آخناتون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آخناتون
پادشاه دودمان هجدهم مصر
تندیس آخناتون به شیوه دوره عمارنه
فرعون مصر باستان
دوران ۱۳۵۲-۱۳۳۶ (پیش از میلاد)
۱۳۵۱-۱۳۳۴ (پیش از میلاد) در دودمان هجدهم مصر 
پس از آمنهوتپ سوم
پیش از اسمنخ‌کارع؟
همسر(ان) نفرتیتی
پدر آمنهوتپ سوم

آخِناتون یا اخناتون (به معنای کسی که برای آتون سودمند است) نام آغازینش امن‌هوتپ (یا آمنحوتپ) چهارم (آمُن‌هوتِپ به معنای آمون خُرسند است) فرعون مصر باستان میان سال‌های ۱۳۵۲-۱۳۳۶ (پیش از میلاد) یا ۱۳۵۱-۱۳۳۴ (پیش از میلاد) بود. وی که از دودمان هیجدهم بود دینی یکتاپرستانه را بنیاد نهاد که خدای آن آتون نام داشت.

او فرزند آمنهوتپ سوم بود[۱] و در آغاز برای جانشینی فرعون برگزیده نشده بود. ولی پس از مرگ برادرش توتمس او بدین جایگاه رسید. پنداشته می‌شود که او هم‌زمان با پدرش به پادشاهی پرداخته باشد. همسر او نفرتیتی بود.

اخناتون پیشگام یکتاپرستی در مصر[ویرایش]

مصریان در آن هنگام خدایان متعدد را می‌پرستیدند. اما اخناتون به یگانه‌پرستی روی آورد. او از دو معمار که در استخدام پدرش بودند سرود خورشید شهر تب را شنید:

ای آفریدگار که زمین را آفریده‌ای، ...آفریدگار بزرگ که برای خلقت هزاران مخلوق رنجی عظیم برده‌ای...
آن که هرروز بر تمامی زمین می‌گسترد و همه جنبندگان زمین را می‌نگرد...
هر روز هر زمین او را هنگام طلوع می‌ستاید و به او نماز می‌گذارد.

وی با شنیدن این سرود و با گرایشی که به یکتاپرستی داشت بر آن شد که خدای ملی مردم تب را که آمون بود تغییر دهد و به خدای خورشید، آتون روی آورد. او نام خویش را نیز از آمنهوتپ به اخناتون (ستایش‌گر آتون) تغییر داد. وی دستور داد که در سراسر مصر آتون را بپرستند و او را خدای یکتا بدانند که خالق و حافظ همه موجودات است.[۲]

ارتباط با یوسف[ویرایش]

برخی محققان -از جمله احمد عثمان- آخناتون را همان پادشاه مصر در زمان یوسف پیامبر دانسته اند، یا بین یوسف و آخناتون رابطه دیگری قائل شده‌اند.[۳]

ارتباط با موسی[ویرایش]

زیگموند فروید در کتاب موسی و یکتاپرستی، موسی را در دورهٔ اخناتون می‌داند. فروید نتبجه می‌گیرد که موسی به دین یکتاپرستی آتُن گرایش داشته اما به علت سست شدن قدرت امپراتوری پس از اخناتون و طرد دین اتن توسط مصریان، موسی این دین را به جای ادامه در مصر به قوم یهود منتقل می‌کند. یهودیان آن زمان در قلمرو مصر ساکن بودند. موسی همچنین رسم مصری ختنه را به قوم یهود داد.[۴]

در هنر و ادبیات[ویرایش]

  • در رمان سینوهه مصری اثر میکا والتاری در سال ۱۹۴۵، راویِ داستان در زمان این فرعون زندگی می‌کند و مدتی طبیب ویژهٔ اوست.[۵]. فیلمی نیز بر اساس این داستان ساخته شده‌است.[۶]
  • توماس مان در نمایشنامهٔ خود با نام «یوسف و برادرانش» در سال ۱۹۴۳، آخناتون را پادشاه و فرعون زمان یوسف می‌داند.[۷]
  • در مجموعه تلویزیونی یوسف پیامبر که در سال ۱۳۸۷ از شبکه ۱ تلویزیون ایران پخش شد، آمنحوتپ در نقش فرعون مصر در دوران وزارت یوسف پیامبر در این کشور به تصویر کشیده شده‌است. او در این سریال تحت تأثیر تعلیمات یوسف یکتاپرست شده، به رسالت او ایمان آورده، توسط یوسف در نیل غسل تعمید می‌شود و با همراهی یوسف به مبارزه با کاهنان آئین آمون‌پرستی برمی‌خیزد[۸].

پانویس[ویرایش]

  1. تاریخ جامع ادیان. ص ۶۲
  2. تاریخ جامع ادیان، ص ۶۵
  3. Yuya's titles included "Overseer of the Cattle of Amun and Min (Lord of Akhmin)", "Bearer of the Ring of the King of Lower Egypt", "Mouth of the King of Upper Egypt", and "The Holy Father of the Lord of the Two Lands", among others. For more see: Osman, A. (1987). Stranger in the Valley of the Kings: solving the mystery of an ancient Egyptian mummy. San Francisco: Harper & Row. pp.29-30
  4. فروید، زیگموند. موسی و یکتاپرستی. ترجمهٔ قاسم خاتمی. پیروز، ۱۳۴۸. 
  5. سینوهه پزشک فرعون، ترجمه و تالیف ذبیح‌الله منصوری
  6. The Egyptian (1954)
  7. tetralogy Joseph and His Brothers (1933–1943).
  8. سریال حضرت یوسف(ع) و نقدهایی که وارد نیست

منابع[ویرایش]

  • Wikipedia contributors, «Akhenaten,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Akhenaten&oldid=185045396 (accessed January 18, 2008).
  • جان بایر ناس. تاریخ جامع ادیان، علی‌اصغر حکمت. تهران:انتشارات علمی و فرهنگی چاپ یازدهم ۱۳۸۰
  • لبیب، عبدالساتر، (الحضارة المصریة، الدیانة والفنون) ، دارالمشرق، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۰ میلادی .