فضانورد
فضانورد، اسپاش نورد یا کیهاننورد کسی است که به فضای بیرون از جو کره زمین سفرکرده باشد.[۱]
این واژه معمولاً برای فضانوردان حرفهای بکار میرود، اما بطور کلی به افرادی که به فضا سفر کردهاند نیز اطلاق میشود. مثلاً دانشمندان، پژوهشگران، خلبانان و حتی گردشگران فضایی که تجربه سفر به فضا را داشته باشند، فضانورد تلقی میشوند.
تاکنون بیش از ۵۰۰ فضانورد به فضا سفر کردهاند؛ پانصدمین فضانوردی که به فضا رفت کریستوفر کسیدی بود.[۲]
محتویات |
[ویرایش] تعریف فضانوردی
بر اساس تعریف فدراسیون بینالمللی هوانوردی (FAI)، پرواز در ارتفاع بالاتر از یکصد کیلومتر «سفر فضایی» محسوب میشود. فدراسیون بینالمللی هوانوردی ارتفاع ۱۰۰ کیلومتری از سطح متوسط دریاها را مرز بین جو زمین و فضا یا به اصطلاح «خط کارمن» نامیده است. در ارتفاع بیشتر از خط کارمن، غلظت جو زمین به دلیل افزایش ناگهانی و شدید دما به قدری کاهش مییابد که میتوان از نیروی پسای ناشی از برخورد مولکولهای جو با شئ پرنده صرفنظر کرد. از دیگر سو بر اساس تعریف سازمان فدرال هوانوردی آمریکا، فردی که قادر باشد در ارتفاعی بیش از ۸۰ کیلومتر از سطح زمین پرواز کند، مفتخر به کسب عنوان فضانوردی خواهد شد. این ارتفاع جایی است که لایه مزوسفر تمام میشود.[۳]
مهندسان طراح هوافضا هنگام طراحی و یا شبیهسازی بازگشت اجرام به جو زمین، گذر از ارتفاع ۱۲۰ کیلومتری را عبور از مرز جو به فضا در نظر میگیرند. سرعت بسیار زیاد اجسام در بازگشت به جَو دلیل این انتخاب است. در سرعتهای بسیار زیاد، جو رقیق در فاصله بین ارتفاع ۱۲۰ تا ۱۰۰ کیلومتری، نیروی پسای اتمسفری قابل توجهی تولید میکند.[۳]
[ویرایش] نخستینهای فضانوردی
[ویرایش] نخستین موجود زنده در فضا
نخستین موجود زنده در فضا سگی به نام لایکا بود که در ۳ نوامبر سال ۱۹۵۷ میلادی، تنها یک ماه پس از پرتاب اسپوتنیک-۱ به فضا و آغاز رسمی عصر فضا، با فضاپیمای روسی اسپوتنیک-۲ به مدار زمین پرتاب شد. از این پرواز برای آزمایش ارگانهای زندهٔ بدن در مرحلهٔ پرتاب و شرایط بیوزنی و برای تکمیل سیستمهای پشتیبانی حیات در اولین فضاپیمای سرنشیندار استفاده شد. فضاپیمای اسپوتنیک-۲ حامل لایکا برای بازگشت به زمین طراحی نشده بود، و لایکا مدتی پس از پرتاب در مدار زمین جان سپرد.[۴]
[ویرایش] نخستین انسان فضانورد
نخستین فضانورد جهان یوری گاگارین کیهاننورد روسی بود که روز ۲۳ فروردین ۱۳۴۰ با فضاپیمای وستوک-۱ به فضا رفت و در طول ۱۰۸ دقیقه یک دور مدار زمین را پیمود.
[ویرایش] نخستین زن فضانورد
نخستین زن فضانورد والنتینا ترشکووا کیهاننورد روسی است که در ۶ مارس ۱۹۶۳ میلادی با فضاپیمای وستوک-۶ به فضا رفت.
-
-
نوشتار اصلی: زنان فضانورد
-
[ویرایش] نخستین راهپیمایی فضایی
- نخستین راهپیمایی فضایی توسط الکسی لئونوف کیهاننورد روسی در ۲۷ اسفند ۱۳۴۳ (۱۸ مارس سال ۱۹۶۵ میلادی) انجام شد. او پس از پوشیدن لباس فضایی از فضاپیمای واسخود-۲ خارج شد و به مدت ۲۰ دقیقه، در حالیکه با کابل مخصوص به فضاپیمای خود متصل بود در فضای بیکران شناور شد. در مدت زمانی که الکسی لئونوف در بیرون از فضاپیمای بسر میبرد، این فضاپیما در مدار زمین مسیری از شمال آفریقا تا شرق سیبری را پیمود.
[ویرایش] نخستین گام بر روی ماه
نخستین انسان بر روی ماه نیل آرمسترانگ فضانورد آمریکایی است که طی ماموریت آپولو ۱۱ در ۲۰ ژوییه سال ۱۹۶۹ میلادی بر روی ماه گام نهاد.
[ویرایش] نخستین فضانورد فارسیزبان
نخستین فضانورد فارسیزبان عبدالاحد مهمند کیهاننورد افغان است که در ۷ شهریور (۷ برج سنبله) سال ۱۳۶۷ (۲۹ اوت سال ۱۹۸۸) با فضاپیمای روسی سایوز تیام ۶ به فضا رفت و به مدت ۹ روز به همراه فضانوردان دیگر در ایستگاه فضایی میر به پژوهشهای اخترفیزیکی، پزشکی و بیولوژیکی پرداخت.
[ویرایش] نخستین گردشگر فضایی
نخستین گردشگر (توریست) فضایی، دنیس تیتو بازرگان و مهندس آمریکایی بود که با پرداخت حدود ۲۰ میلیون دلار در ۸ آوریل سال ۲۰۰۱ میلادی با فضاپیمای روسی سایوز تیام ۳۲ به فضا رفت و به مدت ۷ روز و ۲۲ ساعت در ایستگاه فضایی بینالمللی در مدار زمین اقامت داشت.
[ویرایش] نخستین فضانورد ایرانی
نخستین فضانورد و گردشگر فضایی ایرانی، انوشه انصاری است که با پرداخت حدود ۲۰ میلیون دلار با فضاپیمای روسی سایوز تیامای-۹ در روز ۲۷ شهریور ۱۳۸۵ به مدار زمین رفت و اقامت ۱۱ روزه خود را در ایستگاه فضایی بینالمللی آغاز کرد. انوشه انصاری ترجیح میدهد در مورد خود از عنوان «فضانورد همراه» بجای واژه «توریست فضایی» استفاده کند.
[ویرایش] نخستین فضانورد مسلمان
نخستین فضانورد مسلمان سلطان بن سلمان بن عبدالعزیز آل سعود شاهزادهٔ سعودی است که در ۱۷ ژوئن سال ۱۹۸۵ میلادی با فضاپیمای آمریکایی شاتل دیسکاوری به مدار زمین رفت.
[ویرایش] ترینهای فضانوردی
[ویرایش] طولانیترین اقامت در فضا
- رکورد طولانیترین اقامت پیوسته در فضا متعلق به والری پولیاکف کیهاننورد روسی است که به مدت ۴۳۷ روز متوالی در ایستگاه فضایی میر زندگی و پژوهش کرد.
- سرگئی کریکالیوف، دیگر فضانورد روسی رکورد طولانیترین اقامت ناپیوسته در فضا را دارا است؛ وی رویهم رفته با ۸۰۳ روز و ۹ ساعت و ۳۹ دقیقه اقامت در فضا طی شش ماموریت فضایی (شامل ۸ راهپیمایی فضایی)، بیشتر از هر انسان دیگری در فضا زندگی کرده است.[۵][۶]
[ویرایش] طولانیترین پرواز تکنفره
طولانیترین پرواز تکنفره به مدت ۴ روز و ۲۳ ساعت توسط والری بیکفسکی کیهاننورد روسی از ۱۴ تا ۱۹ ژوئن ۱۹۶۳ با فضاپیمای وستک ۵ انجام شد.
[ویرایش] بیشترین تعداد سفر فضایی
رکورد بیشترین تعداد سفرهای فضایی متعلق به فرانکلین چانگ دایاز فضانورد کاستاریکایی-آمریکایی و جری راس فضانورد آمریکایی است. وی ۷ پرواز فضایی را در پرونده خود ثبت کرده است.
[ویرایش] طولانیترین حضور پیوسته انسان در فضا
رکورد طولانیترین حضور پیوسته انسان در فضا متعلق به ایستگاه فضایی میر است. روسیه (و شوروی سابق) به مدت ۳۶۴۴ روز حضور بیوقفهٔ فضانوردان را در ایستگاه فضایی میر تضمین کردند. این دوره از ۵ سپتامبر ۱۹۸۹ آغاز و پس از ۲۲ پرواز فضاپیمای سایوز در ۲۹ اوت سال ۱۹۹۹ به پایان رسید. در طی این مدت، فضاپیمای آمریکایی شاتل نیز ۸ بار اقدام به انتقال فضانوردان به ایستگاه فضایی میر نمود.
[ویرایش] طولانیترین مدت اقامت بر سطح ماه
رکورد طولانیترین مدت اقامت بر سطح ماه متعلق به یوجین سرنن و هریسون اشمیت فضانوردان آمریکایی است. آنها در ماموریت آپولو ۱۷ پس از فرود بر ماه در ۱۱ دسامبر ۱۹۷۲، به مدت ۷۴ ساعت و ۵۹ دقیقه و ۴۰ ثانیه بر سطح ماه ماندند.
[ویرایش] دورترین سفر فضایی انسان
رکورد دورترین سفر فضایی انسان متعلق به فضانوردان آمریکایی ماموریت آپولو ۱۳ است. فضاپیمای آنها در ۱۵ آوریل ۱۹۷۰ در حالیکه به علت نقص فنی در حالت اضطراری بود، ۴۰۰٬۱۷۱ کیلومتر از زمین دور شد.
[ویرایش] جوانترین و پیرترین فضانوردان
- جوانترین فضانورد گرمان تیتوف کیهاننورد روسی است که در ۶ اوت ۱۹۶۱ میلادی در سن ۲۵ سالگی با فضاپیمای وستک ۲ به مدار زمین رفت.
- پیرترین فضانورد جان گلن سناتور و فضانورد سابق آمریکایی است که پس از بازنشستگی مجدداً در ۲۹ اکتبر سال ۱۹۹۸ میلادی در سن ۷۷ سالگی با فضاپیمای شاتل دیسکاوری به مدار زمین رفت.
[ویرایش] فضانوردان چه میخورند؟
فضانوردان در نخستین ماموریتهای فضایی از غذاهای خشک و یخزده استفاده میکردند. کپسولهای فضایی آنها برای تولید الکتریسیته از پیلهای سوختی بهره میبردند. آب به عنوان محصول جانبی پیلهای سوختی که با ترکیب اکسیژن و هیدروژن، الکتریسیته تولید میکنند، در آن ناوهای فضایی به وفور در دسترس بود. بنابراین فضانوردان میتوانستند در زمان صرف غذا با مخلوط کردن آب گرم و غذای خشک شده، وعده غذاییِ نه چندان دلچسبی را تهیه نمایند. این غذاها چندان باب میل فضانوردان نبود و آنها پس از چند روز از طعم و شکل این غذاها بیزار میشدند.[۷]
اما غذاهای فضایی امروزی شامل انواع متنوعی از غذاهای بستهبندی و استریلیزه شده آماده، میوههای خشک، آجیل و انواع شیرینیهایند. گاهگاهی هم میوه تازه به مدار زمین راه پیدا میکند، اما باید در مدت زمان کوتاهی خورده شوند، چون در صورت فاسد شدن، همه پولی که بابت فرستادن آنها به فضا صرف شده به هدر میرود.
برخی گونه غذاها در فضا استفاده نمیشوند. از این دست غذاها میتوان به نوشابههای گازدار، غذاهای پودری مانند پودر نمک و فلفل، خُردشدنی مانند چیپس، و برخی میوهجات مانند موز و پرتقال اشاره کرد.[۷]
[ویرایش] جستارهای وابسته
- فضانوردان زن
- فدراسیون بینالمللی فضانوردی
- یوری گاگارین
- الکسی لئونوف
- نیل آرمسترانگ
- سرگئی ولکوف
- بانی دانبار
- والری کوباسوف
- دنیس تیتو
- کنستانتین تسیولکوفسکی
- گروه فضانوردان جوان
[ویرایش] از ویکیپدیای انگلیسی
- واسخود ۲ - اولین راهپیمایی فضایی
- لایکا - اولین موجود زنده در فضا
- لیست پروازهای فضایی سرنشیندار
- رکوردهای فضانوردی
[ویرایش] پانویس و منابع
- ↑ در زبان انگلیسی واژهٔ «آسترونات» (Astronaut) بطور کلی به معنای فضانورد است، ولی برای فضانوردن روسی (و شوروی سابق) معمولاً واژهٔ «کازمونات» (Cosmonaut) بکار میرود که برگرفته از واژهٔ روسی «کاسماناوت» (Космонавт) است. در زبان انگلیسی، برای فضانوردان چینی واژه «تایکونات» نیز (Taikonaut) بکار میرود.
- ↑ “500th Person to Space Launching on Shuttle Endeavour”. وبگاه space.com. Retrieved ۸ آذر ۱۳۹۰.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ «فضا كجاست !!؟» (فارسی). وبگاه دانش فضایی، ژوئیه ۲۰۰۷. بازبینیشده در ۱۸ فروردین ۱۳۸۸.
- ↑ «ماموریت اسپوتنیک-۲». وبگاه فضایی روسیه. بازبینیشده در ۷ اردیبهشت ۱۳۸۹.
- ↑ «سرگئی کنستانتینوویچ کریکالیوف» (انگلیسی). وبگاه شرکت انرگیا، ژانویه ۲۰۰۵. بازبینیشده در ۷ مهر ۱۳۸۷.
- ↑ «زندگینامه کیهاننورد سرگئی کریکالیوف» (انگلیسی). وبگاه ناسا، اکتبر ۲۰۰۵. بازبینیشده در ۷ مهر ۱۳۸۷.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ «آشپزی برای فضانوردان» (فارسی). وبگاه دانش فضایی، ژوئن ۲۰۱۰. بازبینیشده در ۱۲ خرداد ۱۳۸۹.
[ویرایش] پیوند به بیرون
- دانش فضایی . یک وبگاه فارسی برای گسترش و ترویج دانش و فناوری فضایی
- حیوانات فضانورد . حیوانات در فضا
- انوشه انصاری .
- داستان یوری گاگارین و فضاپیمای وستک ۱
- آشپزی برای فضانوردان .
- در مورد لایکا اولین موجود زنده در فضا
- روانشناسی فضانوردان .
 |
این یک نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
