دزفول

دِزفول از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی ایران است و در کنار رودخانه دز واقع شده‌است. این شهر در دامنه های زاگرس مرکزی قرار دارد و سابقه تاریخی آن به دوره ساسانیان برمی گردد. آب و هوای دزفول گرم و مرطوب است. شهر دزفول مرکز شهرستان دزفول است.

فهرست مندرجات

۱ مشخصات جغرافیایی
۲ جمعیت دزفول
۳ نام و تاریخچه
۴ گویش دزفولی
۵ دزفول در زمان جنگ ایران و عراق
۶ آثار تاریخی
۷ صنایع دستی
۸ زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها
۹ مراکز آموزش عالی
۱۰ نگارخانه
۱۱ منابع
۱۲ جستارهای وابسته
۱۳ پیوند به بیرون

[ویرایش] مشخصات جغرافیایی

شهر دزفول مرکز شهرستان دزفول از نظر جغرافیایی در ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه درازای شرقی و ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه پهنای شمالی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۰ است. دزفول دارای یک فرودگاه است که کاربرد آن بیشتر نظامی بوده است ولي اكنون يك قسمت آن عمومي گرديده كه روزانه پروازهايي به نقاط مختلف دارا ميباشد این شهر به دليل وجود زمينهاي كشاورزي و اقليم جغرافيائي خاص خود به شبکه راه آهن سراسری وصل نیست و مردم برای مسافرت با قطار از ایستگاه راه آهن اندیمشک (صالح آباد سابق )استفاده می‌کنند. راه‌های زمینی دزفول عبارتند از:

راه‌ آسفالته اصلی دزفول – شوشتر به طول ۶۷ کیلومتر
مسیر آسفالته دزفول – لالی به طول ۸۵ کیلومتر
مسير دزفول-شوش به طول تقريبي ۲۵ كيلومتر
مسير آسفالته دزفول به منطقه شهيون به طول ۵۵ كيلومتر
بزرگراه دزفول – اندیمشک به طول ۵ کیلومتر

[ویرایش] جمعیت دزفول

بنابر نتایج سرشماری نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، جمعیت شهر دزفول در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۲۸٬۵۰۷ نفر بوده است ^[۱]. این شهر سی اُمین شهر پر جمعیت ایران است و در جدول جمعیت شهرهای ایران پس از ملارد و پیش از بروجرد قرار گرفته است.

[ویرایش] نام و تاریخچه

براساس کتاب شهرهای ایران نوشته ایرج افشار دزفول شهری است که قدمت تاریخی آن به چندین هزار سال پیش می‌رسد.

«دزپل» یا «دژپل» را در اصطلاح محلی دزفیل و دسفیل گویند و مُعرب آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی دز به منظور برقراری ارتباط بین پایتخت جدید یعنی جندی شاپور و شوشتر بنا شده‌است. دز به معنی قلعه می‌باشد و احتمالا نام دزفول یا دزیل از نام همان پل مشتق شده‌است. به گفته حمدالله مستوفی در معجم البلدان نام دزفول عربی شدة واژه «دژپل» است که خود متشکل از دو واژه «دژ» و «پل» می‌باشد. دزفول در گویش محلی به نام‌های دسویل (desvil) دٍزفیل (dezfil)، دسپیل (despil) و دٍسفیل (desfil) نیز خوانده می‌شود. یکی از نام‌های دزفول اندامش بوده‌است و نام اندیمشک (صالح آباد سابق) از این نام مشتق شده‌است.^{[نیازمند منبع]}

نام این شهر از واژه ی «دژپل» به معنی«قلعه ی پل دز» بر گرفته شده است. (شهرهای ایران، عبدالحسین سعیدیان)

شهر دزفول در روی تپه‌ای به ارتفاع ۲۱۰ متر از رودخانه بنا شده و سرداب‌های عمیق دارد. مردم ساکن جندیشاپور پس از ویرانی این شهر توسط الوار به کناره رود دز مهاجرت کردند و بنای شهر دزفول کنونی را پایه ریزی کردند. دزفول از هجوم مغول محفوظ ماند . در طول تاریخ بعد از اسلام دزفول گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت واقعی آن همزمان با بنای سد دز (سد محمد رضا شاه سابق) توسط ایتالیایی‌ها در ۳۰ سال اخیر به وجود آمد. این شهرستان در طول جنگ ایران و عراق آسیب‌های زیادی دید اما پس از جنگ بازسازی شده‌است.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] گویش دزفولی

گویش مردم دزفول كه همسانی زیادی با گويش شوشتری دارد, یکی از شاخه های زبان پارسي بشمار می رود که بسیاری از واژگان کهن پارسی میانه (پهلوی) هنوز در آن به چشم میخورد. از این رو از دید آوا شناسی این گویش با دیگر گویشهای پارس ناهمگونی بیشتری دارد. بسیاری از واژه های پارسی که امروز در نوشته های ادبی به چشم میخورند اما کاربرد خود را در فارسی معیار از دست داده اند همچنان در میان گفت وشنود های روزمره مردم دزفول کاربرد دارند.^[۲]

[ویرایش] دزفول در زمان جنگ ایران و عراق

با آغاز جنگ ایران و عراق ، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار مورد حمله موشکی قرار گرفت. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسرائیل در جنگ شش روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران حمله کردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول موسوم به پایگاه وحدتی یکی از این پایگاه‌ها بود.^{[نیازمند منبع]}

پس از آن نیروهای عراق بارها به شهر دزفول با بمب و موشک حمله کردند. شهر دزفول درمیان کشورهای حوزه خلیج فارس به «بلد الصواریخ» یعنی «شهر موشک‌ها» مشهور شد ^{[نیازمند منبع]}. پس از جنگ به پاس مقاومت شهر، به عنوان شهر نمونه انتخاب شد. دزفول در جنگ تحمیلی ۲٬۶۰۰ کشته داشت.^{[نیازمند منبع]} امام خميني در خطاب به مردم اين شهر گفته است:شما دزفولي ها امتحان داديد و از اين امتحان خوب بيرون آمديد.

[ویرایش] آثار تاریخی

مهم‌ترین اثر تاریخی دزفول پل قدیم است که شاپور اول ساسانی به کمک اسیران رومی آن را بر روی رود دز بنا کرد که به همین دلیل به پل رومی نیز مشهور است.واين پل قدمتي قريب به ۱۷۰۰ سال را دارد. همچنین قلعه‌ای نیز برای حفاظت از آن عمارت کرد که اکنون در محل قدیمی آن محله‌ای به نام قلعه وجود دارد. در ساختمان بجا مانده کنونی این پل آثار معماری ساسانی و صفوی دیده می‌شود. در دوران پهلوی، به دلیل خراب شدن دهانه‌های میانی این پل، دو دهانه بتونی احداث نموده‌اند که آن را قابل تردد می‌کند.

آسیاب‌های دزفول، مسجدجامع، بقعه متبركه سبز قبا(ع)، بازار قدیم شهر، مقبره يعقوب ليث صفاري، تپه هاي چغاميش، مسجد لب خندق، بقعه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، بقعه محمدبن‌جعفرطیار، بقعه‌رودبند و خانه تیز نو(اداره میراث فرهنگی دزفول) از جمله مناطق دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند.

[ویرایش] صنایع دستی

صنایع مربوط به چوب و حصیر از جمله خراطی، کپوبافی و نازک کاری روی وسایل چوبی از قبیل قلیان، زیرقلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و غيره از صنایع دستی رایج در شهرستان دزفول به شمار می‌آیند. از دیگر صنایع دستی رایج در این‌ منطقه کارهای دستی بر روی فلزات است که از آن جمله می‌توان به ورشوسازی، قلم‌زنی روی طلا و نقره و زرگری‌ اشاره کرد. برای مثال کارگاه‌های ورشوسازی در بازار قدیم دزفول دایر هستند که در آن‌ها وسایل‌ چای‌خوری و سینی و منقل تهیه می‌شود. نمدمالی، گیوه دوزی نیز جز صنایع دستی این شهر به حساب می‌آیند.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها

از اماکن مذهبی دزفول که زوار بسیاری دارد می‌توان به آرامگاه حزقیل نبی (Ezekial) پدر دانیال نبی يا به عبارتي "بابا حزقيل" ، بقعه امامزاده رودبند پدربزرگ شاه اسماعیل صفوی و نیز امامزاده سبزقبا برادر تنی امام رضا و همچنین بقعه محمد بن جعفر طیار شوهر ام کلثوم دختر امام علی اشاره کرد.در ضمن تعدادي امامزاده ديگر نيز د اين شهر زيبا موجود است .^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] مراکز آموزش عالی

مجتمع آموزش عالی جندی شاپور
دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول
دانشگاه اصول دین - واحد دزفول
دانشگاه علمی - کاربردی دزفول
دانشگاه پیام نور مرکز دزفول
مرکز تربیت معلم شهید رجایی (پسرانه)
مرکز تربیت معلم خدیجه کبری (دخترانه)

[ویرایش] نگارخانه

نمونه ای از ساباط های دزفول	تصویری قدیمی از میدان شاه دزفول و کاروانسراها و مسجد جامع دزفول	تصویری از گذشته میدان مثلث و بانک ملی مرکزی دزفول	رودخانه دز و پل جدید دزفول.
پارک دولت دزفول	تفریح‌گاه ساحلی (پارک علی‌کله) و سد تنظیمی دزفول

[ویرایش] منابع

↑ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
↑ یادگار من تاریخ سیاسی اجتماعی دزفول، غفاری غفار، ج 2، افهام، دزفول، چ اول،1384 ، ص 58

دزفول در ویکی‌پدیای انگلیسی

[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] پیوند به بیرون

	استان خوزستان
مرکز	اهواز
شهرستان‌ها	آبادان \| امیدیه \| اندیکا \|اندیمشک \| اهواز \| ایذه \| باغ‌ملک \| بندر ماهشهر \| بهبهان \| خرمشهر \| دزفول \| دشت آزادگان \| رامشیر \| رامهرمز \| شادگان \| شوش \| شوشتر \| گتوند \| لالی \| مسجد سلیمان \| هفتگل \| هندیجان \| هویزه
شهرها	آبادان \| اروندکنار \| آغاجاری \| الوان \| امیدیه \| اندیمشک \| اهواز \| ایذه \| باغ‌ملک \| بستان \| بندر امام خمینی \| بندر ماهشهر \| بهبهان \| جایزان \| چمران \| حُر \| حسینیه \| حمیدیه \| خرمشهر \| دزآب \| دزفول \| دهدز \| رامشیر \| رامهرمز \| رفیع \| زهره \| سالند \| سردشت \| سوسنگرد \| شادگان \| شوش \| شوشتر \| شیبان \| صفی‌آباد \| صیدون \| قلعه خواجه \| قلعه‌تل \| گتوند \| لالی \| مسجدسلیمان \| مقاومت \| ملاثانی \| میانرود \| مینوشهر \| هفتگل \| هندیجان \| هویزه \| ویس
نقاط دیدنی	آبشار شوی دزفول \| آتشکده چگادم‌تپه \| آرامگاه یعقوب لیث \| اولین چاه نفت ایران \| بند میزان \| پل سفید اهواز \| پل گرگر \| پل لالی \| تالاب شادگان \| تالاب میانگران \| تالاب هورالعظیم \| تپه چغامیش \| دره توبیرون \| دریاچه سد کرخه \| اسکی روی آب در دریاچه کارون \| سد دز \| شهر باستانی آسک \| قلعه ارجان \| قلعه داودختر \| قلعه سلاسل \| قلعه شوش \| کاخ آپادانا \| گندی‌شاپور \| مزار رودبند \| مزار سبز‌قبا \| مسجد جامع خرمشهر \| مسجد رانگونی‌ها \| معبد چغازنبیل \| موزه آبادان

[.D8.A2.D9.85.D8.A7.D8.B1-0] پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران

[1] یادگار من تاریخ سیاسی اجتماعی دزفول، غفاری غفار، ج 2، افهام، دزفول، چ اول،1384 ، ص 58

[۱]

[۲]

دزفول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد