ترجمه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
صنعت و هنر ترجمه کار خطیر و دشوار درک و تفسیر موضوعات، معانی، و مفاهیم پدیدآمده در یک زبان (زبان مبدأ)، و سپس انتقال، معادلیابی، و بازسازی آنها در زبانی دیگر (زبان مقصد) را بر عهده میگیرد.
مترجمان کمتجربه در این فنّ ظریف، ممکن است برین باورباشند که در زبان و ترجمه هم، درست همانند علمی دقیق، میتوان هر واژه و مفهومی را هم به طور دقیق تعریف و درک کرد، و هم آنها را به شیوهای شفاف با پیوندهای متقابل و کاملاً ثابت، از دو حوزهٔ زبانی متفاوت به هم اتصال داد. هر چند چنین برخوردی ممکناست در مورد زبانهای برنامهنویسی رایانهای و زبانهای ماشینی دیگر (همچون هوش مصنوعی) تا اندازهای میسّر باشد، در خصوص زبانهای طبیعی انسانی دور از واقعیّت و امکاناست.
بیشتر این پیچیدگیها به طبیعت و نقش بیهمانند زبان در تمامی تجربهها و فرایندهای حیات انسانی چه در سطوح فردی و شخصیتی، و چه در ترازهای اجتماعی و فرهنگی باز میگردد.
کت فورد ترجمه را چنین تعریف کردهاست:
| ” | جایگزینی مواد متنی یک زبان با مواد متنی برابر، در زبان دیگر. | “ |
عوامل بسیاری در تبلور معنایی یک متن دخالت دارند و در درک مطلب یک متن، یعنی شناسایی دقیق این عوامل از جانب مخاطب. گاه ممکن است معنای متکلم و معنای مخاطب با هم تفاوت داشته باشد. یعنی آنچه مورد نظر متکلم است با آنچه مخاطب برداشت میکند، فرق داشته باشد و یا مخاطبان معانی متفاوتی را از یک متن برداشت کنند. این امر بیان کننده این مطلب است که عوامل بسیاری در داد و ستدهای زبانی حاکم اند که متون و ابزارهای نظام زبان (اصوات، دستور و واژگان) تنها یکی از آنها است.
فهرست مندرجات |
پیرامون واژه
واژهٔ «ترجمه» در پهلوی بهصورت «ترگمان» به معنی مترجم بهکار رفتهاست و در نوشتههای آشوری بهصورت «ترگومانو» دیده شدهاست.[۱] همچنین در پارسی سره(فارسی خالص)، از واژههای «پچواک» و «برگردان» به جای «ترجمه» استفاده میکنند.
پیشینه
پیشینه در ایران
پیشینهٔ ترجمه در ایران به روزگار هخامنشیان میرسد (۵۵۹-۳۲۱ ق.م.). گستردگی این شاهنشاهی و ارتباطات گستردهٔ آن با سرزمینهای دیگر ترجمه را امری بایسته ساخته بود. کتیبههای هخامنشیان معمولاً به سه زبان فارسی باستان، اکدی، و ایلامی نوشته میشدهاست.[۲]
در مراکز علمی عصر ساسانیان، مانند سلوکیه، تیسفون، و گندیشاپور آثار فراوانی از زبانهای گوناگون متداول در آن روزگار همچون سانسکریت، یونانی، لاتینی، و سریانی به پهلوی ترجمه میشد. نخستین ترجمهٔ ایران را ویژه به عصر خسرو اول انوشیروان ساسانی میدانند. از نامدارترین آثاری که در این دوره ترجمه شد، باید به ترجمهٔ پنچه تنتره یا کلیله و دمنه از سانسکریت به فارسی پهلوی اشاره کرد. [۳]
همچنین، در آغاز تمدن اسلامی ترجمههای متعددی از کتب فلسفی و علمی یونانی به پهلوی موجود بود. [۴]
مدلهای زبانها
جمع یا مفرد
از جمله عوامل تاثیرگذار در گیرایی و روانی ترجمه رعایت هر چه ظریفتر اصول مربوط به انتخاب صیغههای مفرد و جمع به هنگام ترجمهٔ عناوین و مفاهیم است. زبانهای گوناگون تمایلات و رفتارهای خاص خود را از این منظر دارا هستند که در ترجمه مهم و جالب توجهاست. برای شروع میشود ترجمههای علمی کمی قدیمی تر صورت گرفته در زبان فارسی را با معادلهای آنها در فرانسوی و انگلیسی مقایسه کرد:
- نظریهٔ اعداد
- Théorie des nombres
- Number theory
- نظریهٔ احتمالات
- Théorie des probabilités
- Probability theory
- مکانیک سیالات
- Mécanique des fluides
- Fluid mechanics
- مکانیک محیطهای پیوسته
- Mécanique des milieux continus
- Continuum mechanics
در فارسی جمع استفاده شده، در فرانسوی هم جمع، ولی در انگلیسی مفرد (بجز در مورد مکانیک.)
زبان و معانی فرهنگی
از آنجا كه زبانهای انسانی، همواره، وجوه مختلفی از رخدادها و تجربیات ديروز و امروز متكلمان خود را بیان داشته اند فرمها و اشکال گرامری گوناگونی را هم برای بیان نقطه نظرهای خاص خود برگزیده اند.
مثال:
- زبان انگلیسی: .I must go there
- زبان نواهو: It is only good that I go there
- زبان انگلیسی: .I make the horse run
- زبان نواهو: .The horse is running for me
پانویس
- ↑ کزّازی، جلالالدین. ترجمانی و ترزبانی، کندوکاوی در هنر ترجمه. تهران: جامی، ۱۳۷۴؛ برگهٔ ۱۱ و ۱۲
- ↑ Miremadi, Ali. Theories of Translation and Interpretation. Tehran: SAMT, 1371; page 42;
- ↑ همایی، جلالالدين. تاريخ ادبیات ايران. تهران: فروغی، 1340؛ برگهٔ ۱۴۶-۱۴۷؛
- ↑ صفا، ذبيجالله. تاريخ ادبيات ايران. تهران: فردوسي، ۱۳۶۶؛ جلد ۱؛ برگهٔ 104؛
پیوندهای بیرونی
- دشواریهای ترجمهٔ متون ادبی، محمود اردو داری، مجلهٔ ترجمه
- نگارش زیرنویس فیلم بر اساس نیاز و علایق مخاطب، علی حاج محمدی، مجلهٔ ترجمه
منابع
- اصول و روش ترجمه نوشته دکتر کاظم لطفی پور ساعدی
- زبان، فرهنگ، و ارتباطات. معانی پیغامها (انگلیسی)
- ترجمهٔ شعر، و نثر موزون (انگلیسی)
- معناشناسی و ترجمه با دیدگاهی مافوق جملات (انگلیسی)
