یافت‌آباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از یافت آباد)
پرش به: ناوبری، جستجو
یافت آباد
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان تهران
شهر تهران
نام‌های دیگر تهرانیه
آخرین آمار جمعیّتی ۳۳٬۵۳۹
منطقه شهری منطقه ۱۸ شهرداری تهران
ناحیه ۳
منطقه پستی ۱۳
پیش‌شماره محلّی تلفن ۶۶۸
منطقه اتوبوسرانی منطقه ۶ شرکت واحد
دسترسی خطّ شمارهٔ ۵۲۹ اتوبوسرانی :یافت آباد ـ آزادی
منطقه گاز منطقه 10

یافت‌آباد محله‌ای قدیمی در جنوب غربی شهر تهران است که در منطقه ۱۸ شهرداری تهران قرار گرفته است.

تاریخچه[ویرایش]

در تاریخ آمده است که پس از فتح شیراز به دست آقامحمد خان قاجار، لطفعلی خان زند آخرین پادشاه سلسه زندیه به تهران منتقل و به دستور آقا محمدخان کشته شد که سال‌ها بعد پیکرش را در امامزاده زید در بازار قدیمی تهران به خاک سپردند. پس از آن بستگان خاندان زند بگله که دارای اصالت لر و از شهر ملایر می‌باشند مورد خشم و غضب قرار گرفته و به نقاط مختلف تبعید می‌شوند. حدود یکصد سال بعد یعنی در زمان ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه (شاهان چهارم و پنجم [[سلسله قاجاریه] بخشی از خانواده و رعیت طایفه زند بگله از ملایر و دامنه‌های زاگرس مرکزی به شهر (تهران) منتقل گردیده و در بیابان‌های اطراف جنوب غربی تهران که بعدها به نام یافت آباد نامگذاری شد، در قلعه ای قدیمی اسکان داده می‌شوند تا جهت جلوگیری از شورش تحت مراقبت قرار گیرند. به تدریج اقوام زند بگله در مناطق اطراف ساکن می‌شوند.[۱]

این منطقه که از توابع شهرستان ری بود «غار و فشاپویه» نامیده می‌شد. شهر ری در تقسیم بندی‌های سال ۱۳۰۰ مرکز بخش غار بود و غار خود به ۲ بخش شرقی و غربی تقسیم می‌شد. در این تقسیم بندی غار غربی منطقه آبادی بود که از ۲ منطقه کوچکتر تشکیل شده بود. غار غربی همان یافت آباد کنونی است که امروزه جاده قدیم کرج، شهریار و قم از شمال، مرکز و شرق آن عبور کرده و راه آهن جنوب هم از جنوب آن می گذرد. .[۲]

سال‌ها بعد و پس از فوت محمد شاه و پناهنده شدن حاجی میرزا آقاسی به شاه عبدالعظیم، ناصرالدین شاه چهارمین پادشاه قاجار این زمین‌های بکر و خالی از سکنه را تصاحب و نام آن را یافت آباد (به معنی من یافتم) نامگذاری نمود.[نیازمند منبع] در سفرنامه عتبات ناصرالدین شاه آمده است که شبی را در این منطقه مانده و از هوای آن نیز تعریف نموده است. وی پس از آن مالکیت روستا را به یکی از شاهزادگان قاجار عبدالحسین میرزا فرمانفرما داماد مظفرالدین شاه قاجار و نوه عباس میرزا ولیعهد فتحعلیشاه واگذار کرد که پس از وی نیز آن را میان ورثه خود (محمد ولی میرزا فرمانفرماییان) تقسیم نمود. عبدالحسین میرزا که در سریال تلویزیونی معروف از وی به هزار دستان تعبیر شده است ثروتمند ترین فرد تاریخ ایران و از ملاکین بزرگ بوده که در ولایات مختلف ایران از جمله آذربایجان، تهران، کرمانشاه، همدان و ... دارای املاک زیادی بود. سرگذشت عبدالحسین میرزا فرمانفرماییان و ۱۱ فرزندش در تاریخ معاصر ایران یعنی اواخر قاجاریه و پهلوی اول و دوم بسیار قابل تامل و عبرت آموز است. پیشنهاد می‌شود خوانندگان عزیز حتماً آن را از منابع تاریخی و از جمله ویکی پدیا مطالعه نمایند. وی بعدها یک سوم (دودانگ) از کل یافت آباد را به داماد خود حاج علینقی غیاثی از ملاکین بزرگ دهستان غار (وصفنارد، چهاردانگه، اسماعیل‌آباد، یافت آباد، قلیانی و...) واگذار کرد و مالکیت عمده زمین‌های یافت آباد تا اواخر پهلوی اول در اختیار این خانواده باقی ماند تا آنکه در دوران پهلوی در ماجرایی معروف بخش کوچکی از زمین‌های یافت آباد از مالکیت قجرها خارج شد ولی همچنان بخش عمده این زمینها حتی تا اوایل بعد از انقلاب در مالکیت فرزندان عبدالحسن میرزا (محمد ولی میرزا، دکتر کاوه، بهمن میرزا، سعیده و گلناز فرمانفرماییان باقی ماند. خاندان فرمانفرما بسیار خیر و نیکو کار بودند و امالی زیادی را وقف امور خیریه نموده‌اند. از جمله باغ ملی یافت آباد (که بعد از انقلاب نام آن به شهدای هشتم شهریور تغییر یافت)، بیمارستان معتادین (شهدا)، درمانگاه بزرگ یافت آباد، و چندین مدرسه و ... از جمله موقوفات خاندان فرمافرما می‌باشد.

خوانین یافت آباد[ویرایش]

حاج علینقی غیاثی داماد فرمانفرما از خوانین محلی و از ملاکین بزرگ یافت آباد بود که مالکیت بخش بزرگی از یافت آباد را در اختیار داشت. غیاثی بسیار ثروتمند و دارای اموال واملاک زیادی بود. شرکت نفت پارس، بیمارستان پاستورنو تهران، دودانگ از کل زمینهای یافت آباد، زمینهای شهرک ولیعصر و قلیانی، بیمارستان خیریه غیاثی و... بخشی از اموال وی بود.

عبدالکریم تقدیسی از دیگر خوانین محلی یافت آباد تهران، بزرگ خاندان و کدخدای یافت آباد بود. او که فردی با سواد و مورد وثوق مردم و شاهزاده فرمانفرما بود و به مردمداری شهرت داشت، پس از تلاش بسیار موفق شد برای برخی از زمین‌های یافت آباد سند اعیانی بگیرد. او پس از آن تمام این زمین‌ها را به مردم واگذار نمود و به واسطه حضور او وضعیت یافت آباد و ساکنان آن بهبود زیادی پیدا کرد. در رابطه با اداره یافت آباد میان نامبرده با خانواده فرمانفرماییان معروف اختلاف وجود نداشت و نامبرده نماینده نظام حکومتی و فرمانفرماها در یافت آباد بود. مردم یافت آباد از کد خدا به نیکی یاد می‌کنند. نامبرده برای بسیاری از قدیمیهای یافت آباد معافیت از خدمت نظام وظیفه سربازی گرفته است. درگیری‌هایی موردی نیز گاهی در مورد زمینها یا بر اثر جاهلیت و تعصبات کور گاهی به نزاع و کشته شدن طرفین نیز منجر می‌شد. در یکی از همین درگیری‌ها یکی از دختران مرتضی یافت آبادی کشته شد. مقبره‌های نسبتاً قدیمی در قبرستان یافت آباد واقع شده است حداکثر قدمت قبرهای این قبرستان به سال ۱۳۲۰. زمین این قبرستان و زمین قبرستان قدیمی یافت آباد وقف مرحوم حاج مختار شمشیرگرها بوده است که هم اکنون نیز برخی از وراث وی ادعای مالکیت و تولیت آنرا دارند. .[۳]

برخی از اقوام زند بگله در زمان صدور سجل (شناسنامه) نام خانوادگی یافت آبادی را برای خود انتخاب نموده‌اند.

گسترش یافت آباد[ویرایش]

شغل اصلی مردم یافت آباد کشاورزی و دامپروری بود. زمین‌های کشاورزی و باغات یافت آباد از حمله منابع درآمد اصلی مردم بود و شتوی، صیفی، انگور و سیب فراوان تر از نقاط دیگر در شهرستان غار بدست می‌آمد. ۲ باب حمام قدیمی در یافت آباد ساخته شده بود که یکی از آنها در جنوب غربی روستا، توسط حاجی نایب زندیه و دیگری در جنوب شرقی روستا، محله پایین و توسط ناصرالدین شاه صورت گرفته بود. اما در اواخر دهه ۱۳۳۰با ساخته شدن کارخانه شیر پاستوریزه، یافت آباد موقعیت اجتماعی و اقتصادی مناسب تری پیدا کرد و پس از آن کارخانه‌های لبنیات پاک، ایران برک، جنرال مکانیک، بافندگی نخ کاری، موسسه استاندارد و بیمارستان توانبخشی معتادان در آنجا ساخته شدند. یافت آباد دارای یک درمانگاه قدیمی بزرگ (درمانگاه فرمانفرماییان) و یک بیمارستان به نام شهدا می‌باشد که هر دو و همچنین تعدادی از مدارس، موقوفه محمد ولی میرزا فرمانفرماییان است. چند کوی و شهرک هم مانند کوی مهرزاد که اکنون در اواسط محله یافت آباد قرار دارد و شهرک‌های امام خمینی، شادآباد، ابراهیم‌آباد، ترک آباد و سعید آباد در آن پدید آمد. این ۴ شهرک اخیر در اصل روستاهای کوچکی در اطراف یافت آباد بوده‌اند. در سال‌های اخیر رشد صنعت مبلمان سازی و دکوراسیون داخلی چهره یافت آباد را دستخوش تغییرات بسیاری کرده است.[۴]

عرب‌آباد[ویرایش]

عرب‌آباد نام محله کوچکی است که در کنارهٔ جنوب غربی یافت‌آباد واقع شده و در مجاورت بزرگ‌راه کمربندی غرب تهران آزادگان، قرار گرفته‌است. در گذشته در این محله عشایر عرب و قبایل بیابان نشین ساکن بوده‌اند. خیابان‌های شهید باقری، طاهری وشهید بابایی آن را احاطه کرده‌اند.[۵]

ارشد آباد[ویرایش]

ارشد آباد یکی از محلات یافت‌آباد است که دارای بافت جمعیتی مهاجر نشین می‌باشد و در سالهای پس از انقلاب ایجاد شده است. این محله میان خیابان‌های شهید محمدحسن سلطانی، طاهری و شهید باقری و بزرگ‌راه کمربندی غرب تهران واقع شده‌است از دیگر محله‌های یافت آباد می‌توان به ابراهیم‌آباد، یوسف آباد، ترک آباد، شهرک امام خمینی، شهرک مسلمین، محله نسترن، سر قنات، و کوچه اراکی‌ها و... اشاره نمود .[۶]

وضعیت آب شرب منطقه[ویرایش]

مردم یافت آباد مشترک آب و فاضلاب تهران هستند وتعدادی نیز مشترک آبرسانی محلی هستند. آب یافت آباد دارای مقادیر زیادی نیترات است که برای سلامتی بسیار زیان آور است. پس از تائید نظر وزارت بهداشت درباره آلودگی آب منطقه "یافت‌آباد " در جنوب شهر تهران از سوی کمیسیون بهداشت مجلس، وزارت نیرو هم با پذیرش این مساله، منطقه مذکور را به عنوان "منطقه سیاه " اعلام کرد. لازم به توضیح است که در نقشه شهر تهران مناطق را از نظر پاکیزگی و آلودگی با رنگ‌هایی به ترتیب سبز، زرد، نارنجی، قرمز و سیاه مشخص می‌کنند که منطقه یافت‌آباد به صورت سیاه تعریف شده است.[۷] تصفیه خانه‌ای کوچکی در یافت آباد به صورت موقت نصب شده است اما کارشناسان آن را بی اثر می دانند.[۸]

جنگ مشروطه خواهان[ویرایش]

از حوادثی که در زمان مشروطیت در یافت آباد اتفاق افتاد می‌توان به زمانی اشاره کرد که سپاه شمال و جنوب که هر ۲ از مدافعان و مجاهدان مشروطه بودند در این مکان به یکدیگر رسیده و از آن جایی که همدیگر را نمی‌شناختند یک روز تمام با هم جنگیدند.[۹]

پانویس[ویرایش]

  1. «قوم زند بگله چطور از ملایر وارد یافت آباد شد». جمعه, 28 تیر 1392. 
  2. «یافت آباد؛ سکونتگاه اقوام مهاجر زند بگله (دارای اصالت لر)، ایل کلهر (اصالتاً کرمانشاهی) و زهره وند». جمعه, 5 مهر 1392. 
  3. «قوم لر (زند بگله) چطور وارد یافت آباد شد». جمعه, 28 تیر 1392. 
  4. «یافت آباد؛ سکونتگاه اقدام زندیه، کلهر و زهره وند». جمعه, 5 مهر 1392. 
  5. ، اطلس راهنمای تهران مقیاس: ۱:۳۰۰۰۰، تهران: گیتاشناسی، ۱۳۷۵ خ.
  6. ، اطلس راهنمای تهران مقیاس: ۱:۳۰۰۰۰، تهران: گیتاشناسی، ۱۳۷۵ خ.
  7. «"یافت‌آباد " منطقه "سیاه " اعلام شد». 29 تیر 1389. 
  8. «دستگاه تصفیه آب به‌صورت موقت در یافت‌آباد تهران نصب می‌شود». 3 مرداد 1389. 
  9. «یافت آباد؛ سکونتگاه اقدام زندیه، کلهر و زهره وند». جمعه, 5 مهر 1392.