شب‌بو

شب‌بو
Matthiola incana
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو:	گیاهان
دسته:	گیاهان گلدار
رده:	دولپه‌ای‌ها
راسته:	کلم‌سانان
تیره:	شب‌بویان
سرده:	Matthiola Aiton
Species
See text.

تصویر نوعی شب‌بو که در جنوب ایران هم می‌روید

گل شب‌بو گیاهی است از تیره شب‌بویان که زینتی است و به سبب دارا بودن گل‌های معطر و زیبا غالباً در باغچه‌ها کشت می‌شود. شب بوی، شقاری، شمشم، خمخم، خیرو و خیری نیز گفته می‌شود.

مشخصات

شب انبوی، شب بوی یا منثور گلی که در شب بو می‌دهد و در روز بو ندارد و آن اقسامی دارد. (فرهنگ نظام).

این گیاه برگهایش سبز روشن و گلش معطر و زرد وبه الوان دیگر نیز می‌باشد. میوه اش خورجین و پوشیده از کرکهای کوتاه است . در این گیاه «آلکالوئیدی» به نام «کری ئین» و «گلوکزیدی» به نام «کرانتین» یافت می‌شود که به مقدار فراوان در دانه گیاه موجود است.

دانه شب بو دارای روغنی است به مقدار زیاد که شامل اسیدهای : «اروسیک» و «لینولئیک» و «لینولنیک» می‌باشد. سابقاً در پزشکی این گیاه را در مورد سقط جنین بکار می‌بردند. شقاری، شمشم، خمخم، خیرو، خیری و شب بوی نام دارد. بیخ شب بو را که به نام علف مریم نیز خوانده می‌شود، با این گیاه متفاوت است. (فرهنگ فارسی معین و نیز رجوع شود به گیاهشناسی گل گلاب ج ۱ ص ۲۰۷)

اقسام

• شب بوی انگلیسی؛ گیاهی است از تیره صلیبیان که آن را علف سیر نیز گویند. ارتفاعش بین ۳۰ تا ۵۰ سانتیمترو قسمتهای تحتانی آن کمی کرک دارد. ریشه و برگ این گیاه اگر در بین انگشتان فشرده شود بوی سیر از آن استشمام می‌شود و در اکثر نقاط ایران می‌روید. دیگر نامهای آن: سیرک، حشیشه القثوم، سیرج و صارمساق اوتی است. (فرهنگ فارسی معین)

• شب بوی زرد؛ نوعی شب بو که دارای گل زرد است و بعلت زیبایی گلهایش بیشتر از انواع دیگر مورد توجه‌است. خیری اصفر. منثور اصفر. منظور از گل خیری که در ضمن اشعار گویندگان ادوار مختلف پارسی‌زبان آمده، همین گل است زیرا گلهایش دارای رنگ طلایی و تلالو خاصی است. (فرهنگ فارسی معین)

• شب بوی سلطانی؛ گونه‌ای شب بو که دارای گلهای زرد یا بنفش است و برگهایش دانه یی می‌باشد و ارتفاعش بالغ بر یک متر می‌شود و پایا است. دیگر نامهای آن: شب بوی باغی، شب بوی درختی، منثور بری، خیری، و اصفر. (فرهنگ فارسی معین)

• شب بوی دریایی؛ گونه‌ای شب بو که دارای گلهای نسبتاً درشت بنفش قرمزرنگ است و تکثیرش بوسیله تخم به عمل می‌آید. (فرهنگ فارسی معین - رجوع به شب بوی سلطانی شود)

• شب بوی هراتی؛ گونه‌ای شب بو که دارای برگهای دراز و گلهای خوشه یی ارغوانی است عطر گلهای این گونه شب بو از دیگر انواع بیشتر است. تکثیر این گیاه بوسیله پاجوش و گاهی بوسیله تخم است. دیگر نامهای آن: منسور، منثور، منسوب، گل عروسان، گل عروسون و شب بوی خانمی است. (فرهنگ فارسی معین).

منابع

• لغتنامه دهخدا:شب بو واژه یاب

پیوند به بیرون

• http://hessekhoob.com/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%D8%A8%D9%88