آبکنار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آبکنار
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان گیلان
شهرستان بندر انزلی
بخش مرکزی
دهستان چهارفریضه
مردم
جمعیت ۱٬۹۵۱ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۸-
اطلاعات روستایی
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۱۸۳۲۷۷

آبکنار یکی از روستاهای بندر انزلی در استان گیلان در شمال ایران است.
روستای آب‌کنار[۲] در کنار مرداب انزلی و در دهستان چهارفریضه واقع شده است. این روستا داری سه محل به نام‌های میرمحل، میان‌محل و مسجدمحل می‌باشد.

تاریخ[ویرایش]

نام آبکنار[ویرایش]

کلمه آبکنار به معنی کنار آب است که از چند قرن پیش بر روی این روستا گذارده شده زیرا این روستا در کنار آب قرار گرفته است.

قدمت آبکنار[ویرایش]

تاریخ دقیق اولین کسانی که قدم به آبکنار گذاشته و اولین خانه یا خانه‌ها را به پا داشته‌اند معلوم نیست ولی احتمال دارد مردم آبکنار بیش از ۴۰۰ سال پیش به آبکنار آمده و ساکن شده باشند.
یاسنت لویی رابینو در صفحه ۱۲۲ ولایات دارالمرز می نویسد: «آبکنار روی شبه‌جزیره‌ای در مرداب قرار دارد و دارای کارخانه‌ای برای خشک کردن پیله است” و در همین صفحه از دهکده‌های تابعه به نام‌های تربه‌بر، خمیران، شیله‌سر و صافخانه کرگان» یاد نموده است. نگارنده تاریخ بقعه آقا سید خرم کیا را نیز ۴۸۰ سال نقل کرده که با احتساب سال ۱۳۶۸ هجری شمسی میشود ۸۸۸ هجری شمسی و با سال ۱۴۰۸ هجری قمری که می‌شود سنه ۹۲۸ هجری قمری.
فتح الله شکوفه محقق و نویسنده آبکناری: روستای آبکنار دو هزار هکتار است. این آبادی از سال ۱۳۰۷ هجری شمسی برق داشته. اولین دبستان ایران را همراه با تبریز در اینجا داشتیم. تا سالها در آبکنار هزار و پانصد دانش‌آموز وجود داشت و خیلی‌ها از اطراف برای درس خواندن به اینجا می‌آمدند.[۳]

محله‌های آبکنار[ویرایش]

  • میرمحله

در گذشته به سادات میر هم می‌گفتند که بیشتر متداول بوده است و چون بستگان و نژاد سید خرم کیا در این محل ساکن بودند این محله را “میر محله” و به علت این که در پایین آبکنار قرار داشته آن را پایین محله یا جیر محله می‌گفتند.

  • مسجدمحله

از گذشته‌های دور اهالی محلات سه گانه مصمم شدند که مسجدی در محل فعلی « مسجد جامع آبکنار » احداث کنند که در ابتدای ورود به آبکنار نظر هر تازه واردی را جلب می‌نماید. چون مسجد در محوطه گورستان عمومی آبکنار قرار دارد مورد احترام همه مردم بوده لذا آن را مسجد محله نامیده‌اند.

  • میان‌محله

این محل بین دو محل فوق واقع است که حمام قدیمی آبکنار و اولین مکتب خانه آبکنار در این محل تاسیس گردیده و به گفته بزرگان آبکنار حمام به دستور میرزا کوچک خان جنگلی و توسط سران آبکنار ساخته شده و متأسفانه بطور کامل ویران شده و هیچ اثری از آن به جای نمانده است.

بازارهای آبکنار[ویرایش]

  • پیله بازار (میان‌محله)

محلی را با مساحت تقریبی چند هزار متر مربع، در محل فعلی بازار میان‌محله، تعیین و دکان‌هایی را به صورت دایره با دیواره هایی از گل و رس و تیرک‌های نازک چوبی و سرپوش گالی پوش و متصل به یکدیگر احداث نمودند و محوطه بازار ساخته شده را بنام پیله بازار نامیدند و سر دالان دایره‌ای نیز که از سمت غرب، جنوب شرقی و شمال شرقی باز می شد بدان اضافه نمودند. در دکان‌ها کالاهای مورد نیاز و مایحتاج عمومی را به فروش می‌رساندند. پس از احداث در سمت شرق محوطه پیله بازار حمام و در طرف جنوبی دکان‌های دیگری بنا گردید و مغازه های جدید آنچنان رونق گرفت که بازار قدیمی از رونق افتاد.

  • بازار مسجدمحله

مردم اولیه آبکنار که در مسجدمحله تشکیل خانواده داده بودند چون رفت وآمدشان به بازار میان‌محله یا پیله بازار مشکل بود در مسجد محله مبادرت به احداث بازار نمودند که ابتدا و به مرور زمان وسعت یافت. این بازار در سمت شرق مسجد جامع قرار گرفته است. این بازار به مرور زمان از سمت شرق و غرب گسترش پیدا کرد که گوشه‌ای از آن به نام شیطان بازار مشهور است. بازار مسجدمحله بعدها محل توقف خودروها و ورود و خروج مسافران به آبکنار گردید و همچنین به علت وجود مسجد جامع در آن از دیگر بازارهای آبکنار بیشتر مشهور شد.

  • بازار میرمحله

اهالی میر محله آبکنار نیز خواه ناخواه به تبعیت از اهالی دو محله دیگر بازار کوچکی در محوطه باز کنونی خود ساختند و زمانی که مرداب سیاه گیشه محل فعالیت صیادان ماهی و شکارچیان مرغابی و غیره بود رونق و اعتبار زیادی داشت. این بازار در عمر شکوفایی اقتصادی آبکنار به علت نزدیک بودن به مرداب سیاه گیشه و هم بخاطراین که سر راه عبور و مرور صیادان و مسافران قرار داشت محلی برای خرید و فروش ماهی و معاملات مختلف دیگری بوده است، از این راه سود سرشاری می بردند تا اینکه به علت پائین رفتن و خشک شدن مرداب سیاه گیشه و کساد شدن صید ماهی و شکار و مرغابی رونق سابق را از دست داد.
از گذشته در وسط بازار میرمحله، درخت آزاد کهنسال و بسیار بلند و تنومندی وجود داشت که قسمت عمده میدان را ریشه آن پوشانده و سایه‌اش زینت بخش بازار بود. در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی به علت کثرت سن و اینکه طعمه حریق گشته بود از میان رفت.این همان درختی بود که به علت ارتفاع زیادی که داشت قبل از شهریور ۱۳۲۰ بوسیله ارتش ایران برفراز آن پاسگاهی جهت دیده بانی احداث گردید زیرا از آنجا تا دور دست‌های مرداب و سواحل آن به خوبی در معرض دید قرار می‌گرفت.

اقوام نخستین آبکنار[ویرایش]

جمعیت آبکنار از قبایل و گروه‌های مهاجر مختلفی تشکیل شده است.
آقای شکوفه در این باره می‌نویسد:
جمعیت آبکنار را اهالی شهرهای مختلف ایران از جمله طالقان، لاهیجان، اصفهان، تبریز، شیراز، قم، دلیجان، لرستان، کردستان و عده‌ای از روستاهای مجاور از جمله تشکیل داده‌اند.
آقای شیخ بهائی حیدریان می‌نویسد:
مابین آبکنار و تربه‌بر چندین ده مخروبه کوچک و بزرگ که هنوز آثار آن کاملا مشهود است در زمانی دور وجود داشته که محل سکونت اجداد آبکناری‌های فعلی بوده است.
آقای حجت اله امانی نوشته است که:
بطوری که تحقیق گشته مردم آبکنار در حوالی بیابان هفت خانان متمرکز بودند ولی در اثر مرض وبا درآن سرزمین مردم نامبرده پس از تلفات جانی بیشمار به ناچار به طرف چاف لاهیجان و یک عده به سمت آستارا و نیز عده‌ای دیگر به قسمت آبکنار فعلی مهاجرت کرده‌اند.

  • لاهیجانی‌ها

مرحوم شیخ لطیف، گویا به دلایلی از لاهیجان به آبکنار مهاجرت کرده و و در میرمحله ازدواج و در آنجا ساکن می شود. خانواده‌های صدقی، سلیم پور، نوروزی و شکوفه از نواده‌های آن مرحوم می‌باشند.

  • فومنی‌ها

دو برادر به نام‌های شفیع عمو و عباد عمو از شفت فومن به آبکنار وارد که طایفه شفیعی، بزاز، فرقانی، صفرنیا، امانی، غضنفری، بلوکی و رادمنش از همین دو نفر می باشند.

  • لرها و کردها

در بررسی‌هایی که انجام گرفته، عده‌ای از آبکناری‌های فعلی از نسل کردان و لرهایی هستند که در زمان شاه عباس بزرگ و نادرشاه به سواحل مرداب تبعید شده و در آبکنار ساکن شده‌اند که می‌توان به کبیری، مسعودی، کامجار، زارع، بشیری، سید کیائی، میرزاد، ساجدی، شفق، نیکو، گلی، بخشنده و پور موسی، شاکری، شکری،نظری، دبیری، عزیزی و تشکری اشاره نمود. آقای حجت اله امانی می نویسد: جمعی از خانواده‌ها که از زمان‌های قدیم به آبکنار مهاجرت و ساکن شده‌اند عبارتند از: شکر طایفه، شفیع، محبی، بهلولی، کربلائی حاجی، نورانی، فرجی، عمرانی، پادنگی، خانعلی، حاتم، قزوینی زاد، یوسفی، سیف، خباز، فقیر پندار، عندلیب، رحیم دوست، مدبر، بحری، شیرازی، نوروزی مقدم، صفائی، محمدیان، کاروانکش، وارد آبکنار، شیخ زاد، فردی، هدهدی، جلالیان، قیومی، میرزا احمدی، قیامی، ذوالفقار، سیاوش، نجف پور، بابائی، سلطانی، صفری، سرمه‌ای، نعمتی، غلامی، مسکین، فلاحتکار، برقی، شمسی، موسویان، حبیبی و علوی که عده‌‌ای از این خانواده‌ها دو رگه می باشند.

جغرافیا[ویرایش]

آبکنار در منطقه جلگه‌ای و جنگلی و در طول جغرافیائی ۴۹ درجه و ۱۹ دقیقه و عرض ۲۷ درجه و ۲۶ دقیقه و دارای نسخ ۴۰۰ ساله (در سال ۱۳۶۳ شمسی) و از نظر ثبتی جزو بخش ۷ بندر انزلی می‌باشد، مسافتش تا ضیابر ۷ کیلومتر تا کپورچال ۱۸ کیلومتر و تا انزلی ۳۸ کیلومتر و فاصله‌اش از طریق مرداب به انزلی ۱۲ کیلومتر است. از شمال به مرداب انزلی از طرف مشرق به دماغه ماهروزه از جنوب به مرداب سیاه کیشم و از غرب به کپورچال متصل است.

ماهروزه[ویرایش]

ماهروزه سرزمینی است تقریبا فاقد جمعیت و ساکنین انگشت شمار و از قدیم محل چراگاه احشام و کشاورزی اهالی آبکنار بوده از این رو همانند سایر روستاها مورد بررسی قرار نمی گیرد و داخل آبکنار محسوب می شود. مرتع ماهروزه در سمت مشرق آبادی واقع می‌باشد و محل برخورد باتلاق سیاه کیشم و مرداب انزلی است.

مرداب سیاه کیشم[ویرایش]

مرداب سیاه کیشم که به زبان محلی سیاه کیشی گفته می شود بیشتر مناطق آن نی‌زار و گالی‌زار می‌باشد. مرداب سیاه کیشم در جنوب آبکنار و شمال مناطق مربوط به حوزه صومعه سرا یعنی نرگستان و سیاه‌درویشان و کوله‌سر و چکور می‌باشد که آب آن شیرین و از آب‌های مناطق شرقی کوه‌های تالش و رودخانه بهمبر تامین می‌شود. این مرداب چون غالبا پوشیده از نی و گالی است، محل تخم‌افشانی انواع ماهی‌های دریای خزر بوده که اواخر اسفند و اوایل بهار جهت تخم‌ریزی به مرداب سیاه کیشم مهاجرت و پس از تخم‌ریزی دوباره به دریای خزر مراجعه می‌نمایند.[۴]

مرداب انزلی[ویرایش]

تالاب انزلی

مرداب انزلی در شمال روستای آبکنار با مساحتی در حدود ۲۰ هزار هکتار از بزرگترین زیستگاه‌های طبیعی جانواران ایران محسوب می‌شود. این مرداب به دلیل موقعیت جغرافیایی از نظر میزان بالای رطوبت و آب با هیچ‌یک از تالاب‌های ایران قابل مقایسه نیست.[۵]

فرهنگ[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این روستا ۲٬۹۷۰ نفر (۹۷۹ خانوار) بوده [۶] و این درحالی است که جمعیت آبکنار در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی ۷۰۰۰ نفر در ۱۰۰۰ خانوار می باشد که دلیل این کاهش شدید جمعیت می‌تواند کمبود کسب و کار مردم در این منطقه باشد چراکه عده زیادی از اهالی آبکنار برای کار به تهران و بندرعباس و حتی بخشی از اهالی به دلایل سیاسی یا شخصی و یا اقتصادی به خارج از کشور مهاجرت کرده‌اند.

زبان[ویرایش]

در روستای آبکنار زبان گیلکی رایج است.

مشاهیر[ویرایش]

حسین قوامی آبکناری[ویرایش]

  • استاد آواز و خواننده

استاد حسین قوامی آبکناری در سال ۱۳۲۵ در آبکنار متولد شد. تا ششم ابتدایی در آبکنار بود و بعد به تهران عزیمت کرد و دیپلم ادبیات دریافت نمود. وی از کارمندان سازمان ملی فولکلور بود و در هنرستان عالی موسیقی نزد زنده یاد استاد محمود کریمی گوشه‌های پنج آواز و هفت دستگاه را آموخت. در آن زمان برای اجرای موسیقی سنتی و محلی در فستیوال آواز فولکور ایتالیا، فرانسه، پاکستان، آلمان، چین و ژاپن عزیمت نمود و در ژاپن از نظر بالا بودن نت صدا نفر اول شد. همچنین استاد قوامی آثار جاودانه‌ای را در آواز مذهبی ارائه نموده که اثر « علم افتاده و نیست علمدار حسین » یکی از این آثار است.[۷]

  • پیله پالوان : آلبومی استودیویی از استاد است که با هفت قطعه از جمله پیله پالوان، مشتلق، گیلان بهار، سل كول توسه دار، وارش و آتش، زن خوازی و عمو دختر و با آهنگسازی محمد تقی رنجبر منتشر گشت.[۸]

زهرا سیاوش آبکنار[ویرایش]

  • شاعر ، نویسنده و پژوهش‌گر

زهرا سیاوش آبکنار در روز پنجشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۳۳ در آبکنار متولد شد. وی در دو قالب کلاسیک و نو شعر می‌سراید. وی علاوه بر شعر در زمینه تحقیق و نویسندگی هم دستی دارد و نوشته‌های او در مطبوعات کشور به خصوص در فصل نامه گیلان ما به چاپ رسیده است.
از آثار ایشان می‌توان به پرند خیال، الهه‌ دریایی، یلدای خاموشی، آیین‌های موازی، سجده‌ی سبز عاشقان، فصل سکوت شاخه‌ها، دل‌نامه‌های سپیده و سبز و می‌روم پشت پرچین رویا اشاره کرد.[۹] همچنین کتاب آنا جدیدترین اثر وی در ۳ شهریور ۱۳۹۶ در بندرانزلی رونمایی شد.[۱۰]

مذهب[ویرایش]

مساجد آبکنار

  • مسجد جامع آبکنار

تا سال ۱۳۴۱ شمسی در آبکنار فقط یک مسجد وجود داشت و آن هم همین مسجدی است که امروزه نظر هر تازه واردی را در ابتدای آبکنار به خود جلب می نماید. در گذشته‌های دور معتمدین و ریش سفیدان محله قدیمی به دور هم نشسته و تصمیم گرفتند در محل فعلی این مسجد، مسجدی بنا کنند که اهالی هر سه محل از آن استفاده نمایند. ابتدا مسجدی کوچک با اسکلت تنه درخت نی و با سرپوش لی بنا کردند دیواره‌های آن را نیز از نی ساخته و نیز روی آن را با گل پوشانیدند و هر چند سال به مرمت و نوسازی قسمت یا تمامی مسجد می‌پرداختند و زمانی که برف سنگینی می‌آمد و بر سر مسجد می‌نشست جوانان آبکناری به برف روبی می‌پرداختند تا سقف مسجد بر اثر سنگینی فرو نریزد و به نمازگزاران آسیبی نرساند.
در سال ۱۳۵۵ خورشیدی آقای محمد علی پورموسی رئیس انجمن ده که دهبان آبکنار نیز بوده، ازهمه آبکناری‌ها به خصوص آن‌ها که در تهران بودند استمداد فکری و مالی نموده و در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۵۵ مسجد را به طورکلی خراب کرده تا مسجدی نو با مصالح ساختمانی امروزی احداث نمایند. به منظور پیش‌بینی‌های لازم و نگهداری مسجد در آینده امنای مسجد با نظارت اوقاف گیلان انتخاب شدند.

  • مسجد میان محله

در سال ۱۳۴۲ خورشیدی در بازار میان محله نیز مسجدی ساخته شد که زمین آن را حاج آقا اکبری اهدا کرده بود و با همیاری مردم ساخته شد.

  • مسجد مولی علی

در سال ۱۳۵۱ خورشیدی در میر محله مسجدی به نام مسجد مولی علی با همت و همیاری اهالی و با پیشگامی عده‌ای از ریش سفیدان و بزرگان محل این مسجد احداث و در بهار سال ۱۳۵۵ به کلی نوسازی گردید.

اماکن تفریحی[ویرایش]

  • پارک

فضایی کوچک در خیابان پاسداران که در آن تجهیزات بازی وجود دارد.

در مجاورت مرداب انزلی با رستوران و کافی شاپ

  • رستوران درنا[۱۲]

واقع در جاده ماهروزه در مجاورت مرداب انزلی

  • رستوران سنتی کوک

واقع در جاده ماهروزه با موسیقی زنده در آخر هفته

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  2. «روستای آبکنار». سی ایران. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  3. بنی یعقوب، ترانه. «چراغ «آبكنار» خاموش مي شود؟». روزنامه ایران، ۲۰ فروردین ۱۳۹۶. ۹. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  4. admin2. «آبکنار - بندرانزلی - گیلان». روستاهای ایران. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  5. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Anzali Lagoon». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۱۷.
  6. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  7. «آوای خوش استاد ˈحسین قوامی آبکنارˈ در منطقه آزادانزلی طنین انداز شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۴ مرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  8. «حسین قوامی آبکناری». جام جم نوا. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  9. «بانوی شعر و ادب انزلی ؛ زهرا سیاوش آبکنار». موج شکن، ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  10. «‘ آنا ‘ مجموعه ی شعر زهرا سیاوش آبکنار بانوی شاعر اهل انزلی در جمع شاعران گیلان در مجتمع فرهنگی ارشاد انزلی رونمایی شد.». موج شکن، ۳ شهریور ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  11. «هتل آبکنار». همگردی. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۷. 
  12. «رستوران درنا آبکنار». نشونه. بازبینی‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۱۷. 

منابع[ویرایش]