آریانا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
آریانا
Ἀρ(ε)ιανή
منطقه
موقعیت آریانا در نقشه
موقعیت آریانا در نقشه
نقشه‌ای بازسازی‌شده از سدهٔ ۱۹ میلادی از جغرافیای اراتوستن، از جهان شناخته‌شدهٔ آن روزگار، نام آریانا در این نقشه در افغانستان امروزی دیده می‌شود

آریانا (Ariana، لاتین شده واژه یونانی ἡ 'Αρειανή؛ تلفظ: آریانِه / Arianē‏*[۱]) به گفتهٔ استرابو مشخص‌کنندهٔ: سراسر سرزمین کنونی افغانستان [۱]، بخش‌های شرقی ایران امروز و مناطقی از شمال و شمال‌شرق هند را شامل می‌شده که امروزه جزو قلمرو پاکستان است[۲]. این مناطق تحت تسلط (possession) پارس‌ها، مقدونی‌ها و در بخش‌هایی بعدها هندی‌ها، بوده‌است. بعدها، در اثر این دگرگونی‌های سیاسی نویسندگانی مانند الیان از «آریاناهای هندی» به عنوان یک اصطلاح جغرافیایی سخن گفته‌اند. اصطلاح آریانا را اراتوستن به کار برده و بر آن مبنا؛ (اصطلاح جغرافیایی)، به عنوان یک خط مرزی میان رود سند در شرق، دریا در جنوب، خطی از کرمانیا تا دروازه‌های کاسپین در غرب، و رشته‌کوه‌های توروس در شمال را همانگونه که استرابو هم تأکید کرده با همان نام، و به صورت یک ملت، در بر می‌گیرد.[۳]

آریانا در منابع یونانی و رومی[ویرایش]

برای نخستین بار اِراتوستِن (Eratosthenes)، جغرافیدان اهل یونان باستان در سدهٔ سوم پیش از میلاد، واژهٔ 'ἡ 'Αρειανή' (تلفظ: آریانه) را یک محدوهٔ جغرافیایی تعریف کرد و استرابو، جغرافیادان دیگر یونانی سدهٔ اول میلادی، به‌نقل از استرابو حدود آریانه را در مجموعه جغرافیای خود (کتاب ۱۵ فصل ۲ بند ۸) تعریف کرد.[۴]

بعدها پلینی (Pliny)، فیلسوف و نویسندهٔ رومی سدهٔ اول میلادی در «دانشنامهٔ تاریخ طبیعی» (Naturalis Historia) خود، از اصطلاحات 'سرزمین آریانا' (Ariana Regio) و 'آریانا' (Ariana؛ در کتاب ششم، فصل‌های ۲۳[۵] و ۲۵[۶])، و صفت 'آریانوس' (Arianus؛ به‌معنای 'از آریانا' و 'مربوط به آریانا'[۷]؛ در کتاب ششم، فصل‌های ۲۳، ۲۵، و پاراگراف ۹۳) یاد کرده و همچنین در کتاب ششم، فصل‌های ۲۳، ۲۵، و پاراگراف ۱۱۶، باشندگان آریانا را 'آریانی' (Ariani؛ یونانی: Αρειανοί / آرِیانُوی) خوانده.[۷] بنظر می‌رسد وی کشور آریانا را با ساتراپی کوچک هریوه (Aria) اشتباه گرفته باشد.[۸]

بخاطر دست به‌دست شدن کشور آریانا بین پارس‌ها، مقدونی‌ها و گاه هندی‌ها، نویسندگانی دیگری چون آلیان (Claudius Aelianus)، نویسندهٔ رومی سدهٔ دوم میلادی، در مجموعهٔ 'طبیعت جانداران' (De natura animalium) خود (در کتاب ۱۶، فصل ۱۶) اصطلاح 'هندیان باشندهٔ آریانا' (Arianos Indos) را بکار برده‌اند.[۹]

اطلاعات گیتاشناسان قدیم از بیشتر این نواحی محدود بود به آنچه از لشکرکشی‌های اسکندر مقدونی و جنگ‌های پادشاهان یونانی سوریه یا توسط سوداگران به دست آمده بود.[۱۰]

هرودوت (Herodotus)، تاریخ‌نگار یونانی سدهٔ پنجم پیش از میلاد، بطلمیوس (Ptolemy)، جغرافیادان یونانی سدهٔ دوم میلادی، آریان (Ariann)، تاریخ‌نگار رومی (یونانی‌تبار) سدهٔ دوم میلادی و استفانوس بیزانسی (Stephanus of Byzantium)، جغرافیادان رومی سدهٔ ششم میلادی، هیچ‌کدام از نام 'آریانا' یادی نکرده‌اند.[۸]

حدود آریانا[ویرایش]

طبق تعریف اراتوستن، آریانا خط مرزی دربرگیرندهٔ رود سند در شرق، آب‌های آزاد (دریای عمان و اقیانوس هند) در جنوب، سرزمین‌های میان کارامانیا و دروازهٔ کاسپی‌ها در غرب و کوه‌های توروس در شمال بوده‌است. حتی استرابو تاریخ‌دان یونانی از این محدوهٔ جغرافیایی به عنوان یک کشور واحد یاد کرده‌است.

این سرزمین گسترده تمامی سرزمین‌های شرقی ماد، پارس و قسمت‌های جنوبی رشته‌کوه‌هایی که تا بیابان‌های گدروزی و کرمانیا امتداد دارند دربر می‌گرفته؛ بنابراین استان‌های کرمانیا، گدروزی، زرنگ، رخج، هریوا، پارپامیز جزئی از آریانا بودند. استرابو در مجموعهٔ کتاب‌های جغرافیای خود (کتاب ۱۵ فصل ۲ بند ۸)، چند سطر پایین‌تر می‌افزاید: قسمتی از ماد، پارس، در شمال باختر و سغد را نیز آریانا می‌گویند، زیرا این مردمان نیز تقریباً به همان زبان حرف می‌زنند. (جزئیات بیشتر در استرابو در کتاپ پانزدهم، فصل ۲، بند ۸ موجود است.[۱۱]) گفتنی است که آپولودور آرتمیتایی (Apollodorus of Artemita) از باختر که جزئی از آریانا نیز محسوب می‌شده، به عنوان زیور آریانا به‌طور کل یاد کرده‌است.[۱۲]

رودیگر اشمیت (R. Schmitt)، خاورشناس آلمانی، بکار بردن واژهٔ آریانا توسط اراتستن را یک اشتباه می‌پندارد. وی برین باور است که اولاً تمامی باشندگان این سرزمین‌ها از یک قوم نبودند و دوما اینکه واژهٔ آریایی در اصل جنبهٔ قومی و بعدها سیاسی داشته که بشکل امپراتوری ایران ظهور کرده و بنابراین آریانا باید قوم‌های دیگر ایرانی نظیر مادها، پارس‌ها و سغدی‌ها را نیز شامل می‌شده‌است. (کمااینکه بگفتهٔ دیودوروس، همان‌جا که زرتشت احکام اهورامزدا را «در بین باشندگان آریانا (Arianoi)» تبلیغ می‌کرده‌است)[۱۳]

ریشه‌شناسی واژه[ویرایش]

واژهٔ یونانی آریانه (لاتینی آریانا) برگرفته از واژهٔ ایرانی باستان -آریانا (-Āryana) است (از اوستایی اَیرییانا (-Airiiana ) به ویژه در ایرییانم وَئِجو (Airiianəm vaēǰō)، نام سرزمین مادری ایرانیان که جای دقیق آن نامعلوم است و نظر به فَرگرد یکم وَندیداد از اوستا گمان می‌رود در مجاورت سرزمین‌های باستانی سُغد، مرو، هرات و … بوده که بلافاصله بعد از آن آمده‌اند.[۱۴]

یادداشت‌ها[ویرایش]

اِتا (ή) در زبان یونانی باستان با صدای /ɛ: (-ِه)

[۱۵][۱۶] تلفظ می‌شده‌است.

پانویس[ویرایش]

  1. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2008
  2. Sagar, Krishna Chandra (1 January 1992). Foreign Influence on Ancient India. Northern Book Centre. p. 91. ISBN 9788172110284. "According to Strabo (c. 54 B.C., A.D. 24), who refers to the authority of Apollodorus of Artemia, the Greeks of Bactria became masters of Ariana, a vague term roughly indicating the eastern districts of the Persian empire, and of India."
  3. Ri. Schmitt, 'ARIA', Encyclopaedia Iranica, 1986
  4. کتاب پانزدهم، از 'جغرافیای استرابو'، تارنمای دانشگاه شیکاگو
  5. Perseus Digital Library, Pliny the Elder, The Natural History, CHAP. 23. (20.)—THE INDUS.
  6. Perseus Digital Library, Pliny the Elder, The Natural History, CHAP. 25.—THE ARIANI AND THE ADJOINING NATIONS.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Perseus Digital Library, Ărĭāna , ae, f.,
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ William Smith, Dictionary of Greek and Roman geography, 1870, pp. 210, Aria'na
  9. ائلیانوس، کتاب شانزدهم از 'طبیعت جانداران'، تارنمای دانشگاه شیکاگو
  10. دانشنامۀ تاریخ معماری ایرانشهر، مدخل‌ها> نام جغرافیایی> 'آریانا'[پیوند مرده]
  11. 'جغرافیای استرابو'، کتاب پانزدهم، فصل دوم، تارنمای دانشگاه شیکاگو
  12. Strab. 11.11.1, Perseus Digital Library
  13. دانشنامهٔ ایرانیکا، سرواژهٔ "ARIA"، نوشتهٔ رودگر اشمیت (R. Schmitt)
  14. Encyclopaedia Iranica: ĒRĀN-WĒZ. By D. N. MacKenzie: By late Sasanian times Ērān-wēz was taken to be in Western Iran: according to Great Bundahišn (29.12) it was “in the district (kustag) of Ādarbāygān.” But from Vendidad 1 it is clear that it has to be sought originally in eastern Iran, near the provinces of Sogdiana, Margiana, Bactria, etc., listed immediately after it.
  15. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eta». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۰.
  16. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ancient Greek phonology». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۰.

منابع[ویرایش]

وِب‌گاه‌ها:

  • R. Schmitt (1986). "ARIA". دانشنامه ایرانیکا. Retrieved 22 June 2011.
  • استرابو. "'جغرافیای استرابو'، کتاب پانزدهم، فصل ۲". تارنمای دانشگاه شیکاگو. Retrieved 22 June 2011.
  • "Ărĭāna , ae, f." کتابخانه دیجیتالی پرسیوس. Retrieved 22 June 2011.
  • پلینی. "'دانشنامهٔ تاریخ طبیعی'، کتاب ششم، فصل ۲۳". کتابخانه دیجیتالی پرسیوس. Retrieved 22 June 2011.
  • پلینی. "'دانشنامهٔ تاریخ طبیعی'، کتاب ششم، فصل ۲۵". کتابخانه دیجیتالی پرسیوس. Retrieved 22 June 2011.
  • کلاودیوس ائلیانوس. «'طبیعت جانداران'، کتاب شانزدهم» (به لاتین). تارنمای دانشگاه شیکاگو. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱.
  • وبلیام اسمیت. "ARIA'NA". Dictionary of Greek and Roman geography. Retrieved 22 June 2011.

مطالعهٔ بیشتر[ویرایش]

  • Horace Hayman Wilson, Charles Masson, Ariana Antiqua: a Descriptive Account of the Antiquities and Coins of Afghanistan، ۱۸۴۱
  • Henry Walter Bellew, An inquiry into the ethnography of Afghanistan، ۱۸۹۱
  • Tomaschek in Pauly-Wissowa, II/1, cols. 619f. , and 813f.
  • G. Gnoli, Postilla ad Ariyō šayana, RSO 41, 1966, pp. ۳۲۹–۳۴.
  • P. Calmeyer, AMI 15, 1982, pp. 135ff.
Ariana

Ἀρ(ε)ιανή
District
Ariana per Eratosthenes' definition (19th-century reconstruction of world map by Eratosthenes, c.194 BC).
Ariana per Eratosthenes' definition (19th-century reconstruction of world map by Eratosthenes, c.194 BC).
CountryParts of Modern day Afghanistan and Iran
EmpireAchaemenid

Ariana, the Latinized form of the Ancient Greek Ἀρ(ε)ιανή Ar(e)ianē (inhabitants: Ariani; Ἀρ(ε)ιανοί Ar(e)ianoi),[1] was a general geographical term used by some Greek and Roman authors of the ancient period for a district of wide extent between Central Asia[2] and the Indus River,[3] comprising the eastern provinces of the Achaemenid Empire[4] that covered the whole of modern-day Afghanistan, as well as the easternmost part of Iran and up to the Indus River in Pakistan (former Northern India).[5][6]

At various times, various parts of the region were governed by the Persians (the Achaemenids from 550 to 330 BC, the Sasanians from 275 to 650 AD and the Kushano-Sasanians from 345 to 450 AD), the Macedonians (the Seleucids from 330 to 250 BC, the Greco-Bactrians from 250 to 110 BC and the Indo-Greeks from 155 to 90 BC), the Parthians from 160 BC to 225 AD, the Indo-Scythians from 90 BC to 20 AD, the Indo-Parthians from 20 to 225 AD and the Kushans from 110 BC to 225 AD, the Xionites (the Kidarites from 360 to 465 AD and the Hephthalites from 450 to 565 AD) and Indian empires (the Mauryans from 275 to 185 BC).

Etymology

The Greek term Arianē (Latin: Ariana), a term found in Iranian Avestan Airiiana- (especially in Airyanem Vaejah, the name of the Iranian peoples' mother country).[3] The modern name Iran represents a different form of the ancient name Ariana which derived from Airyanem Vaejah and implies that Iran is “the” Ariana itself – a word found in Old Persian[7] – a view supported by the traditions of the country preserved in the Muslim writers of the ninth and tenth centuries.[8] The Greeks also referred to Haroyum/Haraiva (Herat) as 'Aria', which is one of the many provinces found in Ariana.[9][10][11]

The names Ariana and Aria, and many other ancient titles of which Aria is a component element, are connected with the Avestan term Airya-, and the Old Persian term Ariya-, a self designation of the peoples of Ancient India and Ancient Iran,[12] meaning "noble", "excellent" and "honourable".[2]

Extent of Ariana

The exact limits of Ariana are laid down with little accuracy in classical sources. It seems to have been often confused (as in Pliny, Naturalis Historia, book vi, chapter 23) with the small province of Aria.[2]

As a geographical term, Ariana was introduced by the Greek geographer, Eratosthenes (c. 276 BC – c. 195 BC), and was fully described by the Greek geographer Strabo (64/63 BC – ca. AD 24).[13]

Per Eratosthenes' definition, the borders of Ariana were defined by the Indus River in the east, the sea in the south, a line from Carmania to the Caspian Gates in the west, and the so-called Taurus Mountains in the north. This large region included almost all of the countries east of Media and ancient Persia, including south of the great mountain ranges up to the deserts of Gedrosia and Carmania,[14] i.e. the provinces of Carmania, Gedrosia, Drangiana, Arachosia, Aria, the Paropamisadae; also Bactria was reckoned to Ariana and was called "the ornament of Ariana as a whole" by Apollodorus of Artemita.[15]

After having described the boundaries of Ariana, Strabo writes that the name Αρειανή could also be extended to part of the Persians and the Medes and also to the northwards Bactrians and the Sogdians.[16] A detailed description of that region is to be found in Strabo's Geographica, Book XV – "Persia, Ariana, the Indian subcontinent", chapter 2, sections 1–9.

By Herodotus Ariana is not mentioned, nor is it included in the geographical description of Stephanus of Byzantium and Ptolemy, or in the narrative of Arrian.[2]

Inhabitants of Ariana

The peoples by whom Ariana was inhabited, as enumerated by Strabo were:[17]

Pliny (vi. 25) specifies the following ethnicities:

  • Angutturi;
  • Arii;
  • the inhabitants of Daritis;
  • Dorisci;
  • Drangae;
  • Evergetae;
  • Gedrussi;

Pliny (vi. 23) says that some add to India four satrapies to the west of the river, – the Gedrosii, Arachosii, Arii, and Paropamisadae, as far as the river Cophes (the river Kabul). Pliny therefore agrees on the whole with Strabo. Dionysius Periegetes (1097) agrees with Strabo in extending the northern boundary of the Ariani to the Paropamisus, and (714) speaks of them as inhabiting the shores of the Erythraean Sea. It is probable, from Strabo (xv. p.724), that the term was extended to include the east Persians, Bactrians, and Sogdians, with the people of Ariana below the mountains, because they were for the most part of one speech.[2]

Rüdiger Schmitt, the German scholar of Iranian Studies, also believes that Ariana should have included other Iranian people. He writes in the Encyclopædia Iranica:

Eratosthenes’ use of this term (followed by Diodorus 2.37.6) is obviously due to a mistake, since, firstly, not all inhabitants of these lands belonged to the same tribe and, secondly, the term "Aryan" originally was an ethnical one and only later a political one as the name of the Iranian empire (for all North Indians and Iranians designated themselves as "Aryan"; See Aryan), thus comprising still other Iranian tribes outside of Ariana proper, like Medes, Persians or Sogdians (so possibly in Diodorus 1.94.2, where Zarathushtra is said to have preached Ahura Mazdā's laws "among the Arianoi").[3]

— R. Schmitt, 1986

See also

References

  1. ^ Pliny, Naturalis Historia, book vi, page 23
  2. ^ a b c d e Smith, William (1980). "Ariana". Dictionary of Greek and Roman Geography. Boston: Little, Brown, and Co. pp. 210–211. Retrieved 2013-05-10.
  3. ^ a b c Schmitt, R. (1986). "Aria". Encyclopaedia Iranica. Retrieved 2013-05-10.
  4. ^ Lewis, Charlton T.; Short, Charles. "Ărĭāna". A Latin Dictionary. Perseus Digital Library. Retrieved 2013-05-10.
  5. ^ The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2008
  6. ^ Sagar, Krishna Chandra (1 January 1992). Foreign Influence on Ancient India. Northern Book Centre. p. 91. ISBN 9788172110284. According to Strabo (c. 54 B.C., A.D. 24), who refers to the authority of Apollodorus of Artemia, the Greeks of Bactria became masters of Ariana, a vague term roughly indicating the eastern districts of the Persian empire, and of India.
  7. ^ Gnoli, G. (2006). "Iranian identity ii. Pre-Islamic Period". Encyclopaedia Iranica. Retrieved 2013-05-10.
  8. ^ Ashraf, A. (2006). "Iranian identity iii. Medieval Islamic Period". Encyclopaedia Iranica. Retrieved 2013-05-10.
  9. ^ Ed Eduljee. "Haroyu, Aria / Airan, Herat & Zoroastrianism". Heritageinstitute.com. Retrieved 2016-10-21.
  10. ^ Ed Eduljee. "Aryan Homeland, Airyana Vaeja, Location. Aryans and Zoroastrianism". Heritageinstitute.com. Retrieved 2016-10-21.
  11. ^ Ed Eduljee. "Aryan Homeland, Airyana Vaeja, in the Avesta. Aryan lands and Zoroastrianism". Heritageinstitute.com. Retrieved 2016-10-21.
  12. ^ Schmitt, R. (1987). "Aryans". Encyclopaedia Iranica. Retrieved 2013-05-10.
  13. ^ Strabo 2.1.22f
  14. ^ Strabo 2.5.32
  15. ^ Strabo 11.11.1
  16. ^ Gnoli, Gherardo (2002). The "Aryan" Language. Roma: Instituto Italiano per l'Africa e l'Oriente. p. 86.
  17. ^ "Strabo Geography, Book XV, Chapter 2". Penelope.uchicago.edu. Retrieved 2013-05-10.

Further reading

  • Horace Hayman Wilson, Charles Masson, Ariana Antiqua: a Descriptive Account of the Antiquities and Coins of Afghanistan, 1841
  • Henry Walter Bellew, An inquiry into the ethnography of Afghanistan, 1891
  • Tomaschek in Pauly-Wissowa, II/1, cols. 619f., and 813f.
  • G. Gnoli, Postilla ad Ariyō šayana, RSO 41, 1966, pp. 329–34.
  • P. Calmeyer, AMI 15, 1982, pp. 135ff.

External links