آسیه (مادر فتحعلی‌شاه)

برای اشخاص دیگر با لقب مهدعلیا، مهد علیا (ابهام‌زدایی) را ببینید.

آسیه خانم
مهد علیا
ملکه مادر
پیشین	جیران خانم
جانشین	گلین خانم
ملکهٔ ايران
تصدی	۱۱۷۵ _ ۱۲۱۱
پیشین	تأسیس پادشاهی قاجار
جانشین	گلین خانم
درگذشته	۱۲۱۷ قمری، تهران
همسر(ان)	حسینقلی خان قاجار (۱۱۸۲ تا ۱۱۸۹ هجری قمری) درگذشت همسر آقامحمدخان قاجار (۱۱۹۳ تا ۱۲۱۱ هجری قمری) درگذشت همسر
فرزند(ان)	فتحعلی‌شاه قاجار
نام کامل مهدعلیا آسیه خانم عزالدین‌لو قاجار
خاندان	قاجاریان

آسیه خانم عزالدین قاجار (درگذشته ۱۲۱۷ قمری) همسر حسینقلی خان قاجار و ملکه همسر آقامحمدخان قاجار بود. او همچنین ملکه مادر فتحعلی‌شاه قاجار (از ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳ خورشیدی) شد.آسیه خانم، از زنان برجسته و تأثیرگذار در دوران قاجار بود.او مورد علاقه و توجه قلبى آقا محمد خان بود.

آسیه خانم بانویی انسان دوست و نیک خواه بود که بیشتر عمرش را به غمخواری فرودستان و دستگیری درماندگان گذرانید و در همه جا به خیرخواهی و مردم دوستی آوازه داشت چنان که بارها در دربار پسرش به شفاعت گناهکاران برخاست و توانست از اعدام برخی از کسانی که به غضب شاه گرفتار شده بودند جلوگیری کندآسیه خانم گذشته از توجه خاصی که به دانشمندان و شعرا داشت به ساخت بناهای عمومی به ویژه مدرسه نیز توجه نشان میداد و از کارهای نیک او تعمیر مدرسه ی حکیم هاشم بود که پس از این عمل به مدرسه ی مادر شاه آوازه یافت. او به امور مدرسان و طلاب نیز علاقمند بود و برای آنان شهریه و مقرری تعیین میکرد.

زندگی

بانو آسیه تخمیناً در سال ۱۱۹۰ هـ. ق در ایل آشاقه باش بدنیا آمد وی به واسطه امتیازاتی اخلاقی که داشت سرآمد بانوان ایل گردید نهایتاً عروس دربار قاجار گشت. آسیه زنی عابد و نیکوکار بود و در ترویج علم و بزرگداشت علما می کوشید. آسیه خانم مادر فتحعلی شاه قاجار نیز بود و بدین واسطه امکان رسیدگی به امور زیادی را داشت.

آسیه خانم، دختر محمدخان عزالدین‌لوی (عضدانلو) قاجار از طایفه آشاقه‌باش بود. او در سال ۱۱۸۲ به عقد حسینقلی‌خان جهانسوز، برادر آقامحمد خان و حاکم دامغان درآمد و یک سال بعد نخستین فرزندشان، فتحعلی، در دامغان متولد شد. پس از به قتل رسیدن حسینقلی‌خان قاجار، به فرمان کریم خان زند، آسیه خانم و دو پسرش توسط آقا محمدخان به ایل برگردانده شدند. پس از فرار آقا محمدخان از شیراز آسیه خانم به او پیوست و با او ازدواج کرد. پس از تصرف تهران آقا محمدخان او و پسرانش را به تهران آورد. آسیه به همراه میرزا محمد زکی مستوفی الممالک توسط شاه مأمور شد تا سایر سران ایل قاجار در استرآباد را با دادن هدایا به اتحاد با شاه درآورد. در سال ۱۰۲۴ فتحعلی، پسر آسیه، ولیعهد آقا محمد خان شد. او در ۱۲۰۷ به عتبات عالیات رفت و استخوان‌های محمدحسن‌خان قاجار و حسینقلی‌خان جهانسوز را در نجف دفن کرد. تا به حکومت رسیدن فرزندش آسیه خانم، از تاج و تخت و ثروت پادشاهی حفاظت می‌کرد. زمانی که فتحعلی شاه بر تخت نشست، پسر دیگر آسیه، حسینقلی‌خان، بر علیه برادر شورش کرد که با میانجیگری آسیه بین آن دو صلح ایجاد می‌شود. در سال ۱۲۱۶ او بار دیگر به عتبات می‌رود و سنگ قبر آقا محمدخان را نیز با خود می‌برد. تعمیرات مدرسه حکیم هاشم از موقوفات او است به همین دلیل این مدرسه به نام مادرشاه نیز معروف است. او در سال ۱۲۱۷ در تهران درگذشت و در نجف دفن شد. آسیه خانم در طول زندگی‌اش مابین فرزند دیگرش و فتحعلی شاه وساطت می‌کرد اما پس از مرگ او فتحعلی شاه برادرش را کور کرد.

آسیه خانم قاجار، مادر فتحعلی شاه قاجار، از زنان برجسته و تأثیرگذار در دوران قاجار بود. او نقش مهمی در تربیت و شکل‌گیری شخصیت فتحعلی شاه داشت و به عنوان یکی از چهره‌های محترم در دربار قاجار شناخته می‌شد. آسیه خانم در طول زندگی خود، همواره مورد احترام و توجه اطرافیان بود و به دلیل خردمندی و تدبیرش، در امور سیاسی و خانوادگی نیز تأثیرگذار بود.وفات او ، ضایعه‌ای بزرگ برای خانواده قاجار و به ویژه برای فتحعلی شاه بود. مرگ آسیه خانم نه تنها از نظر شخصی برای فتحعلی شاه دردناک بود، بلکه از نظر سیاسی نیز تأثیراتی بر دربار قاجار داشت. او به عنوان مادری خردمند و مشاوری قابل اعتماد، همواره در تصمیم‌گیری‌های مهم نقش داشت و فقدان او خلأیی در دربار ایجاد کرد.آسیه خانم قاجار به عنوان مادر فتحعلی شاه، نقش مهمی در تثبیت قدرت قاجارها ایفا کرد. او نه تنها در تربیت فرزندش تأثیرگذار بود، بلکه در تحکیم روابط خانوادگی و سیاسی نیز نقش بسزایی داشت. آسیه خانم به دلیل خردمندی و تدبیرش، همواره مورد احترام بود و مرگ او ضایعه‌ای بزرگ برای خانواده قاجار محسوب می‌شد.

لقب

آسیه خانم ملقب به ام الخاقان و مهد علیا بود. او بعد از جیران دومین کسی بود که در دوره قاجار لقب مهد علیا را داشت. پس از او همسر دیگر فتحعلی شاه ننه خانم بارفروش این لقب را داشت و سپس همسر عباس میرزا و بعد مادر ناصرالدین‌شاه این لقب را گرفتند. پس از مادر ناصرالدین‌شاه کسی به این لقب خوانده نشد.

جستارهای وابسته

• فهرست مادران شاهان قاجار

منابع

• اجلالی، فرزام (۱۳۷۳). بنیان حکومت قاجار. تهران: نشر نی.