گلوئون

گلوئون
ترکیب:	ذرات بنیادی اولیه
خانواده:	بوزون
گروه:	بوزون‌های تبادلگر نیرو
برهم‌کنش:	نیروی قوی
استدلال:	موری گلمن (۱۹۶۲)
کشف شده:	دسی (۱۹۷۹)
نماد:	g
تعداد انواع:	۸
جرم:	۰ MeV/c2 (مقدار نظری) <۲۰ MeV/c2 (حد آزمایشگاهی)
بار الکتریکی:	۰ e
بار رنگ:	هشت‌تایی (هشت رنگ مستقل)
اسپین:	۱

گلوئون (به انگلیسی: Gluon)‏، ذره‌ای است که بین کوارکها مبادله می‌شودتا آنها را به هم پیوند دهد. به این ترتیب گلئونها به طور غیرمستقیم مسئولیت جذبه بین پروتونها و نوترونها در هسته اتم را به عهده می‌گیرند. گلوئون از کلمه glue به معنای چسب گرفته شده است.

به پیشنهاد هیدکی یوکاوا و محاسبات وی در سال ۱۹۳۰ پیون مسئول نیروی قوی در هسته‌ها شناخته شد این نیرو باعث می‌شود تا نوکلئونها در کنار یکدیگر باقی بمانند اما باریونها خودشان از کوارک تشکیل شده‌اند و این کوارک‌ها با میانجیگری گلوئون به هم متصل می‌شوند و به این نیرو «نیروی قوی» می‌گویند.

نیروی قوی مشابه نیروی الکترومغناطیسی است که بین دو ذره باردار به وجود می‌آید با این تفاوت که فوتون (میانجیگر نیروی الکترومغناطیسی) خود بار الکتریکی ندارد اما گلوئون که میانجیگر نیروی قوی بین دو ذره رنگ‌دار * است خود دارای رنگ است و به همین دلیل این موضوع وجود دارد که میان دو گلوئون برهمکنش رخ دهد در صورتی که برای فوتون‌ها این چنین نیست. محاسبات بیشتر نشان داده‌است که این برهمکنش‌ها (برهمکنش گلوئون-گلوئون و کوارک-گلوئون) در انرژی بالا سست می‌شود و به همین دلیل تلاش دانشمندان بر این بوده‌است که برای اجسام دماهای بالای از قدر تریلیون درجه سانتیگراد تولید کنند تا گلوئون و کوارک از هم جدا شده و پلاسمای کوارک گلوئون به وجود آید.

اگر یک پروتون متحرک باشد نیمی از تکانه آن توسط سه کوارک آن تامین می‌شود و نیمی دیگر از آن توسط تعداد زیادی گلوئون تامین می‌شود.

این بوزون هشت رنگ دارد که رنگ‌های آن به صورت زیر هستند:

$(r\bar{b}+b\bar{r})/\sqrt{2}$		$-i(r\bar{b}-b\bar{r})/\sqrt{2}$
$(r\bar{g}+g\bar{r})/\sqrt{2}$		$-i(r\bar{g}-g\bar{r})/\sqrt{2}$
$(b\bar{g}+g\bar{b})/\sqrt{2}$		$-i(b\bar{g}-g\bar{b})/\sqrt{2}$
$(r\bar{r}-b\bar{b})/\sqrt{2}$		$(r\bar{r}+b\bar{b}-2g\bar{g})/\sqrt{6}$

این‌ها همان ماتریس‌های گلمان هستند.

جستارهای وابسته

• پلاسمای کوارک گلوئون

منابع

• Wikipedia contributors, "Gluon," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gluon&oldid=446868181 (accessed September 10, 2011).