آقازاده (اصطلاح)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

آقازاده،[۱] اصطلاحی است برای اشاره به افرادی در کشور ایران که به وسیلهٔ رانت و سوءاستفاده از نفوذ و قدرت پدر یا مادر یا اقوام نزدیکشان شروع به فعالیت اقتصادی می‌نمایند و با زحمت نسبی کمتری، قدرت و ثروت بسیار زیادی کسب می‌نمایند و موفقیت خود را مدیون این رابطه خانوادگیشان هستند.قابل به ذکر است این موارد در تمام دنیا وجود داشته و مختص به ایران نمیشود.[۲]

ژن خوب[ویرایش]

ژن خوب یا «آقازاده» اصطلاحاتی هستند که اشاره به سوء استفاده مقامات سیاسی و حکومتیِ جمهوری اسلامی ایران از «قدرت» برای بهره‌وری شخصی، و خصوصاً بدست آوردن پُست و مقام برای فرزندان و نزدیکانشان می‌باشد.

اصطلاح «ژن خوب» در تیر ماه سال ۱۳۹۶، پس از انتشار گسترده کلیپی از حمیدرضا عارف پسر محمدرضا عارف از چهره‌های برجسته اصلاح طلب در فضای مجازی، وارد ادبیات سیاسی معاصر ایران شد.

به سرعت، صحبت از «ژن خوب» و اعتراض ذاتی نهفته در آن به فساد در قدرت، به یک پدیده اجتماعی در ایران تبدیل شد.[۳] پدیده «ژن خوب» مصداق واضحی از تعارض منافع در بین مسئولان ایرانی است که بین منافع کشور و منافع خانوادگی، دومی را انتخاب کرده‌اند. از سوی دیگر اعتراضی به دید برتری نژادی‌ای دارد که نزدیکان مسئولین به خود دارند، در حالیکه مردم جامعه پیشرفت‌های سریع مادی آنها را حاصل ارتباطات ویژه می‌دانند.

تعریف[ویرایش]

ژن خوب، در کشورهای مختلف عموماً با واژه «سیاست خانوادگی» یا «Family Politics» به حضور افراد یک خانواده در مناصب انتخابی و انتصابی یک کشور گفته می‌شود. نمونه‌های بسیار متعددی از خانواده‌های سیاسی و سیاست خانوادگی در همه کشورهای جهان وجود دارد. شاید انتظار این باشد که این نوع از سیاست و حضور یک خانواده در منصب قدرت بیشتر در کشورهای توسعه نیافته یا غیردموکراتیک اتفاق بیفتد اما شواهد مختلف نشان می‌دهد که رابطه مشخصی میان این دو برقرار نیست. به‌طوری که برعکس پیش‌بینی‌های اولیه بیشترین میزان سیاست خانوادگی در آمریکا و انگلیس مشاهده شده‌است.[۴]

در ایالات متحده آمریکا بیش از ۴۰۰ خانواده وجود دارند که در ایالات مختلف یا در سطح ملی بیش از ۳ نفر از این خانواده منصب سیاسی دارند.[۵] در انگلیس نیز در یک برآورد اولیه و ناقص بیش از ۹۰ خانواده قدرتمند که افراد وابسته به خانواده مناصب سیاسی سطح بالا دارند جمع‌آوری شده‌است.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

اعتراض به رانت خانوادگی در ایران سابقه طولانی دارد و فرزندان مسئولین که از امتیازات خاص برخوردارند، غالباً با عنوان آقازاده خطاب می‌شوند. اما عبارت «ژن خوب» با کاربرد همگانی‌شده آن را اولین بار حمیدرضا عارف پسر بزرگ محمدرضا عارف در برنامهٔ اینترنتی «خیلی محرمانه» به کار برد جاییکه بعد از توضیح در مورد موفقیت‌های اقتصادی خود در حوزه علم، اقتصاد، ورزش و فرهنگ اشاره کرد «بالاخره این خون می‌آید و می‌رسد، همینطوری کسی نمی‌تواند ادعا کند اصل و نسب دارد. افتخار می‌کنم این توانایی‌ها از دوتا ژن خوب آمده».[۷] یکسال بعد از انتشار این برنامه اینترنتی، در سال ۱۳۹۶، بخشی از مصاحبه او در فضای مجازی و محافل خبری و رسانه‌ای ایران به شدت فراگیر و محل بحث‌های دامنه‌دار در سوء استفاده اهالی قدرت در ایران شد.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]

پیشینه نظری[ویرایش]

اعتقاد به برتری بر اساس ویژگی‌های انتسابی در جامعه را نخستین بار هربرت اسپنسر ذیل نظریه بقای اصلح عنوان کرد. اسپنسر معتقد بود تکامل گونه‌های زیست‌شناختی و گونه‌های اجتماعی اساساً مربوط به بقای اصلح است. بر این اساس، فرایندهای تکاملی گونه‌های نامناسب (ناصالح) را تصفیه می‌کنند و پیامد نهایی این تصفیه شکل‌گیری جامعه کامل‌تر خواهد بود. کلید این فرایند «سازگاری» است؛ و در این تفکر افراد باید با تغییرات جامعه (و محیط)، تغییر کنند. این ایده بنیادی، که طبق آن نباید در فرایند سازگاری مداخله‌ای صورت گیرد، نشان می‌دهد که «افراد فاقد صلاحیت» (افراد ناصالح) (فقیران، ضعیفان، جاهلان، یا بیماران) «غربال» می‌شوند. اسپنسر فرایند طبیعی تنازع بقا را نوعی فرایند تصفیه زیست‌شناختی می‌دانست.[۱۴] وی در کتاب ایستایی اجتماعی خود می‌گوید:

ظاهراً مشکل است که بیوه‌ها و یتیمان را در جدال با مرگ و زندگی رها کنیم با این وجود، چنان‌چه این موضوع را نه به صورت جداگانه، بلکه به صورتی مرتبط با منافع کل بشریت در نظر بگیریم، می‌بینیم که این فجایع هولناک سرشار از منفعت است؛ از جمله این‌که، فرزندان افراد بیمار سریع‌تر می‌میرند و افراد نابهنجار و ضعیف به مثابه قربانی‌های بیماری‌های همه‌گیر جدا می‌شوند.[۱۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «آقازاده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۱۲.
  2. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/11/121108_an_china_xi_next_leader.shtml
  3. (www.dw.com), Deutsche Welle. ""ژن خوب" این بار هم چند شهردار تعیین کرد | دنیای وب | DW | 28.08.2017". DW.COM. Retrieved 2 September 2017.
  4. سید محمد صادق الحسینی. «ژن خوب یا ژن معیوب، تجربه جهانی چه می‌گوید؟». اقتصاد آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.
  5. Photo، TIME. «Meet America's Most Successful Political Families». Time (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.
  6. LLC, Revolvy. ""List of political families in the United Kingdom" on Revolvy.com". www.revolvy.com. Archived from the original on 23 February 2019. Retrieved 2019-02-23.
  7. "با حمیدرضا عارف از MTN تا ۸۸، چاوشی، کیهان، سکوت پدر و." آپارات. Retrieved 2 September 2017.
  8. "سخنی با پسر محمدرضا عارف که با همین نام شناخته می‌شود!". خبرگزاری تسنیم - Tasnim. Retrieved 2 September 2017.
  9. "واکنش فرزند محمد رضا عارف به بازتاب منفی اظهاراتش". پایگاه خبری جماران - امام خمینی - انقلاب اسلامی. Retrieved 2 September 2017.
  10. "ژن خوب و اصل و نسب | ماجرای پسر عارف چه بود؟". Aftabir.com. Retrieved 2 September 2017.
  11. "پس‌لرزه‌های ماجرای «ژن خوب»". روزنامه شرق. Archived from the original on 3 September 2017. Retrieved 2 September 2017.
  12. "آقازاده‌های «خون خوب» و «ژن برتر» :: قانون". www.ghanoondaily.ir. Retrieved 2 September 2017.
  13. "«پس‌لرزه‌های ماجرای ژن خوب»". رادیو فردا. Retrieved 2 September 2017.
  14. Martindale، Don (۱۹۸۸). The Nature and Types of Sociological Theory. Prospect Heights, IL: Waveland Press.
  15. Spencer، Herbert (۱۹۰۸). Social Statics and the Man Versus the State. New York: Appleton. صص. ۱۵۰.

پیوند به بیرون[ویرایش]