یوگنی‌آنه‌گین

یوگنی‌آنه‌گین رمان شعرگونه الکساندر پوشکینبنیانگذار ادبیات نوین روسی است.

این داستان منظوم شاهکار پوشکین است و او به مدّت هشت سال روی آن کار کرد. در موسیقی و ادبیات و فیلم تاثیر زیادی گذاشته و مردم عادی نیز به موضوع آن توجه داشته‌اند.

رُمان هفت هزار خطی یوگنی‌آنه‌گین که شخصیت خود پوشکین را هم در ورای چهره قهرمانش نمایان می‌سازد، مانند جنایت و مکافات داستایفسکی «دائرةالمعارف زندگی روسی» است و تاثیرات زیادی در موسیقی و ادبّیات و فیلم گذاشته‌است.چایکوفسکی از روی آن، اپرای «اوژن اونگین» را ساخته‌است.

ترجمه کتاب یوگنی‌آنه‌گین

کتاب یوگنی‌آنه‌گین بارها و بارها ترجمه شده ولادیمیر ناباکوفکه در برگردان آثار ادبی جهانِ انگلیسی زبان به روسی نقش مهمی را ایفا کرده‌است، آن را به انگلیسی ترجمه نمود. جدا از ناباکوف، چارلز جانسون ، جیمز ای فالن ، والتر آنت، ، داگلاس هاواستاتر ، هنری هویت ،استانلی میچل و... یوگنی آنه گین را ترجمه کرده‌اند.

به زبان فرانسوی هشت ترجمه و به زبان آلمانی شانزده ترجمه گوناگون از آن موجود است. به زبانهای دیگر از جمله عبری و قزاقی و...هم ترجمه شده‌است.

آبای (ابراهیم) قونابایف، (۱۸۴۵- ۱۹۰۴)، به زبان قزاقی و منوچهر وثوقی‌نیا (سال ۱۳۴۲) یوگنی‌آنه‌گین را به فارسی ترجمه کرده‌اند.

کتاب یوگنی‌آنه‌گین از زمان نگارشش (۱۸۳۳) تا کنون مباحث زیادی برانگیخته و در مورد آن نقد و سریال و فیلم و باله و نمایشنامه... کم نیست.

نسخه کامل کتاب سال ۱۸۳۳ منتشر شد البته پوشکین چهار سال بعد در آن تغئیرات جزیی داد.

زمینه داستان

پوشکین در شماری از آثارش از جمله «دختر کاپیتان»، شیفتگی دو دلداده را با فرجامی خوش طرح می‌ریزد امّا در یوگنی‌آنه‌گین، از غم معشوق (تاتیانا) و خودبینی شبه عاشقان پرده برمی دارد.

یوگنی‌آنه‌گین که بعد از درگذشت عمویش به مال و منال فراوان رسیده و با سنّتهای اشرافی روس بزرگ شده، برای فرار از روزمرّگی‌های زندگی به روستای دور افتاده‌ای می‌رود و آنجا به دختر زیبایی به نام «تاتیانا» برخورد می‌کند. تاتیانا خواهر زن دوست شاعرش «ولادیمیر لنسکی» بود...

تاتیانا به یوگنی‌آنه‌گین دل می‌سپارد و برایش نامه می‌نویسد، امّا وی به آن دختر زیبای روستایی محل نمی‌گذارد و او را از خود می‌راند. در عوض به خواهر وی (اولگا) که هنگام رقص، به وی توجه کرده بود، ابراز علاقه می‌کند.

اولگا زن دوستش (ولادیمیر لنسکی) بود و یوگنی‌آنه‌گین سر همین مسئله در دوئلی دوستش را می‌کشد و از آن شهر می‌رود.

یوگنی‌آنه‌گین مدام دم از عشق می‌زد اما با آن بیگانه بود. اولگا هم خیلی زود از چشمش افتاد.

از آن کشش زیبا که تاتیانا نسبت به یوگنی‌آنه‌گین داشت، جز خاطره و سایه‌ای باقی نماند و او پس از ازدواجی سنتّی و مرسوم راهی شهر سن پترزبورگ شد و آنجا بُرو و بیا پیدا کرد.

پس از سالیان دراز گذار یوگنی‌آنه‌گین به سن پترزبورگ می‌افتد و او را (با همسرش) می‌بیند و این بار نه یک دل، صد دل عاشق و خاطرخواه می‌شود.

خاطرخواه همان دختر روستایی (تاتیانا) که پیش تر او را از خود رانده نامه‌اش را در آتش انداخته بود.

یوگنی‌آنه‌گین پیش تاتیانا دَم از عشق و عاشقی می‌زند. امّا گذشته برنمی‌گردد و تاتیانا که بواسطه عزّت نفس و خویشتنداری اش، محبوبترین زن آثار روسی است، سفره دلش را باز می‌کند و می‌گوید سایه آن کشش در یاد من باقی است، امّا به شرافت خودم پایبندم و می‌خواهم به عهد ازدواجی که بسته‌ام وفادار بمانم. هیچکس مرا به وفادار ماندن به زندگی کنونی ام مجیور نکرده و خودم با اختیار آنرا برگزیده‌ام. عشق فرزند آزادی است و با اجبار بیگانه‌است.

یوگنی‌آنه‌گین زانوی غم به بغل می‌گیرد و صحبت از تراژدی می‌کند و اصرار پشت اصرار که همه چیز را رها کن. بیا و با من همدمی کن. بگو که عاشق منی. من می‌میرم... تکلیف عشق چه می‌شود...

یوگنی‌آنه‌گین که با خوش‏گذرانی و دسترنج کشاورزان فقیر خو کرده و از درک پاسخ آن دختر روستایی عاجز است، با سوءاستفاده از خاطره گرایی و روح لطیف تاتیانا، تلاش می‌کند وفای او را به زندگی جدیدش، کمرنگ و بی مقدار کند امّا موفق نمی‌شود.

یوگنی‌آنه‌گین از قهرمانان مکتب رئالیست ادبیات روسیه‌است و به نظر می‌رسد بازتاب زندگی خصوصی پوشکین و کسانی است که وی بدان تعلق داشت. (خود پوشکین هم در دوئلی کشته شده‌است.)

پوشکین در یوگنی‌آنه‌گین تحت تاثیر لرد بایرون و همچنین الکساندر گریبایدوف بود.

مناسبات اشرافی عصر پوشکین

پوشکین که به رعیت‌داری و سرف‌داری انتقاد داشتو معتقد بود سرف‌ها (دهقانانی که همراه زمین خرید و فروش می‌شدند)، خودشان باید صاحب زمین شوند، «پوشکین»ی که در دوره جوانی، نفرت از رژیمِ تزاری و جهل و جمود کلیسا را در اشعار خود بازتاب می‌داد، درنهایت نتوانست از محافلِ درباری و ارتجاعی دل بکند.

هیچ چیز نتوانست شوق فروخفته زندگی را در او (و قهرمان قصه‌اش) بیدار کند و قادر نبود ‏به ‏زندگی خود در خدمت جامعه معنایی ببخشد و شخصیتش در انزوای بی‏حاصلی خشکید. حتی آشنایی با تاتیانا، دختر پاک و زیبای روستایی، نتوانست کرختی قلب او را چاره کند. دوئلی هم، که پیش آورد و به خاطر تصاحب زن رفیقش (لیننسکی)، او را کشت، بیدارش نکرد. درد پوشکین در مناسبات ارتجاعی و اشرافی عصر او ریشه داشت.

پوشکین از زبان قهرمان داستانش مُدام دم از عشق می‌زند اما آنچه یوگنی‌آنه‌گین عشق می‌نامید، عشقهای بیش نبود.

در مورد یوگنی‌آنه‌گین، صادق هدایت در «اشک تمساح»، با طنز و طعنه که «تعزیهٔ عروسی قاسم به پای اپرای آنه گین نمی‌رسد»، از آن یاد کرده‌است.

برخی هم با با تکیه به تئوریهای ژاک لاکان و زیگموند فروید و... ، رفتار یوگنی‌آنه‌گین را توجیه روانشناسانه کرده‌اند.

سعدی در یوگنی‌آنه‌گین

پوشکین در فصل هشتم کتاب یوگنی‌آنه‌گین به سعدی هم اشاره نموده و می‌نویسد:

«بعضی‌ها از این دنیا رفته‌اند و بعضی‌ها در مسافرت دور و دراز هستند، چنان که سعدی در زمان خود گفته بود.»

منظور پوشکین اشعار زیر است:

شنیدم که جمشید فرخ سرشت

به سرچشمه‌ای بر، به سنگی نوشت:

بر این چشمه چون ما بسی دم زدند

برفتند، چون چشم بر هم زدند پوشکین در داستان «فوّاره باغچه سرای» شعر سعدی را آورده‌است.

منابع

• همنشین بهار: وَلنتاین Valentine پوشکین، یوگنی‌آنه‌گین Evgeny Onegin.. در یوتیوب
• فیلم سینمایی یوگنی‌آنه‌گین.. در یوتیوب
• متن روسی کتاب یوگنی‌آنه‌گین.. А. С. Пушкин/Евгений Онегин