آرمان هوسپیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو


آرمان
Arman.jpg
نام اصلی آراماییس وارطان هُوسپیان
تولد ۲ اسفند ۱۲۹۹
۲۱ فوریه ۱۹۲۱
تبریز، ایران
مرگ ۱۷ مرداد ۱۳۵۹
۱۸ اوت ۱۹۸۰ (۵۹ سال)
بارسلون، اسپانیا
ملیت ایرانی ارمنی‌تبار
پیشه بازیگر، کارگردان، تهیه‌کننده، نویسنده
سال‌های فعالیت ۱۳۳۲–۱۳۵۹
همسر(ها) ژِنیک
فرزندان لوریک میناسیان (۱۳۸۳–۱۳۲۲)، زاره، وارتان، واهیک
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره

آرمائیس هُوسِپیان (به ارمنی: Արամայիս Հովսեփյան) با نام هنری آرمان (به ارمنی: Արման) (زاده ۲ اسفند ۱۲۹۹ در تبریز - درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۹ در بارسلون) بازیگر، کارگردان فیلم، تهیه‌کننده، نویسنده ایرانی ارمنی‌تبار بود.

آرمان یکی از چند بازیگر شاخص دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ ایران بود. علاوه بر نقش‌های متفاوت در بسیاری از این آثار نقش مردان ثروتمند شکست خورده یا دچار مشکل شده را بازی کرد.[۱]

در ۱۳۳۲ نخستین نقش سینمایی اش را در اولین فیلم خاچیکیان به نام بازگشت بازی کرد و سپس در بسیاری از فیلم‌های خاچیکیان حضور یافت. از سال ۱۳۴۴ با کارگردانی و تهیه‌کنندگی عروس دریا این زمینه‌ها را نیز تجربه کرد که حاصلش کارگردانی و تهیه پنج فیلم بوده است. [۲]

بازی‌های آرمان در زمان خودش معیار و متر بازی موفق یا ناموفق در سینمای ایران بود. او سطح توقع تماشاگران سینمای ایران را ارتقاء بخشید و پیش از آن که یک ستاره در سینمای ایران باشد، وزنه‌ای در بازیگری به حساب می‌آمد؛ و به هر حال مهمترین بازیگر ارمنی تاریخ سینمای ایران است که در ۵۹ فیلم بازی کرده است.[۳]

زندگی شخصی[ویرایش]

آرمان به همراه دخترش لوریک میناسیان

آرامائیس وارطانی هُوسِپیان در روز دوشنبه ۲ اسفند ۱۲۹۹ خورشیدی برابر با ۲۱ فوریه ۱۹۲۱ میلادی در شهر تبریز در یک خانواده ارمنی به دنیا آمد.[۴] تحصیلات ابتدائی را در «دبستان هایکازیان–تاماریان تبریز» گذراند و سپس به علت تعلطیلی مدارس ارامنه از تحصیل بازماند. آرمان از سنین نوجوانی شیفته س هنر تئاتر گردید و در شهر تبریز در نمایش‌های ارمنی بسیاری به روی صحنه رفت.[۵] تحصیلات ابتدائی را در «دبستان هایکازیان–تاماریان تبریز» گذراند و سپس به علت تعلطیلی مدارس ارامنه از تحصیل بازماند. آرمان از سنین نوجوانی شیفته ی هنر تئاتر گردید و در شهر تبریز در نمایش‌های ارمنی بسیاری به روی صحنه رفت.[۶] در دوران مدرسه در نمایش‌های دانش آموزی بازی می‌کرد. او با نمایش ناموس به طور جدی به بازیگری پرداخت و پس از نقل مکان به تهران در ۱۳۲۴، این مسیر را در باشگاه آرارات در کنار ژوزف واعظیان، ساموئل خاچیکیان و آرامائیس آقامالیان دنبال کرد. [۷] فعالیت هنری را از سال ۱۳۱۹ با بازی در نمایشی به نام «ناموس» شروع کرد[۸] پس از عزیمت به تهران فعالیت تئاتری اش را به همراه ژوزف واعظیان، ساموئل خاچیکیان و آرامائیس آقامالیان، در باشگاه آرارات ادامه داد.[۹]

همسر او، ژِنیک نام داشت و صاحب چهار فرزند، سه پسر به نام‌های زاره، وارتان، واهیک و یک دختر لوریک میناسیان (هوسپیان) بود.[۱۰] دخترش لوریک نیز با ایفای نقشی کوتاه در پرده آخر در فیلم‌های دو نفر و نصفی، خانه خلوت، مجسمه، شوخی، و بوی پیراهن یوسف ظاهر شد.[۱۱]

فعالیت هنری[ویرایش]

طلوع یک ستاره[ویرایش]

آرمان در سال ۱۳۳۲ به دعوت خاچیکیان برای بازی در فیلم بازگشت به استودیو دیانا رفت. خاچیکیان در «یک گفتگو» (غلام حیدری) تعریف کرده است که: «

ساناسار، مدیر استودیو دیانا، می‌خواست برای ایفای نقش اول بازگشت، از علی محزون که نامش بر سر زبان‌ها بود، استفاده کنم اما من مخالفت کردم و رفتم آرمان را آوردم که در آن موقع یک کفاشی جنب «سینما متروپل» کار می‌کرد و فارسی را خیلی بد صحبت می‌مرد»

جمال امید در کتاب تاریخ سینمای ایران نوشته است: «

بازگشت، همچنین معرف چهرهٔ جدیدی به عنوان بازیگر برای سینمای ایران بود. آرمان با این فیلم درخشید. او که مشکل لهجه داشت، یک بار دیگر با بهره از شیوهٔ امتحان شدهٔ استفاده از دوبلهٔ همزمان، به وسیلهٔ کاظم محمودیان، این اشکال برطرف شد».[۱۲]

در سال ۱۳۳۵ در نمایش‌نامه دیوانه نوشته رافی نویسنده مشهور ارمنی ایفای نقش نمود. این نمایش را آرامائیس آقامالیان کارگردانی نمود و در «تالار کمیتاس» باشگاه آرارات نمایش داده شد[۱۳]

آرمان: ۲۵ سال، ۵۵ فیلم[ویرایش]

ویگن در فیلم عروس دریا (دومین نفر از سمت راست)

در ۱۵ خردادماه سال ۱۳۳۴ به خاطر بازی در فیلم چهارراه حوادث (با ویدا قهرمانی در اولین نقش سینمایی اش) جایزهٔ بهترین بازیگر مرد سال از اولین فستیوال فیلم‌های ایرانی گرفت.[۱۴] در سال ۱۳۴۲، جینا لولوبریجیدا، ستاره سینمای ایتالیا که او در این زمان در تهران به سر می‌برد در سینما مهتاب به تماشای فیلم «جاده مرگ» با بازی او نشست.[۱۵] در سال ۱۳۴۳، به خاطر نمایش جادهٔ مرگ در لس آنجلس از سوی شهرداری این شهر لقب «همشهری افتخاری» را گرفت.[۱۶] در سال ۱۳۴۴ عروس دریا (به کارگردانی و بازی خودش) در جشنواره بین‌المللی فیلم مسکو (۱۹۷۴) به نمایش درآمد.[۱۷]

پس از بازگشت، آرمان، سرقفلی فیلم‌های بعدی ساموئل خاچیکیان در «استودیو دیانا» و به دنبالش «آژیر فیلم» و استودیوهای دیگر شد: دختری از شیراز، چهار راه حوادث، خون و شرف، طوفان در شهر ما و فریاد نیمه شب. در دههٔ ۱۳۴۰، همکاری آرمان با خاچیکیان ادامه یافت. دلهره، ضربت، عصیان، من هم گریه کردم، قصهٔ شب یلدا) اما او در همین سال‌ها با بازی در فیلم‌های اسماعیل ریاحی: جاده مرگ، شیطان در می‌زند و شکوه جوانمردی و فیلم‌های سیامک یاسمی: قهرمان قهرمانان، گنج قارون، شمسی پهلوان، با خلق شخصیتی متفاوت، از جلد فیلم‌های ترسناک بیرون می‌آید. این شخصیت جدید در واقع با فیلم انسان‌ها (مهدی میثاقیه - آرامائیس آقامالیان ۱۳۴۳) شکل گرفت و یک سال بعد در گنج قارون، سیامک یاسمی جا افتاد.[۱۸]

آرمان در سال ۱۳۴۴ به کارگردانی و تهیه‌کنندگی روی آورد و فیلم عروس دریا را با شرکت خودش، فروزان، ویگن و بهروز وثوقی را کارگردانی نمود که در «جشنوارهٔ فیلم مسکو» سال (۱۹۷۴) به نمایش درآمد. وی با شش سال وقفه، در سال ۱۳۵۱ فیلم دیگری با نام مستأجر با بازی رضا ارحام صدر کارگردانی نمود.[۱۹][۲۰]

شاید مهمترین بازی آرمان در فیلم چشمه (آربی آوانسیان) باشد که حاصل همکاری فیلمسازی فهیم و بازیگری توانا به فیلمی درخور اعتناء و بیادماندنی انجامیده است.[۲۱]

در دهه ۱۳۵۰، آرمان علاوه بر بازی، تهیهٔ تعدادی فیلم را هم برعهده گرفت که فیلم‌های مشترک محمد دلجو و امیر مجاهد: علف‌های هرز و شب غریبان از آن جمله‌اند آرمان طی ۲۵ سال حضور در سینمای ایران، در ۵۵ فیلم بازی کرد، که در میانشان فیلم بد هم بود اما آرمان در هیچ فیلمی بد بازی نکرد.[۲۲]

جوایز و افتخارات[ویرایش]

به خاطر بازی در فیلم «جادهٔ مرگ» همشهری افتخاری را از شهردار لس آنجلس در یافت کرد.[۲۳]

  • در ۱۵ خردادماه سال ۱۳۳۴ به خاطر بازی در فیلم چهار راه حوادث (با ویدا قهرمانی در اولین نقش سینمایی اش) جایزهٔ بهترین بازیگر مرد سال از اولین فستیوال فیلم‌های ایرانی گرفت.[۲۴]
  • در سال ۱۳۴۴ عروس دریا (به کارگردانی و بازی خودش) در جشنواره بین‌المللی فیلم مسکو (۱۹۷۴) به نمایش درآمد.[۲۵]

درگذشت[ویرایش]

کار بازیگری آرمان در صحنه تئاتر با نمایشنامه گیکور نوشته هوانس تومانیان آغاز شد. شگفتا که ختم کارش نیز در سال ۱۳۵۹، بازی در همین نمایشنامه بود. پس از آن برای عمل جراحی به اسپانیا رفت و در روز جمعه ۱۷ مرداد ۱۳۵۹ خورشیدی برابر با ۸ اوت ۱۹۸۰ میلادی در شهر بارسلون درگذشت و سپس پیکرش به تهران انتقال داده شد و در آرامستان بوراستان در جادهٔ خراسان تهران به خاک سپرده شد.[۲۶][۲۷]

[ویرایش]

از نوجوانی در گروه‌های تئاتری ارامنه تبریز بازیگری را آغاز کرد. بعدها به تهران آمد، چند نمایشنامه بازی کرد، و در سال ۱۳۳۲ توسط ساموئل خاچیکیان و با فیلم بازگشت کارش را در سینمای ایران آغاز کرد. آرمان در دوران فعالیتش در ۵۹ فیلم به ایفای نقش پرداخت؛ و چند فیلم از جمله عروس دریا، مستأجر و ... را کارگردانی نمود. در فیلم‌های چهارراه حوادث، خون و شرف، طوفان در شهر ما و فریاد در نیمه شب''، دلهره، ضربت که حاصل همکاری پُربار او با ساموئل خاچیکیان بود، خوش درخشیده است. در انسان‌ها (آرامائیس آقامالیانجادهٔ مرگ و شیطان در می‌زند (هر دو از اسماعیل ریاحی) نیز بازی‌های به یادماندنی داشت.[۲۸]

[ویرایش]

آرمان پس از انتقال به تهران در سال ۱۳۲۴ش. فعالیت هنری خویش را پی گرفت و به واسطهٔ آشنائیش با ساموئل خاچیکیان وارد عرصه سینما گشت. فعالیت آرمان در سینمای ایران توأم با موفقیت بود و در زمان کوتاهی تبدیل به ستاره سینما گردید. از نقش‌های شاخص آرمان می‌توان به نقش آفرینی در فیلم‌های ساموئل خاچیکیان و همچنین به بازی چشمگیر وی در فیلم «گنج قارون» اشاره نمود. لازم است ذکر شود که بازی‌های آرمان در زمان خود معیار بازی موفق یا ناموفق در سینمای ایران بود. او سطح توقع تماشاگران سینمای فارسی را ارتقاء بخشید و پیش از آنکه یک ستاره در سینمای ایران باشد، وزنه‌ای در بازیگری به شمار می‌رفت. به هر حال آرمان مهم‌ترین بازیگر ارمنی در تاریخ سینمای ایران است که در ۵۹ فیلم به نقش آفرینی پرداخته است.[۲۹]

آثار هنری[ویرایش]

نمایش‌ها[ویرایش]

فعالیت تئاتری را از سال ۱۳۱۹ با بازی در نمایشی به نام «ناموس» شروع کرد. تعدادی از نمایش‌های وی عبارتنداز: گیکور، ناموس، سارا، دیوانه، گناهکاران بی گناه، جنون، برای شرف.[۳۰]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

دلهره - ۱۳۴۱
ردیف نام فیلم سال در نقش کارگردان تهیه‌کننده نویسنده توضیحات
- گفت هرسه نفرشان ۱۳۵۹ - - - - نمایش داده نشد
- عبور از مرز شب ۱۳۵۹ - - - -
- خیابانی‌ها ۱۳۵۸ - - - -
- خان نایب ۱۳۵۷ - - - -
- شب زخمی ۱۳۵۶ - - - -
- ماهی‌ها در خاک می‌میرند ۱۳۵۶ - - - -
- علف‌های هرز ۱۳۵۵ - - YesY -
- قاصدک ۱۳۵۵ - - YesY -
- دزد سوم ۱۳۵۴ - - - -
- شب غریبان ۱۳۵۴ - - YesY -
- یاران ۱۳۵۳ - - YesY -
- ممل آمریکایی ۱۳۵۳ - - YesY -
- مرد شب ۱۳۵۳ - - - -
- شوهر کرایه‌ای ۱۳۵۳ - - - -
- سازش ۱۳۵۳ - - - -
- مستأجر ۱۳۵۱ خودش YesY YesY
- چشمه ۱۳۵۱ - - - -
- آشوبگر ۱۳۵۱ - - - -
- قدیر ۱۳۵۱ - - - -
- آتشپاره شهر ۱۳۵۰ - - - -
- رضا چلچله ۱۳۵۰ - - - -
- یک خوشگل و هزار مشکل ۱۳۵۰ - - - -
- ماجرای یک دزد ۱۳۵۰ - - - -
- یک مرد یک شهر ۱۳۵۰ - - - -
- برای که قلب‌ها می‌تپد ۱۳۵۰ - - - -
- جان‌سخت ۱۳۵۰ - - - -
- مرد هزار لبخند ۱۳۵۰ - - - -
- دیوار شیشه‌ای ۱۳۵۰ - - - -
- خشم عقاب‌ها ۱۳۴۹ - - - -
۲۹ قوز بالا قوز ۱۳۴۹ - - - -
۳۰ لیلی و مجنون ۱۳۴۹ - - - -
۳۱ قصه شب یلدا ۱۳۴۹ - - - -
۳۲ رابطه ۱۳۴۸ - - - -
۳۳ هوکانی ۱۳۴۸ - - - - ناتمام ماند
۳۴ پسران قارون ۱۳۴۸ - - - -
۳۵ من هم گریه کردم ۱۳۴۷ - - - -
۳۶ چرخ بازیگر ۱۳۴۷ - - - -
۳۷ حاجی فیروز ۱۳۴۷ - - - - ناتمام ماند
۳۸ پلی بسوی بهشت ۱۳۴۷ - - - -
۳۹ رودخانه وحشی ۱۳۴۷ - - - -
۴۰ شکوه جوانمردی ۱۳۴۶ - - - -
۴۱ سرنوشت ۱۳۴۶ - - - -
۴۲ شمسی پهلوان ۱۳۴۵ - - - -
۴۳ امروز و فردا ۱۳۴۵ - - - -
۴۴ عصیان ۱۳۴۵ - - - -
۴۵ عروس دریا ۱۳۴۴ - خودش YesY YesY
۴۶ قهرمان قهرمانان ۱۳۴۴ - - - -
۴۷ گنج قارون ۱۳۴۴ - - - -
۴۸ شیطان در می‌زند ۱۳۴۳ - - - -
۴۹ ضربت ۱۳۴۳ - - - -
۵۰ انسان‌ها ۱۳۴۳ - - - -
۵۱ جاده مرگ ۱۳۴۲ - - - -
۵۲ دلهره ۱۳۴۱ - - - -
۵۳ آس و پاس ۱۳۴۰ - - - -
۵۴ فریاد نیمه شب ۱۳۴۰ - - - -
۵۵ طوفان در شهر ما ۱۳۳۷ - - - -
۵۶ چهار راه حوادث ۱۳۳۴ - - - -
۵۷ خون و شرف ۱۳۳۴ - - - -
۵۸ دختری از شیراز ۱۳۳۳
۵۹ بازگشت

| - || شهر شراب || ۱۳۵۵ || - || - || - || - || | - || باشرف‌ها || ۱۳۵۱ || - || - || - || - ||

پانویس[ویرایش]

  1. گروه تحقیق و پژوهش سینما، ارامنه و سینمای ایران، ۹۸.
  2. گروه تحقیق و پژوهش سینما، ارامنه و سینمای ایران، ۹۸.
  3. قوکاسیان، دنیای تصویر، ۹۸.
  4. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.
  5. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۱۸.
  6. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۱۸.
  7. گروه تحقیق و پژوهش سینما، ارامنه و سینمای ایران، ۹۸.
  8. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.
  9. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.
  10. پروفسور احمد نوریزاده. «ماندگاران خاطره‌های من ۵». خروس جنگی، ۰۴ بهمن ۱۳۹۲. 
  11. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۳.
  12. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  13. هویان، آندرانیک. «تئاتر انجمن فرهنگی و ورزشی آرارات». فصلنامه تئاتر، ش. ۳۵و۳۴ (بهار و تابستان ۱۳۸۲): ۵۷. 
  14. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  15. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  16. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  17. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  18. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  19. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  20. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۱۸.
  21. قوکاسیان، دنیای تصویر، ۹۸.
  22. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  23. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.
  24. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  25. هواساپیان‬، ردپای ارمنیان در روند سینمای ایران (۲۶)، ۶۴.
  26. قوکاسیان، دنیای تصویر، ۹۸.
  27. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.
  28. قوکاسیان، دنیای تصویر، ۹۸.
  29. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۱۸.
  30. سید محمدی، فرهنگ کارگردانان سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵–۳.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]