoli i Konga. Pierwszy transport z Afryki na Karaiby zorganizowali Hiszpanie już w 1605 r. Choć w rozwoju handlu niewolnikami przodowali Portugalczycy, a później włączyli się do niego także Anglicy i Holendrzy, dostarczając większość niewolników do całego Imperium Hiszpańskiego.

Od połowy XVII wieku wzmagała się kolonizacja Ameryk przez inne państwa europejskie: Holandię, Francję i Anglię. Holendrzy przejściowo wyparli Portugalczyków z części wybrzeży brazylijskich (wokół miasta Pernambuco) i stworzyli własną kolonię (Gujana Holenderska). Ostatecznie jednak zadowolili się tylko kilkoma ważnymi punktami strategicznymi i znaczną przewagą w handlu z koloniami hiszpańskimi, którą zdobyli pod koniec XVII wieku.

Znaczącą rolę w kolonizacji Ameryki Południowej i Środkowej, zwłaszcza terytoriów hiszpańskich, odgrywał Kościół katolicki. W Ameryce pojawiali się misjonarze i zakonnicy. Najbardziej prężną działalność prowadzili jezuici na pograniczu dzisiejszego Paragwaju i Argentyny (tzw. redukcje misyjne) oraz franciszkanie w północnym Meksyku, gdzie rozwijali swe misje wśród Indian Pueblo. Wiara katolicka łatwo, choć raczej powierzchownie zakorzeniała się wśród ludności indiańskiej i metyskiej, a później murzyńskiej, przyjmując formę wiary ludowej, w której odbicie znajduje wiele wierzeń i obrzędów zaczerpniętych z pierwotnych kultów indiańskich (np kult huacas) oraz murzyńskich. Choć były też obszary, gdzie Indianie byli szczególnie oporni w przyjmowaniu nowej wiary i gdzie dochodziło na tym tle do krwawych walk (np. na terytorium dzisiejszego Chile)[3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Bazylika Naszej Pani Aniołów, Cartago, Kostaryka.

Mieszkańcy Ameryki Łacińskiej są w przeważającej części chrześcijanami, większość z nich jest katolikami[4], którzy stanowią około 70% populacji[5]. Wzrasta udział protestantów, w tym zwłaszcza zielonoświątkowców, głównie w takich krajach jak: Brazylia, Chile, Gwatemala, Panama, Wenezuela.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Idziemy” nr. 12, marzec 2012.
  2. Henry Kamen: Imperium hiszpańskie. Dzieje rozkwitu i upadku. Warszawa: Bellona, 2008, s. 149-150. ISBN 978-83-11-83-10985-8.
  3. Henry Kamen: Imperium hiszpańskie. Dzieje rozkwitu i upadku. Warszawa: Bellona, 2008, s. 294-302. ISBN 978-83-11-83-10985-8.
  4. CIA – The World Factbook Field Listing – Religions. [dostęp 2014-05-18].
  5. Fraser, Barbara J., In Latin America, Catholics down, church's credibility up, poll says Catholic News Service June 23, 2005

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Łepkowski (red.) "Dzieje Ameryki Łacińskiej od schyłku epoki kolonialnej do czasów współczesnych" Warszawa, "Książka i Wiedza"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]