گواوا
گواوا (در چابهار به زیتون محلی نیز شناخته میشود.) (نام علمی Psidium guajava) میوهای گرمسیری است. گیاه گواوا درختچهای همیشهسبز از خانواده میرتاسهاست که برگهای دربرابر هم دراز و بیضی شکل دارد. این درختچه بومی امریکای جنوبی و امریکای مرکزی، پرو، برزیل و مکزیک است و سالها قبل به ایران وارد شده و به گونه پرورشی در شمال و بیشتر جنوب ایران کاشته میشود. گواوا درختچهای همیشه سبز است و برگهای آن بدون کرک یا پوشیده از کرک است و گلهای آن خوشبو است. پوست تنه گواوا سبز یا قهوهای متمایل به قرمز است. دارای ریشههای سطحی است ریشه میتواند به گونه عمقی و پرپشت گسترش پیدا کند. گلهای آن سفید و خوشبو هستند و در بهمن و اسفند به گل مینشیند. میوه آن چیزی همانند به زیتون و یا انار کوچک است. چرا که در بالای میوه تاجی از کاسبرگها قرار دارد. میوه آن گوشتدار است. دانههای آن مانند دانههای انگور در گوشت قرار دارد. رنگ میوه قرمز یا زرد است. میوه آن شیرین است و آن را خام یا پخته به شکل مربا و ژله میخورند.
محتویات |
گیاهشناسی [ویرایش]
گیاه گواوا از خانوادهٔ میرتاسه و جنس پسیدیوم (Psidium) میباشد. جنس پسیدیوم دارای ۱۵۰ گونهاست، ولی اغلـب خودرو هستند و دارای میوهٔ قابل بهره گیری نمیباشنـد، تنها شمار کمی از آنها اصلاح شده و دارای فرآورده مرغوب هستند. پارهای از گونههای به شکل پایـه برای پیوند کردن گونههای مرغوب و دو رگ گیری بکار گرفته میشوند. میوه از دید گیاهشناسی یک هسته چند دانهاست که اندازهٔ قطر آن از دو نیم تا ۱۰ سانتیمتر متغیر و به شکلهای گرد، بیضوی، مستطیلی، و یا گلابی مانند میباشد. رنگ پوست میوه زمانی که رسیده باشد، زرد ولی رنگ گوشت میوه میشود صورتـی، کرم، سفیـد یا زرد بوده و بافت میوه هموار یا موجدار باشد. میوه گوشتی و ضخامت آن متفاوت است. دانهها در درون گوشت پراکندهاند. در گونههای مختلف میوههایی با اسید کم، میوههای شیرین و خوشمزه، میوههای بی مزه و بدون مزه، میوههای با میزان قند و اسیدیتهٔ کم و یا اسیدیتهٔ بسیار هست.
زادگاه و رویشگاهها [ویرایش]
این گیاه بومی مناطق گرمسیری آمریکا است. زادگاه اصلی این گیاه برزیل بوده ولی در زمان نامعلومی وارد کلمبیا شدهاست. اسپانیاییها گواوا را به فیلیپین و پرتغال بردهاند که از پرتغال هم به هندوستان وارد شده و به سرعت گسترش یافته است، زیرا دانه فراوان و رویش بسیار خوبی دارد. گواوا در بلندی ۱۵۰۰متری از سطح دریا در سیلان کشت شدهاست. کشورهای بزرگ از دید سطح زیر کشت گواوا بر این پایهاند: کشورهای جنوبی آسیا، هاوایی، ایسلند، کوبا و هندوستان.
ترکیبهای شیمیایی [ویرایش]
میوه گیاه گواوا دارای ترپنوئیدها، پکتین، روغن فرار و تانن است. در ۱۰۰ گرم از این میوه، ۸۲ درصد آب ، ۷/۰ درصد پروتئین، ۶/۰ درصد چربی، ۱۱ درصد هیدرات کربن، کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، گونههای ویتامینهای آ، ب، ایبوفلاوین و ویتامین ث هست.
کاربردهای دارویی [ویرایش]
از همه قسمتهای این گیاه همانند میوههای جوان و نارس آن برای داروی ضد اسهال بهره گیری میشود. جوشانده پوست خشک درختچه برای درمان درد معده بکار برده میشود. همچنین برای رفع ناراحتیهای پوست، همانند جرب و زخمها کاربرد دارد. از برگهای گیاه به شکل آنتی بیوتیک در برابر استافیلوکوکها بهره گیری میشود. بومیان در محلهایی که این گیاه میروید، از برگهای جویده شده آن که با دندانها له شده و آغشته به بزاق شده باشد برای قطع خونریزی زخمها بهره گیری میکنند. از برگ این درخت درست همانند برگ چای بهره گیری میشود و آب فشرده میوه آن برای دیابت سودمند است. جوشانده برگ و پوست آن به شکل قاعدهآور بهره گیری میشود و برای خانمها پس از زایمان سودمند است. میوه رسیده و خشک شده آن برای درمان اسهال خونی مصرف میشود. میوه آن نرمکننده سینه بوده و برای عفونتهای حاد گلو به نام گونهای آرامکننده بهره گیری میشود.
دیگر کاربردها [ویرایش]
میوهٔ گواوا در حالتی که رسیده باشد، بسیار خوشمزه و خوش طعماست. مزه میوه ترش و شیرین(ملس) و عطـر مطبوعـی دارد. از پوسـت میوهٔ گواوا جهـت تهیهٔ سالاد و دسر بهره گیری مینمایند. مصرف میوه در مراکز تولیـد به گونه تازه خوری بوده، ولی در تهیـهٔ ژلـه، مارمالاد، کنسـرو، و پارهای از مشروبات غیرالکلی هم کاربرد دارد. از گواوا همچنین میتوان کرهٔ گیاهی و دوشاب تهیه کرد. از برگ گواوا در صنایع رنگ و تانن سازی به کار برده میشود. گواوا در زیادکردن میزان ویتامین C ژله و مارمالاد و فرآوردههای دیگر میوهها هم بکار گرفته شده دارد. ارزش اقتصادی این میوه در تهیهٔ مواد نخستین ی ژله، مارمالاد، پورهٔ گواوا است.
