آزرمی‌دخت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آزرمی دخت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آزرمی‌دخت
بانبشنان‌بانبشن ساسانی
AzarmidokhtCoinHistoryofIran.jpg
سکه آزرمی‌دخت با تصویر پدرش
دوران سی و دومین (؟ - ۶۳۱ میلادی)
پیش از پوراندخت
پس از فرآیین
پدر خسرو پرویز
مادر مریم
دین مزدیسنا

آزرمی‌دخت، (به پارسی آزرمی دخت، ارزمی دخت، ارزمین دخت، آذرومی دخت)؛ بانبشن (شهبانو) ساسانی بود که به گزارش طبری در سال ۶۳۰ پ. م چند ماه بر تخت پادشاهی نشست. وی خواهر بانبشن بوران (پادشاهی ۶۳۰ یا ۶۳۱ پ. م) و دختر خسرو پرویز بود. نام آزرمی دخت به معنی «دختر شخص محترم» می‌باشد که اشاره به پدرش خسرو دوم دارد. در دوران پر آشوب پایانی ساسانی، آگاهی اندکی از این شهبانو داریم، با این همه سکه‌های بر جای مانده از آزرمی دخت گواه پادشاهی وی می‌باشد.[۱]

آزرمیدخت در شاهنامه[ویرایش]

پس از مرگ خسروپرویز، کشور دچار بحران و اغتشاشات داخلی شدید شد و زمامداری شاهان به کوتاهترین زمان خود رسید. طوری‌که در درازای یک سال چندین شاه و شهبانو عوض گشته یکی پس از دیگر روی کار می‌آمدند. ویژگی دوران پس از خسروپرویز حکومت دختران اوست که احتمالاً بعنوان بانبشنان‌ بانبشن (شهبانوی شهبانوان) برتخت نشستند و سکه زدند. آزرمیدخت پس از دوران کوتاه خواهرش پوراندخت بر سریر سلطنت نشست:

یکی دخت دیگر بد آزرم نامز تاج بزرگان رسیده به کام
بیامد به تخت کیان بر نشستگرفت این جهانِ جهان را به دست
همی بود بر تخت بر چار ماهبه پنجم شکست اندر آمد به گاه
از آزرم گیتی بی آزرم گشتپی اختر رفتنش نرم گشت [۲]

ملک ایرج مشیری سکه‌ای از این شهبانو را به دست آورده و انتشار داده‌است. این سکه در سال یکم پادشاهی آزرمی‌دخت و در ضرابخانه‌ای که wyhc خوانده شده ضرب شده‌است. گویا "WYHC" نشان ضراب‌خانهٔ شهر "وه-از-آمید کواد=)ارجان" بوده باشد. بر روی این سکه نیم تنه مردی دیده می‌شود. مشیری درباره وجود این نگاره بر سکه آزرمی‌دخت می‌گوید که این پیکره به احتمال نگارهٔ فرخ هرمزد است که در آرزوی به چنگ آوردن قدرت بود و سرانجام با نام هرمزد ششم به پادشاهی رسید. وی همزمان با آزرمی‌دخت، اندک زمانی بیش از یک سال بر اریکه شاهی بود. هیچ سکه‌ای از هرمزد ششم در سال یکم پادشاهی اش ضرب نشده و تنها سکه‌های موجود، در سال دوم و سوم پادشاهی وی تاریخ گذاری شده‌اند. دو سکهٔ دیگر از آزرمی دخت در پاریس در کتابخانه ملی فرانسه نگهداری می‌شوند. م. فروغی هم سکه‌ای از وی در دست داشته است. بر روی این سکه‌ها، نشان ضراب‌خانه WYHC دیده می‌شود.[۱]

در گزارش‌های اسلامی درازای پادشاهی آزرمی‌دخت به گونه‌های متفاوت، شش ماه آمده‌است. طبری گزارش می‌دهد که فرخ هرمزد سپهبد خراسان، آزرمی‌دخت را به همسری خویش خواند. شهبانو از نپذیرفتن درخواست فرخ هرمزد اندیشناک بود، او را به کاخ خویش فراخواند و فرمان داد تا او را بکشند. رستم فرزند فرخ هرمزد، به کین پدر تیسفون را گشود، بانبشن را از تخت پادشاهی به زیر کشید و فرمان داد تا او را کور کنند و به قتل برسانند.[۱]

گزارش‌های اسلامی آزرمی‌دخت را بانویی خردمند و بسیار زیبا خوانده‌اند. در کتاب صور ملوک بنی ساسان، وی اینگونه نشان داده شده‌است: «نشسته بر سریر، پیراهن گلدوزی شده سرخ و شلوار آسمان گون به تن، در دست راست تبرزین و در دست چپ شمشیری گرفته که بر آن تکیه زده است. پی افکنی آتشکده‌ای در آبخاز و دژی در اسدآباد به وی نسبت داده شده است.» به آزرمی دخت لقب «عادل» داده بودند. شاهنامه که وی را آزرم دخت خوانده و خطبه بر تخت‌نشینی و رخدادهای دوره پادشاهی وی را گزارش کرده، می‌گوید که وی در ماه پنجم پادشاهی اش تاج و تخت را از دست داده‌است. چگونگی مرگ وی در گزارش شاهنامه روشن نیست. گزارش‌های مسیحی هم که در پی این خواهند آمد، پادشاهی وی را گزارش داده‌اند و نام این شهبانو را به گونه‌های مختلف یاد کرده‌اند.[۱]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پادشاه پیشین:
پیروز دوم
آزرمیدخت
شاهنشاه ایران

۶۳۱ - ۶۳۱ میلادی

جانشین:
هرمز ششم(هرمز پنجم)

پیوند به بیرون[ویرایش]