گلبول سفید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گویچه سفید)
پرش به: ناوبری، جستجو
گلبول سفید
SEM blood cells.jpg
تصویری از خون انسان که توسط میکروسکوپ الکترونی گرفته شده‌است. علاوه بر گلبول‌های سفید(غیرطبیعی در اینجا)٬ گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها نیز دیده می‌شوند.
لاتین leucocytus
کد TH H2.00.04.1.02001

گویچه‌های سفید (لوکوسیت‌ها) یا گلبول‌های سفید از یاخته‌های خون هستند. گویچه‌های سفید بخشی از دستگاه ایمنی بدن هستند و بدن را از بیماری‌های عفونی محافظت می‌کنند. لوکوسیت‌ها بر خلاف اریتروسیت‌ها هسته‌دار و متحرک هستند. در انسان بالغ گویچه‌های سفید در مغز استخوان جناغ و لگن خاصره ساخته می‌شوند (در کودکان مضافاً در استخوان لوله‌ای دست‌ها) و در خون آزاد می‌شوند. گویچه‌های سفید سپس در لوزه ها، طحال، مغز استخوان، غدد لنفاوی و تیموس "می‌آموزند" که دقیقاً چه نوع وظیفه دفاعی به عهده دارند و چه چیزهایی خودی و چه چیزهایی غیر خودی (دشمن) محسوب می‌شوند.

انواع گلبول سفید[ویرایش]

لوکوسیت‌ها بر اساس حضور یا عدم حضور گرانول‌های اختصاصی در سیتوپلاسم خود به دو دسته گرانولوسیت‌ها (دانه‌دارها) و آگرانولوسیت‌ها (بدون دانه‌ها) تقسیم می‌شوند.گرانولوسیت‌ها بر اساس رنگ‌پذیری گرانول‌های اختصاصی به سه دسته نوتروفیل‌ها، ائوزینوفیل‌ها و بازوفیل‌ها تقسیم می‌گردند. آگرانولوسیت‌ها به دو دسته لنفوسیتها و مونوسیتها تقسیم می‌شوند.

گرانولوسیت‌ها[ویرایش]

  • نوتروفیل‌ها Neutrophils : نوتروفیلها بیش از ۶۰% گلبول‌های سفید خون را تشکیل می‌دهند ودارای هسته لبوله ( چند لوبه ) می‌باشند، توانائی بیگانه خواری (فاگوسیتوز) دارند. سیتوپلاسم این سلول دارای گرانول‌های بسیار ظریف صورتی کم رنگ می‌باشد. نوتروفیلها در عفونت‌های حاد مانند بیماریهای عفونی و آپاندیسیت حاد درخون افزایش می‌یابند .
  • ائوزینوفیل‌ها Eosinophils : یا اسیدوفیل‌ها حدود ۵% از گلبول سفید خون را تشکیل می‌دهند ودارای هسته دو لوبه است. سیتوپلاسم سلول حاوی دانه‌های نارنجی فراوان است.تعداد ائوزینوفیل‌ها در بیماریهای ازدیاد حساسیتی وعفونت‌های انگلی درخون افزایش می‌یابد.
  • بازوفیل‌ها Basophils : کمترین درصد گلبولهای سفید (۱%) در یک گسترش خونی را دارند . بازوفیل‌ها دارای دانه‌های درشت آبی تیره در سیتوپلاسم خود هستند.این دانه‌ها حاوی مواد متعددی مانند هیستامین، پروتئوگلیکان ( مانندهپارین و کندروایتین ) و آنزیمهای پروتئولیتیک (مانند الاستاز و لیزوفسفولیپاز ) هستند که نقش مهمی در واکنشهای التهابی دارند.آزاد شدن هیستامین در خون باعث ایجاد علائم حساسیت (آلرژی) ازجمله التهاب، قرمزی، خارش و مخصوصا کهیر می‌گردد.

آگرانولوسیت‌ها[ویرایش]

در سیتوپلاسم این نوع گلبول‌های سفید دانه وجود ندارند.

  • لنفوسیتها : لنفوسیتها خود به دو نوع اصلی B و T تقسیم می‌شوند که در ساخت آنتی بادی و فاگوسیتوز نقش دارند و دارای هسته ای گرد و با سیتوپلاسم اندک است.هر لنفوسیت چه B و چه T ففط یک نوع گیرنده ی آنتی ژنی در سطح خود دارند ولی تعداد زیادی گیرنده ی آنتی ژنی از یک نوع دارند.لنفوسیتها فاگوسیتوز انجام نمی‌دهند و در دفاع اختصاصی نقش دارند.
  • مونوسیتها.

تعداد گلبولهای سفید[ویرایش]

تصویر الکترونی از سلول‌های خون. گلبول قرمز(چپ تصویر)، پلاکت (میانه تصویر)، گلبول سفید (راست تصویر)

میزان طبیعی گلبولهای سفید ۴۵۰۰ الی ۱۰۰۰۰ گلبول سفید در هر میکرولیتر(LCM) است. لکوپنی یا پایین آمدن گلبولهای سفید که در موارد زیر ایجاد می‌شود: نارسایی مغز استخوان (برای مثال ناشی از عفونت، تومور)، بیماریهای واسکولار-کلاژنی (مثل لوپوس)، بیماریهای کبدی و طحال و رادیوتراپی.

لکوسیتوز یا بالا رفتن گلبولهای سفید که در موارد زیر دیده می‌شود:بیماریهای عفونی و برخی سرطانهای خونی

مروری بر گلبولهای سفید[ویرایش]

نوع نمای میکروسکوپیک شکل درصد تقریبی در بالغین

 :
قطر (μm)[۱] اهداف عمده[۲] هسته[۲] گرانول‌ها[۲] نیمه‌عمر[۱]
نوتروفیل PBNeutrophil.jpg Neutrophil.png 62% 10–12 Multilobed Fine, faintly pink (H&E stain) 6 hours–few days
(days in spleen and other tissue)
ائوزینوفیل PBEosinophil.jpg Eosinophil 1.png 2.3% 10–12 Bi-lobed Full of pink-orange (H&E stain) 8–12 days (circulate for 4–5 hours)
بازوفیل PBBasophil.jpg Basophil.png 0.4% 12–15 Bi-lobed or tri-lobed Large blue A few hours to a few days
لنفوسیت Lymphocyte2.jpg Lymphocyte.png 30% Small lymphocytes 7–8 Large lymphocytes 12–15 Deeply staining, eccentric NK-cells and cytotoxic (CD8+) T-cells Years for memory cells, weeks for all else.
مونوسیت Monocyte.jpg Monocyte.png 5.3% 12–15[۳] Monocytes migrate from the bloodstream to other tissues and differentiate into tissue resident macrophages, Kupffer cells in the liver. Kidney shaped None Hours to days

علل افزایش گلبول‌های سفید خون

افزایش تعداد گلبول های سفید خون عبارتست از افزایش تعداد سلول های مبارزه کننده با بیماری ها یا لکوسیت ها (leukocytes) در گردش خون. افزایش تعداد گلبول های سفید خون را لکوسیتوز (leukocytosis) نیز می گویند.

[تصویر: 1641278671752931051541829496561128208.jpg]

نام دیگر سلول های سفید خون که توسط مغز استخوان تولید شده و در همه بدن پراکنده می شوند، لوکوسیت می باشد.


این سلول ها، سلاح مهم سیستم ایمنی بدن در برابر بیماری های عفونی هستند، یعنی هنگام ابتلا به یک بیماری عفونی (میکروبی)، گلبول های سفید خون با میکروب ها می جنگند واز بدن دفاع می کنند.


در صورت عدم وجود عفونت، گلبول های سفید خون به طور طبیعی فقط یک درصد از خون هر فرد را تشکیل می دهند. یک آزمایش خون ساده به راحتی تعداد این گلبول ها را مشخص می سازد. تعداد طبیعی گلبول های سفید خون 4500 تا 10000 سلول درهر میکرولیتر خون است.


اگر تعداد لکوسیت ها بیشتر از 11000 سلول در هر میکرولیتر خون در افراد بزرگسال باشد، به عنوان افزایش گلبول های سفید خون در نظر گرفته می شود.


حداکثر تعداد طبیعی گلبول های سفید خون در کودکان، بسته به سن و جثه آن ها متفاوت است.


همانطور تعداد کمتر از حد طبیعی گلبول های سفید خون ممکن است نشانگر نقص عملکرد مغز استخوان و یا کبد و طحال باشد، بیماری یا تهاجم عوامل خارجی به بدن نیز باعث افزایش تعداد این سلول ها می شود. افزایش تعداد گلبول های سفید در آزمایش خون نشان دهنده ابتلای شما به یک بیماری خاص است

علل

افزایش تعداد گلبول های سفید خون معمولا و به طور کلی نشان دهنده شرایط زیر است:


1- وجود یک بیماری عفونی در بدن که برای مبارزه با آن، تعداد گلبول های سفید خون زیاد می شود.


2- واکنش بدن نسبت به یک دارو که منجر به افزایش تولید گلبول های سفید خون می شود.


3- بیماری مغز استخوان که باعث افزایش غیر طبیعی تولید گلبول های سفید خون می شود.


4- یک نوع بیماری سیستم ایمنی بدن که تولید گلبول های سفید خون را افزایش می دهد.



علل خاص افزایش تعداد گلبول های سفید خون عبارتند از:


- لوسمی لنفوسیتیک حاد


- لوسمی میلوژنوز حاد


- آلرژی، به خصوص واکنش های آلرژیک شدید


- لوسمی لنفوسیتیک مزمن


- لوسمی میلوژنوز مزمن


- داروها مثل کورتیکواستروئیدها (کورتون ها) و اپی نفرین


- میلوفیبروز


- برخی بیماری های عفونی باکتریایی


- برخی بیماری های عفونی ویروس


- پلی سیتمی ورا (یک نوع بیماری مغز استخوان)


- آرتریت روماتوئید


- کشیدن سیگار


- استرس و فشار روحی یا جسمی شدید


- بیماری سل


- بیماری سیاه سرفه


- آسیب بافتی (سوختگی شدید)


چه موقع نزد پزشک برویم؟

معمولا وقتی پزشک یک سری آزمایش برای تشخیص بیماری فعلی شما تجویز می کند، در طی این آزمایش، مقدار بالای گلبول های سفید خون مشخص می گردد، یعنی به طور اتفاقی این افزایش تعداد معلوم می شود.

افزایش تعداد گلبول های سفید در آزمایش خون نشان دهنده ابتلای شما به یک بیماری خاص است که در بخش علل گفته شد.

ممکن است پزشک، آزمایشات دیگری را برای بررسی بیماری فعلی شما تجویز کند.

نتایج یک مطالعه

نتایج یک مطالعه نشان داد مردان و زنانی که تعداد گلبول های سفید خونشان زیاد است، با خطر بیشتر مرگ زودهنگام، به ویژه در اثر بیماری های قلبی عروقی مواجه هستند.

البته افرادی هم که تعداد گلبول های سفید خونشان طبیعی است، از این خطرات مستثنی نیستند، زیرا کسانی که بالاترین میزان تعداد طبیعی را دارند نیز در معرض افزایش خطر ابتلا به بیماری و مرگ هستند.

محققان ایتالیایی می گویند خطر مرگ و میر ناشی از بیماری قلبی عروقی، با زیاد شدن تعداد گلبول های سفید افزایش می یابد، اما تاکید دارند که هنوز یک ارتباط علت و معلولی بین این خطر و تعداد گلبول های سفید خون را مورد تایید قرار نداده اند.


علل افزایش گلبول‌های سفید خون

کاهش گلبول‌های سفید خون خطر دارد

کاهش تعداد گلبول های سفید خون نشان‌دهنده پایین آمدن قدرت دفاعی بدن است و اگر در این زمان هر گونه میکروب بیماری زا وارد بدن فرد شود، توانایی مقابله با آنها کاهش می یابد و ممکن است فرد به بیماری های مختلف مبتلا شود.

گلبول‌ سفید خون

خون از سلول های مختلفی تشکیل شده است که شامل گلبول های سفید (WBC) ، گلبول های قرمز(RBC) و پلاکت ها است.


هر کدام از این سلول ها وظایف مشخصی در بدن دارند و کم و زیاد شدن تعداد آنها، نشان دهنده بیماری خاصی در بدن است.


گلبول های سفید، وظیفه دفاع از بدن در مقابل عوامل خارجی را به عهده دارند.

گلبول‌های قرمز اکسیژن را به بافت‌های بدن می رسانند و مواد زاید را از بافت‌ها دور می‌کنند.

پلاکت‌ها وظیفه انعقاد خون را به عهده دارند.


گلبول های سفید خون

گلبول های سفید خون یا لکوسیت ها، با سیستم ایمنی بدن ارتباط دارند و وظیفه اصلی آنها دفاع از بدن در برابر انواع میکروب ها و سایر عوامل خارجی و مزاحم می باشد. تعداد گلبول های سفید خون در افراد سالم بین 4 هزار تا 11 هزار در هر میکرولیتر خون می باشد

اکثر گلبول های سفید در مغز قرمز استخوان ساخته می شوند و معمولا محل اقامت آنها، خون و بافت لنفاوی می باشد.


پنج نوع گلبول سفید وجود دارند: نوتروفیل ها، لنفوسیت ها، مونوسیت ها، ائوزینوفیل ها و بازوفیل ها.


تعداد گلبول های سفید خون

بسیاری از افراد هنگامی که برای آزمایش خون به آزمایشگاه مراجعه می کنند، نمی دانند که آزمایشگاه چه کاری بر روی خون آنها انجام می دهد و معمولا برای آگاهی از نتیجه آزمایش خود، به پزشک مراجعه می کنند.


معمولا در بدن افراد سالم روزانه حدود صد میلیارد سلول سفید خون تولید می شود، اما آنچه در نتیجه آزمایش خون نوشته می شود، تعداد گلبول های سفید در هر میکرولیتر خون می باشد که این تعداد برای افراد سالم بین 4 هزار تا 11 هزار سلول سفید در هر میکرولیتر خون می باشد.


اگر فرد با کاهش تعداد گلبول سفید مواجه شود، به لکوپسی مبتلا می باشد.


چند نکته درباره تعداد گلبول های سفید

- تعداد گلبول های سفید خون نوزادان بیشتر از بزرگسالان می باشد.


- اگر فردی از دارویی استفاده می کند، باید قبل از اقدام برای آزمایش خون، حتما پزشک آزمایشگاه را از آن مطلع کند، زیرا نتایج تحقیقات نشان داده است مصرف برخی داروها بر تعداد گلبول های خون موثرند.


- هنگامی که تعداد گلبول های سفید خون کمتر از 3500 گلبول سفید در هر میکرولیتر خون شود، فرد دچار کمبود گلبول سفید شده است. اگر فردی دچار کاهش تعداد گلبول های سفید خون شد، باید به پزشک متخصص مراجعه کند تا علت پایین آمدن گلبول های سفید خون مشخص شود

علل کاهش تعداد گلبول های سفید خون

- عفونت های ویروسی

- اختلالات مادرزادی

- بیماری های خودایمنی

- برخی داروها مثل پردنیزون، آنتی بیوتیک ها و دیورتیک ها

- واکنش های آلرژیک شدید

- بیماری های انگلی

- کمبود ویتامین ها

- بیماری کبد و طحال


- سرطان خون که نام دیگر آن لوسمی می باشد. این بیماری در اثر تکثیر و تکامل ناقص گلبول های سفید خون و پیش سازهای آن در خون و مغز استخوان ایجاد می‌شود.


- شیمی درمانی و پرتو درمانی : از آنجا که شیمی درمانی و اشعه درمانی (رادیوتراپی) سبب از بین رفتن سلول های سرطانی می شوند، سلول های سفید خون هم تحت تاثیر قرار گرفته و از بین می روند. به همین دلیل بیمارانی که تحت شیمی درمانی و پرتو درمانی قرار می گیرند، سیستم ایمنی بدنشان ضعیف می شود و در معرض ابتلا به انواع عفونت ها و بیماری ها قرار می گیرند و باید تحت مراقبت های شدید و ویژه قرار بگیرند.


- ویروس HIV یا ایدز : وجود این ویروس در بدن فرد، دلیل دیگری برای کاهش تعداد گلبول های سفید در خون فرد می باشد، زیرا این ویروس به سلول های سفید خون حمله می کند و در نتیجه تعداد گلبول های سفید با افت قابل توجهی روبرو می شود.


- پرکاری تیروئید: هنگامی که تیروئید بیش از حد فعال می شود، تعداد گلبول های سفید خون کاهش پیدا می کند.


- بیماری لوپوس: لوپوس نوعی بیماری خودایمنی است که در طی آن سیستم ایمنی به سلول های خودی حمله می کند و آنها را از بین می برد. در واقع سیستم ایمنی نمی تواند بین عامل خارجی و سلول های خود بدن تفاوتی قائل شود، درنتیجه به بافت خودی حمله می کند. در نتیجه باعث التهاب و درد و صدمه در قسمت های مختلف بدن می گردد.


  • هشدار

کاهش تعداد گلبول های سفید خون نشان دهنده پایین آمدن قدرت دفاعی بدن است و اگر در این زمان هر گونه میکروب بیماری زا وارد بدن فرد شود، توانایی مقابله با آنها کاهش می یابد و ممکن است فرد به بیماری های مختلف مبتلا شود.


بنابراین کاهش تعداد گلبول های سفید خون باید جدی گرفته شود و اگر فردی دچار کاهش تعداد گلبول های سفید خون شد، باید به پزشک متخصص مراجعه کند تا علت پایین آمدن گلبول های سفید خون مشخص شود و بر اساس علت کشف شده، نسبت به درمان قطعی آن اقدام کند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Daniels, V. G. , Wheater, P. R. , & Burkitt, H.G. (1979). Functional histology: A text and colour atlas. Edinburgh: Churchill Livingstone. ISBN 0-443-01657-7. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walter (2002). "Leukocyte functions and percentage breakdown". Molecular Biology of the Cell (4th ed.). New York: Garland Science. ISBN 0-8153-4072-9. 
  3. Handin, Robert I.; Samuel E. Lux; Thomas P. Stossel (2003). Blood: Principles and Practice of Hematology (2nd ed.). Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins. p. 471. ISBN 9780781719933. Retrieved 2013-06-18. 
  • کتاب زیست‌شناسی دبیرستان .
  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  • دانشنامه رشد
  • فیزیولوژی پزشکی گایتون
  • آناتومی دکتر مصباح
  • دانشنامه نبض زندگی
  • ایمنی شناسی