گویش دوانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گویش دوانی: گویش دوانی را که یکی از کهن ترین گویش های ایرانی نو و بازماندۀ زبان های ایرانی میانه و از شاخه جنوب غربی (زبان فارسی دورۀ ساسانی) می دانند، در صورتی که زوایای پنهان آن را بیش از آنچه تا امروز مورد بررسی قرار گرفته، شکافته شود، جز همسانی ساخت دستوری آن با زبان فارسی میانه ساسانی، با توجه به تعدادی آوای ویژه در آن، نشان می دهد که این گویش ریشه در یکی از زبان های همزمان با فارسی باستان دارد که جز آثاری پراکنده و در حد حدس که در بعضی از گویش های بازمانده از آن دوران باقی‌مانده، اثری از آن باقی نمانده است. گویش دوانی به احتمال و، براساس شواهدی که در دست است، یکی از این گویش ها است که نکاتی از زبان باستانی مورد بحث را در خود نهفته دارد که مهمترین آنها عبارتند از: 1. آواهای ts در واژۀ tsak (پِی، عصب) وdz در واژۀ gondz (زنبور قرمز) و δ در واژۀ dâ:δa (خواهر بزرگتر) است. 2. «جفت¬های کمینه» در این گویش نشان می دهد که در میان گویش های خویشاوند، گویشی است منحصربه‌فرد. برای مثال به چند نمونه بسنده می کنیم. 3. واژه هایی بکر وجود که در زبان فارسی و حتی گویش های خویشاوند (کوهمره ای و لارستانی) ناشناخته است. ریشۀ بعضی از آنها نیز در زبان فارسی میانه یافت نشده است. این واژه ها که نگارنده آنها را «غریب واژه های گویش دوانی» نامیده است، واژه هایی هستند که باید ریشه ای قدیمتر از فارسی میانه داشته باشند و باید در میان دیگر زبان های دوران باستان به جستجوی اصل آنها همت گماشت. برای مثال به چند واژه بسنده می کنیم. xolik (مُهرۀ زینتی)، zets(جوجه تیغی)، xu:δ(زمین بایر)، kurru(آرنج)، pešek (استخوان)، ge:l (خراب و فاسد)، leher(لوس و نُنُر) و بسیاری دیگر. منابع: الگو:وبگاه دوانپارس عبدالنبی سلامی «پورِ دوان» {{فرهنگ گویش دوانی، عبدالنّبی سلامی، نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران 1381