یوئهژی
یوئهژی یا یوئهچی نامی که چینیها یکی از اقوام باستانی کوچنشین آسیای میانه را مینامیدند که از نیمۀ دوم سدۀ دوم پیش از میلاد تا اوایل سدۀ یکم میلادی بر آسیای میانه و آنچه که امروز افغانستان نامیده میشود فرمان راندند.
محتویات |
خاستگاه و نژاد [ویرایش]
یوئهژیها اتحادیهای از اقوام کوچنشین آریایی بودند که خاستگاه آنها در دشت تاریم (در غرب چین) بود. آنها که زیر فشار جنگجویان چینی از سرزمینشان بیرون رانده شده بودند، با دیگر اقوام کوچنشین (تُخاریها و سکاها/Scythians) متحد شدند، و بهسوی جنوب به فلات ایران ریختند، با پارتهای اشکانی درگیر شدند (۱۲۴ ق. م.)، و سپس به باختر یورش آوردند، و یونانیان حاکم بر آن سرزمین را به جنوب بهسوی درۀ کابل و شرق بهسوی پاکستان و هند کنونی راندند.
در مورد نژاد یوئهژیها فرضیههای زیادی گفته شدهاست. قدیمیترین فرضیهها بر شباهت این نام با گوتها و ماساگِتها استوار بود، اما گوتها هیچ ارتباطی با اقوام باستانی باشندۀ آسیای میانه در سدۀ دوم پیش از میلاد نداشتند. ارتباط یوئهژیها با ماساگتها نیز که در سدۀ پنجم پیش از میلاد در دشتهای شرقی دریای مازندران (خزر) و دریاچه آرال میزیستند غیرمنطقی بود. برخی از خاورشناسان آنها را همان قوم آریایی تخار میدانند.[۱]
بگفتۀ استرابون، مورخ یونانی (۲۷ ق.م.-۱۴ م.)، دولت یونانی باختر با یورش چهار قوم سقوط کرد: آسیاییها (Asioi)، پاسیانیها (Pasianoi)، تُخاریها (Tocharoi)، و سکاراولیها (Sakarauloi)، که همگی از سرزمینهای ماورای سیردریا (سیحون) آمده بودند.
به احتمال قوی، یوئهژیها میبایست از نژاد سکاها (Scythians) باشند. این راه حل با درنظرداشت موقعیت آسیای میانه در سدهها سوم و دوم پیش از میلاد بیش از هر فرضیۀ دیگری معقولتر بهنظر میرسد.[۲]
شاهنشاهی کوشان [ویرایش]
یکی از پنج قبیلۀ اتحادیۀ کوجنشینان یوئهژی، کوشانیها بودند، که قبایل یوئهژی را متحد ساختند و امپراتوریی را تاسیس کردند که در اوج دوران خود از ترکمنستان تا غرب چین تا مناطق مرکزی هند وسعت داشت. استراتژی یورشگری کوشانیان و مرکزیت فرمانرواییشان در امتداد جاده ابریشم، آنها را قادر ساخت تا سومین ابرقدرت عصر باستان (بین چین و روم) شوند. بدینسان، آنها که زمانی قومی کوچنشین بودند، پس از یکجانشینی و شهرنشینی، تبدیل به یک جهانشهر (Cosmopolitan) متمول شدهبودند.
جستارهای وابسته [ویرایش]
منابع [ویرایش]
- ↑ ژان-پل رو (Jean-Paul Roux)، آسیای میانه (L'Asie Centrale)، تاریخ و تمدن (Histoire et Civilization)، Fayard, 1997, ISBN 978-2-213-59894-99، ص. ۹۰
- ↑ History of Civilizations of Central Asia, Volume II: The development of sedentary and nomadic civilizations: 700 B.c. to a.d. 250, UNESCO, 1996, France, ISBN 92-3-102846-4, p.172-174
- ایران باستان، حسن پیرنیا، صص ۲۲۵۵–۲۲۵۶
- History of Civilizations of Central Asia، Volume II: The development of sedentary and nomadic civilizations: ۷۰۰ B.c. to a.d. ۲۵۰، UNESCO، ۱۹۹۶، France، ISBN ۹۲-۳-۱۰۲۸۴۶-۴، p.۱۷۱-۱۸۹
