آل ارتق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آرتوقلو)
دولت ارتقی

Artuklu Devleti
ارتقیان
۱۱۰۱–۱۴۰۹
Map of Anatolia (grey) and surrounding in AD 1200
Map of Anatolia (grey) and surrounding in AD 1200
پایتختحصن کیفا، سپس دیاربکر، الازیغ، سرانجام ماردین
زبان(های) رایجزبان ترکی استانبولی
دین(ها)
سنی
حکومتملوک‌الطوائف ترکمن در آسیای کوچک
بیگ 
تاریخ 
۱۱۰۱
• 
۱۴۰۹
• سرنگونی توسط قراقویونلو
۱۴۰۹
واحد پولدینار
پیشین
پسین
امپراتوری سلجوقی
قراقویونلو
امروز بخشی از ترکیه
 سوریه

آل اَرتُق[۱] یا ارتقیه[۲] (ترکی: آرتوقلولار) دودمانی از امرای ترک اوغوز که میان سال‌های ۱۱۰۴ تا ۱۴۰۸ میلادی در شرق آناتولی و شمال سوریه و عراق حکمرانی کرده‌اند، که شامل دو شاخهٔ ماردین و هارپوت بودند.

شماری از آن‌ها بر ایالاتی از ایران حکومت کردند از قبیل:

پیدایش[ویرایش]

نخستین حاکم این دودمان نجم‌الدین غازی ارتق نام داشت که به عنوان پایه‌گذار هر دو شاخه نیز شناخته می‌شود. پدر وی که اکسوک نام داشت، ابتدا یکی از ژنرال‌های آلپ ارسلان بوده و سپس به عنوان ژنرال امیر سلجوقی دمشق به نام تتش درآمد. معروف‌ترین فرمانروای دودمان آل‌ارتق، قره ارسلان بن غازی نام داشت که حوزهٔ حکومتی وی از شرق آناتولی تا غرب شامات و نیز فلسطین را شامل می‌شد. پسر وی نورالدین ارتق با قلج ارسلان دوم سلطان سلجوقیان روم جنگید که بعدها منجر به قرارداد صلح میانشان شد.[۳] این دودمان در سدهٔ ۱۴ میلادی جای خودش را به دودمان‌های آق‌قویونلو و قره‌قویونلو داد.

امرای ماردین[ویرایش]

امرای ماردین

# حاکم حیات دوره حکومت
۱ نجم الدین إلغازی السعید بن أرتق .... -.... ۱۱۰۴–۱۱۲۲
۲ حسام الدین تیمور شاه بن إلغازی .... -.... ۱۱۲۲–۱۱۵۲
۳ نجم الدین ألبی بن تیمور شاه .... -.... ۱۱۵۲–۱۱۷۶
۴ قطب الدین إلغازی الثانی بن ألبی .... -.... ۱۱۷۶–۱۱۸۴
۵ حسام الدین یلق أرسلان بن إلغازی .... -.... ۱۱۸۴–۱۱۸۵
۶ نصیر الدین أرتق أرسلان بن إلغازی .... -.... ۱۲۰۰–۱۲۳۹
۷ نجم الدین غازی السعید بن أرتق أرسلان .... -.... ۱۲۳۹–۱۲۵۹
۸ قرا أرسلان بن غازی .... -.... ۱۲۵۹–۱۲۹۱
۹ شمس الدین داود بن قرا أرسلان .... -.... ۱۲۹۱–۱۲۹۳
۱۰ نجم الدین غازی الثانی بن قرا أرسلان .... -.... ۱۲۹۳–۱۳۱۲
۱۱ عماد الدین علی ألبی بن غازی .... -.... ۱۳۱۲–۱۳۱۲
۱۲ شمس الدین صالح الأول بن غازی .... -.... ۱۳۱۲–۱۳۶۳
۱۳ أحمد المنصور بن صالح .... -.... ۱۳۶۳–۱۳۶۷
۱۴ محمود الصالح بن أحمد .... -.... ۱۳۶۷–۱۳۶۷
۱۵ المظفر داود بن صالح .... -.... ۱۳۶۷–۱۳۷۶
۱۶ الظاهر عیسی بن داود .... -.... ۱۳۷۶–۱۴۰۶
۱۷ الصالح الثانی بن داود .... -.... ۱۴۰۶–۱۴۰۸

امرای هارپوت[ویرایش]

امرای هارپوت:

# حاکم حیات دوره حکومت
۱ أبو بکر بن قرا أرسلان .... -.... ۱۱۸۵–۱۲۰۳
۲ نظام الدین إبراهیم بن أبی بکر .... -.... ۱۲۰۳–۱۲۲۳
۳ أحمد الخذر بن إبراهیم .... -.... ۱۲۲۳–۱۲۳۴
۴ نور الدین أرتق شاه بن الخذر .... -.... ۱۲۳۴–۱۲۳۴

سکه‌شناسی سلسه آل ارتق[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. سجادی، صادق. «آل ارتق». دانره المعارف بزرگ اسلامی.
  2. «ارتقیه». لغت‌نامه دهخدا.
  3. Clifford Edmund Bosworth, The Mediaeval Islamic Underworld: The Banū Sāsān in Arabic life and lore, (E.J. Brill, 1976), 107.