آران‌ای غیرکدکننده

نقش‌های آراِن‌اِی غیرکدکننده در دگم مرکزی زیست‌شناسی مولکولی: ریبونوکلئوپروتئین‌ها به‌رنگ قرمز، و آراِن‌اِی‌های غیرکدکننده به‌رنگ آبی نشان داده شده‌اند. توجه: snRNA در اسپلایسوزم به کار رفته است.

آراِن‌اِی غیرکدکننده (به انگلیسی: non-coding RNA) (یا ncRNA) یک مولکول آران‌ای است که به پروتئین ترجمه نمی‌شود. انواع آراِن‌اِی‌های غیرکدکننده که از نظر عملکردی مهم باشند، فراوان بوده و شامل این موارد هستند: آران‌ای حامل (tRNA)، آران‌ای ریبوزومی (rRNA) به‌علاوهٔ آران‌ای‌های کوچکی چون ریزآران‌ای‌ها، آران‌ای‌های کوچک مداخله‌گر، آران‌ای‌های تعامل‌کننده با پی‌وی، snoRNAها، آران‌ای‌های کوچک هسته‌ای، exRNAها، scaRNAها و آران‌ای‌های بلند غیرکدکننده چون Xist و HOTAIR.

تعداد آراِن‌اِی غیرکدکننده در ژنوم انسان نامعلوم است؛ با این حال، مطالعات ترنسکریپتومیکی و بیوانفورماتیکی اخیر پیشنهاد می‌کنند که دست کم هزاران توالی از آراِن‌اِی‌های^[۱] غیرکدکننده وجود داشته باشد.^[۲]^[۳]^[۴]^[۵]^[۶]^[۷]

مکانیسم‌های عملکردی

آراِن‌اِی‌های غیرکدکننده از طریق چندین مکانیسم کلیدی عمل می‌کنند:^[۸]

تنظیم اپی‌ژنتیکی: برخی lncRNAها مانند Xist در خاموشی کروموزوم X نقش دارند.
مدیریت فرایندهای رونویسی: snoRNAها در اصلاح شیمیایی rRNA مشارکت می‌کنند.
پاسخ به استرس سلولی: circRNAها به عنوان اسفنج‌های میکروRNA عمل می‌کنند.

نقش در بیماری‌ها

اختلالات در بیان ncRNAها با چندین بیماری مرتبط است:^[۹]

سرطان: کاهش بیان miR-15a در سرطان پروستات.
بیماری‌های عصبی: تجمع snRNAهای معیوب در آلزایمر.
اختلالات متابولیک: جهش در lncRNA H19 با سندرم Beckwith-Wiedemann.

تکامل

مطالعات مقایسه‌ای ژنومی نشان می‌دهد ncRNAها در تکامل موجودات پیچیده نقش محوری داشته‌اند:^[۱۰]

حفظ عناصر تنظیمی باستانی در ژنوم مهره‌داران.
همکاری با پروتئین‌ها برای ایجاد سیستم‌های پیچیده سلولی.

روش‌های پژوهش

روش	کاربرد	مثال
ترنسکریپتومیکس	شناسایی ncRNAهای جدید	RNA-Seq
کریسپر	حذف انتخابی ncRNAها	CRISPRi screening
میکرواری	بررسی بیان گسترده	miRBase

منابع

↑ "آران‌ای پیام‌رسان". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2025-03-15.
↑ Cheng J, Kapranov P, Drenkow J, Dike S, Brubaker S, Patel S, et al. (May 2005). "Transcriptional maps of 10 human chromosomes at 5-nucleotide resolution". Science. 308 (5725): 1149–54. Bibcode:2005Sci...308.1149C. doi:10.1126/science.1108625. PMID 15790807. S2CID 13047538.
↑ ENCODE Project Consortium, Birney E, Stamatoyannopoulos JA, Dutta A, Guigó R, Gingeras TR, et al. (June 2007). "Identification and analysis of functional elements in 1% of the human genome by the ENCODE pilot project". Nature. 447 (7146): 799–816. Bibcode:2007Natur.447..799B. doi:10.1038/nature05874. PMC 2212820. PMID 17571346.
↑ Washietl S, Pedersen JS, Korbel JO, Stocsits C, Gruber AR, Hackermüller J, et al. (June 2007). "Structured RNAs in the ENCODE selected regions of the human genome". Genome Research. 17 (6): 852–64. doi:10.1101/gr.5650707. PMC 1891344. PMID 17568003.
↑ Morris KV, ed. (2012). Non-coding RNAs and Epigenetic Regulation of Gene Expression: Drivers of Natural Selection. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-94-3.
↑ Shahrouki P, Larsson E (2012). "The non-coding oncogene: a case of missing DNA evidence?". Frontiers in Genetics. 3: 170. doi:10.3389/fgene.2012.00170. PMC 3439828. PMID 22988449.
↑ van Bakel H, Nislow C, Blencowe BJ, Hughes TR (May 2010). Eddy SR (ed.). "Most "dark matter" transcripts are associated with known genes". PLOS Biology. 8 (5): e1000371. doi:10.1371/journal.pbio.1000371. PMC 2872640. PMID 20502517.
↑ Cech, T.R.; Steitz, J.A. (2014). "The Noncoding RNA Revolution". Cell. 157 (1): 77–94. doi:10.1016/j.cell.2014.03.008. PMID 24679528.
↑ Esteller, M. (2011). "Non-coding RNAs in human disease". Nature Reviews Genetics. 12 (12): 861–874. doi:10.1038/nrg3074. PMID 22094949.
↑ Mattick, J.S. (2022). "The Evolutionary Rise of Noncoding RNAs". RNA, the Epicenter of Genetic Information. CRC Press. ISBN 978-1-032-38589-4. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum (help)

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «non-coding_RNA». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.

جستارهای وابسته

منابع

پیوند به بیرون

Comprehensive database of mammalian ncRNAs

(Wayback Machine copy)

The Rfam Database — a curated list of hundreds of families of related ncRNAs
NONCODE.org — a free database of all kinds of noncoding RNAs (except tRNAs and rRNAs)
RNAcon Prediction and classification of ncRNA BMC Genomics 2014, 15:127
ENCODE threads explorer Non-coding RNA characterization. Nature (journal)
The Non-coding RNA Databases Resource (NRDR) — a curated source of data related to over non-coding RNA databases available over the internet
DASHR - a database of small non-coding RNAs Bioinformatics 2018

این یک مقالهٔ خرد زیست‌شناسی مولکولی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

[1] "آران‌ای پیام‌رسان". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2025-03-15.

[pmid_15790807-2] Cheng J, Kapranov P, Drenkow J, Dike S, Brubaker S, Patel S, et al. (May 2005). "Transcriptional maps of 10 human chromosomes at 5-nucleotide resolution". Science. 308 (5725): 1149–54. Bibcode:2005Sci...308.1149C. doi:10.1126/science.1108625. PMID 15790807. S2CID 13047538.

[pmid_17571346-3] ENCODE Project Consortium, Birney E, Stamatoyannopoulos JA, Dutta A, Guigó R, Gingeras TR, et al. (June 2007). "Identification and analysis of functional elements in 1% of the human genome by the ENCODE pilot project". Nature. 447 (7146): 799–816. Bibcode:2007Natur.447..799B. doi:10.1038/nature05874. PMC 2212820. PMID 17571346.

[pmid_17568003-4] Washietl S, Pedersen JS, Korbel JO, Stocsits C, Gruber AR, Hackermüller J, et al. (June 2007). "Structured RNAs in the ENCODE selected regions of the human genome". Genome Research. 17 (6): 852–64. doi:10.1101/gr.5650707. PMC 1891344. PMID 17568003.

[MorrisKV-5] Morris KV, ed. (2012). Non-coding RNAs and Epigenetic Regulation of Gene Expression: Drivers of Natural Selection. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-94-3.

[Shahrouki_P_2012-6] Shahrouki P, Larsson E (2012). "The non-coding oncogene: a case of missing DNA evidence?". Frontiers in Genetics. 3: 170. doi:10.3389/fgene.2012.00170. PMC 3439828. PMID 22988449.

[7] van Bakel H, Nislow C, Blencowe BJ, Hughes TR (May 2010). Eddy SR (ed.). "Most "dark matter" transcripts are associated with known genes". PLOS Biology. 8 (5): e1000371. doi:10.1371/journal.pbio.1000371. PMC 2872640. PMID 20502517.

[Cech2014-8] Cech, T.R.; Steitz, J.A. (2014). "The Noncoding RNA Revolution". Cell. 157 (1): 77–94. doi:10.1016/j.cell.2014.03.008. PMID 24679528.

[9] Esteller, M. (2011). "Non-coding RNAs in human disease". Nature Reviews Genetics. 12 (12): 861–874. doi:10.1038/nrg3074. PMID 22094949.

[10] Mattick, J.S. (2022). "The Evolutionary Rise of Noncoding RNAs". RNA, the Epicenter of Genetic Information. CRC Press. ISBN 978-1-032-38589-4. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum (help)

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]