گردانفجار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گردانفجار یا انفجار گرد و غبار یا انفجار ذرات (به انگلیسی: Dust Explosion) زمانی اتفاق می افتد که یک توده شناور گرد و غبار مخلوط با هوا توسط یک عامل شروع کننده دریک محفظه بسته مشتعل شده و فشار گازهای حاصل از اشتعال به شدت افزایش یابد.[۱]

شرایط وقوع گردانفجار[ویرایش]

پنج‌ضلعی گردانفجار
(نیازهای پنج‌گانه رخ دادن گردانفجار)

برای وقوع گردانفجار وجود پارامترهای زیر ضروری است :

  • گرد و غبار قابل اشتعال (بصورت خالص یا مخلوط با گازهای دیگر)
  • اکسیدایزر (اکسیژن هوا یا گازهایی مانند فلورین٬برومین و کلورین)
  • منبع شروع اشتعال
  • انتشار با تمرکز کافی و شناور بودن مخلوط گرد و غبار با اکسیدایزر
  • فضای محدود (بدون این عامل فقط آتش سوزی رخ خواهد داد.)

ذرات قابل انفجار[ویرایش]

مطالعات تجربی نشان می دهد که در حدود ۷۰٪ جامداتی که در صنایع فرآوری می شوند و گرد و غبارهای حاصل از آن ها قابل اشتعال هستند و زمانی که به صورت گرد و غبار ابری شکل در هوا پخش شوند می توانند سبب گردانفجار شوند. [۲] بسیاری از مواد قابل اکسایش و کاهش مانند گرد زغال٬ چوب اره و منیزیم می توانند باعث گردانفجار شوند. همچنین بسیاری از ذرات معمولی مانند آرد٬ شکر٬ شیرخشک٬ غلات و گرده‌های گیاهی توایی ایجاد گردانفجار را دارند. بعضی از فلزات مانند آلومینیوم و تیتانیوم در حالت پودری شکل می توانند توده ذرات معلق قابل انفجار تشکیل دهند. [۳]

طبقه بندی مناطق دارای خطر گردانفجار[ویرایش]

انجمن ایمنی و آتش‌نشانی ایران مناطق خطرناک را به چند دسته تقسیم می کند که در اصطلاح به آنها Zone می گویند. Zone ها بر اساس بسامد رخداد در طی یک دوره زمانی مشخص، تعیین می شوند: [۴]

  • Zone 20: به مناطقی گفته می شود که یک اتمسفر قابل انفجار شامل مخلوطی از هوا و ذرات گرد و غبار قابل احتراق به صورت دائم یا بیشتر اوقات برای مدت طولانی در آنها وجود دارند.
  • Zone 21 : به مناطقی گفته می شود که یک اتمسفر قابل انفجار شامل مخلوطی از هوا و ذرات گرد و غبار قابل احتراق به ندرت در شرایط نرمال فرایندی در آنها وجود دارد.
  • Zone 22 : به مناطقی گفته می شود که یک اتمسفر قابل انفجار شامل مخلوطی از هوا و ذرات گرد و غبار قابل احتراق در شرایط غیر نرمال فرایندی برای مدت کوتاهی در آنها وجود دارد.

روش‌های پیشگیری از گردانفجار[ویرایش]

سه راه اساسی برای پیشگیری از گردانفجار بویژه در معادن و کارگاه های صنعتی وجود دارد: [۵]

  • جلوگیری از تجمع ذرات (آب‌پاشی٬ خاک‌پاشی٬ تهویه)
  • کاهش قابلیت اشتعال ذرات (آب پاشی٬ استفاده از جاذب ها یا خنثی کننده ها مانند آهک)
  • پیشگیری از شکل گرفتن شعله اولیه (پیشگیری از هر گونه فعالیت شعله دار و حرارت زا و سیستم‌های الکتریکی، روشنائی و تهویه نوع ضد جرقه)

پانویس[ویرایش]

  1. «مدیریت انفجار در کارخانجات مواد غذایی». ۱۳۹۰/۲/۱۰. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲. 
  2. «مدیریت انفجار در کارخانجات مواد غذایی». ۱۳۹۰/۲/۱۰. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲. 
  3. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Dust explosion»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد.
  4. «انجمن ایمنی و آتش نشانی ایران». ترجمهٔ محمد رضا مظفری. www.chemicalplantsafety.net، ۱۳۹۰/۲/۱۷. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲. 
  5. «عوامل انفجار در معادن زیر زمینی». ۱۳۸۹/۱۰/۲۲. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲.