آرتاشس یکم

آرتاشس یا آرتاکسیاس یکم
پادشاه ارمنستان
سلطنت	ارمنستان: از ۱۹۰ تا ۱۵۹ پیش از میلاد
جانشین	آرتاوازد یکم
شهبانو	ملکه ساتنیک
فرزند(ان)	آرتاوازد یکم
خاندان	دودمان اروندی
دودمان	مؤسس دودمان آرتاشسی
پدر	زریر (سوفنه)

آرتاشِس یکم یا آرتاکسیاس یکم (به ارمنی Արտաշես Առաջին Բարեպաշտ، به لاتین Artaxias, پارسی باستان: 𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠 اَرتَخشَثرا) با جلوس بر تخت سلطنت ارمنستان سلسله پادشاهی جدیدی را بنیان گذاشت که مقدر بود از تاریخ ۱۹۰ تا سال یکم پیش از میلاد بر ارمنستان بزرگ سلطنت کند، سلسله‌ای که در دوران حکومت او ارمنستان به اوج قدرت خود رسید.

نام

گونه یونانی Artaxias برگرفته از نام ارتخشثر / اردشیر از ایرانی باستان *Artaxšaθra- است که همچنین ریشه نام اردشیر (Ardashir) در پارسی میانه و صورت یونانی Artaxérxēs (Αρταξέρξης) است. صورت ارمنی این نام Artašēs (Արտաշէս) احتمالا در اواخر دوران هخامنشی از Artaxšaθrā⁠ پارسی باستان وارد این زبان شده است . به گفته هراچیا آچاریان منشا بلافصل صورت ارمنی، صورت تأیید نشده *Artašas است. این نام به معنی «کسی که از طریق حقیقت (اشه) سلطنت می‌کند» است.

پیشینه

طبق گفته استرابو، جغرافی‌دان مشهور، آرتاشس یکم و زریر (سوفنه) از سرداران آنتیوخوس سوم و از بازماندگان و شاهزادگان دودمان اروندی که در دوران هخامنشی عنوان ساتراپی ارمنستان و سوفن را داشتند. وی موفق شد تعرض‌های لشکریان سلوکیان برای دستیابی به ارمنستان را با موفقیت دفع کند، و ازآنجاکه سیاستمداری زیرک و دور اندیشی بود آنچه از دستش برمی‌آمد برای تضعیف آنان انجام داد. وقتی تیمارک فرماندار ماد علیه سلوکی‌ها سر بر شورش برداشت آرتاشس سپاهی به یاری او فرستاد و یاریش داد تا او نیز مستقل شود

آرتاشس یکم با آلبانیای قفقاز نیز جنگید آنان را تا به ساحل چپ رود کورا پس راند و در آن سمت بر وسعت خاک ارمنستان افزود. چون در آن جنگ‌ها پسر پادشاه آلبان‌ها به اسارت درآمده بود پادشاه مغلوب دختر خود ساتنیک را فرستاد تا آزادی برادرش را از آرتاشس بخواهد و از او تقاضای صلح کند، آرتاشس عاشق آن دختر شد و با وی ازدواج کرد.

آنها شش پسر داشتند که نام‌های آنان: آرتاوازد یکم، ورویر، ماژان، زاره، تیران و تیگران بودند.

آرتاشس با نشاندن یکی از بستگان خود بر تخت سلطنت ایبری، (پادشاهی ایبری) ایبرها را نیز از مراحم خود برخوردار کرد.

آرتاشس شهر جدیدی بر کناره‌های رود ارس (نزدیکی شهر ایروان امروزی) بنا نهاد که آن را به نام خود آرتاشات-(آرتاکساتا) نامید و همان شهر پایتخت ارمنستان شد.

استرابن می‌نویسد:

«دوران سلطنت آرتاشس یکم با جنگ‌ها متمایز گردیده که در تمام طول این دوران ارمنستان با سیاست رم نگهداری و حمایت می‌شد، زیرا رم که دولتی واقع‌نگر بود از اینکه مؤسس سلسله پادشاهی ارمنستان به دشمن او هانیبال پناه داده است کینه به دل نگرفت و برعکس، در تحکیم و تقویت آن کوشید تا در برابر احیای احتمالی قدرت پادشاهان سلوکی وزنه‌ای داشته باشد. پادشاهانی که در طول قرن دوم پیش از میلاد بر تخت سلطنت ارمنستان نشستند آفرینندگان واقعی ارمنستان بودند. آنان از این سازمان نوپای سیاسی در برابر تجاوز همسایگان دفاع کردند و زمینه برقراری یک دولت همجنس و نیرومند و سعادتمند را فراهم آوردند. همان‌ها بودند که راه را برای ظهور تیگران دوم گشودند و زمینه را برای پیدایش چنان پادشاهی آماده کردند.»

جستارهای وابسته

• تیگران یکم
• تیگران دوم

منابع

• هراند پاسدرماجیان. تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۷. شابک ‎۹۶۴-۴۰۷-۰۱۳-۵

• Armenian Soviet Encyclopedia. Vol. 2. Yerevan. p. 139.
• Այվազյան, Հ. Մ. (2005). Ով ով է. հայեր (կենսագրական հանրագիտարան: Երկու հատորով). Vol. առաջին. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատ.
• Խուդավերդյան, Կոստանդին (1990). Հայկական համառոտ հանրագիտարան (in Armenian). Vol. 1. Երևան: Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ.
• Adalian, Rouben Paul (2002). Historical Dictionary Of Armenia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. p. 90-92. ISBN 978-0-8108-4337-0.
• "Արտաշես 1-ին: Ք. ա. III դ." ԵՊՀ Հայագիտական.