آلا کییز

پس از اینکه پشم به شکل طرح‌های مختلف درآمد، پارچه برای فرایند پر کردن، لوله می‌شود.

آلا کیییز (قرقیزی: ала кийиз ،) یا تکمه (قزاقی: текемет، نمدمالی (به انگلیسی: Nemdādā) یک سبک تزیینی برای کف‌پوش‌های پارچه‌ای یا دیوارپوش است که با فشردن پشم خیس و صابون‌زده با رنگ‌های مختلف برای تبدیل به نمد ساخته می‌شود. فرایند شیمیایی نمدمالی، الیاف پشمی سست را به پارچه‌ای ضخیم تبدیل می‌کند. تکنیک نمدمالی بیش از دو هزار و پانصد سال است که یک هنر عامیانه سنتی در میان کشاورزان کوچ‌نشین قزاق، قرقیز و مغول در کوه‌های تین شان و استپ‌های آسیای مرکزی است. از میان روش‌های مختلف تزیین، آلا کییز (ala kiyiz) از جمله گسترده‌ترین روش‌ها است و شیردک (shirdak) نیز در این میان قرار دارد.

نمدهای رنگارنگ به‌طور سنتی از پشم گوسفندان محلی که در پاییز چیده می‌شوند، ساخته می‌شدند. فرش‌ها بخشی از عایق‌بندی و تزئین یورت یا گِر، چادر گرد متحرکی که محل سکونت عشایر در سراسر آسیای مرکزی است، هستند.

در سال ۲۰۱۲، فرش‌های نمدی آل-کییز و شیردک قرقیزستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو که نیاز به حفاظت فوری دارند، ثبت شدند.

تاریخچه

تاریخچه تولید نمد در اوراسیا را می‌توان تا پایان عصر برنز ردیابی کرد، زمانی که پرورش گوسفند، بز و اسب از فعالیت‌های رایج کشاورزان کوچ‌نشین منطقه بود. در اوایل عصر آهن، فرهنگ کوچ‌نشینی ویژگی خاص خود را به دست آورد و چادرهای متحرک پوشیده از نمد، سلاح، افسار اسب، لباس‌های خاص و اقلام ساخته شده از نمد، پوست و چوب تولید کرد. در تپه‌های دفن کوه‌های آلتای، شرق قزاقستان و مغولستان، اقلام زیادی از ابزار کشاورزی گرفته تا سلاح و وسایل خانگی کشف شد. از جمله فرش‌های نمدی که از تکنیک‌های موزاییک، اپلیکه و لحاف‌دوزی استفاده می‌کردند، زیبایی‌شناسی غنی و سطح بالایی از مهارت را نشان می‌دادند.

تولید

اولین قدم چیدن پشم گوسفندان است، سپس پشم‌های خام باید شسته، بر اساس کیفیت و رنگ دسته‌بندی و رنگ‌آمیزی شوند. الیاف پشم شل روی یک حصیر یا چی قرار داده شده و برای چند ساعت با چوب زده می‌شود تا پف کند. پس از طرح‌گذاری، حصیر پشمی حاصل می‌تواند چندین اینچ ضخامت داشته باشد. پس از آن پشم با آب داغ و صابون شسته می‌شود، با دست ضربه زده می‌شود، در چی پیچیده می‌شود، دور آن ریسمان کشیده می‌شود و به یک فضای باز برده می‌شود تا رول شود، لگد زده شود و برای چند ساعت پا زده شود. روش دیگر این است که حصیر نی لوله شده توسط اسب کشیده می‌شود، پشم داخل آن گرم و مشبک می‌شود. این کار پشم را به صورت یک فرش شکننده در هم می‌آمیزد. سپس حصیر باز می‌شود و نمد حاصل خشک می‌شود. پس از این معمولاً هیچ دوخت یا کار دیگری انجام نمی‌شود.

فرشی که کهنه شده است، می‌تواند به عنوان پشتی یک فرش جدید استفاده شود.

الگوها

سنگ‌نگاره‌های ماقبل تاریخ گوسفند، ساری، کامیش، جمهوری قرقیزستان. شاخ‌ها نمادهای معروفی هستند که در فرش‌های نمدی استفاده می‌شوند.

طرح‌های آلا کییز با تکنیک چیدن پشم رنگی روی یک زمینه تک رنگ، عمدتاً خاکستری، قهوه‌ای یا مشکی، ساخته می‌شوند. این زیورآلات شامل نقوش هندسی، گیاهی و جانوری هستند که آرزوهای خوب یا دعای خیر سازندگان را برای دختری که ازدواج می‌کند، فرزندان یا نوه‌ها به تصویر می‌کشند. نقوش هندسی شامل بیضی یا لوزی (تاباک اویو)، خطوط مستقیم، زیگزاگ و موج‌دار هستند که از قدیمی‌ترین نقوش به‌شمار می‌روند. نقوش جانوری، از جمله موارد دیگر، مویوز (شاخ)، سینگان مویوز (شاخ شکسته)، کارگا تیرمک (پنجه کلاغ) و ایت کوروک (دم سگ) هستند . آنها نشان دهنده رفاه و ثروت هستند و به عنوان نمادهای محافظت در نظر گرفته می‌شوند. یک استاد به نام اورموکچو یا نمدمالی وجود دارد که پیامی را که زیورآلات آلا کییز بیان می‌کنند، خلق می‌کند، طرح را ترسیم می‌کند و بر روند کار نظارت دارد.