کیفیت تلرانس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کیفیت رواداری)
پرش به: ناوبری، جستجو

کیفیت تلرانس[۱] یا درجه آی‌تی (به انگلیسی: IT Grade، مخفف ISO Tolerance)‏[۱] یک شیوه دسته‎بندی استاندارد برای تلرانس است که در سال ۱۹۳۸ توسط سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ایزو) در استاندارد ایزو ۲۸۶ (به انگلیسی: ISO 286) بیان گردیده‎است.[۲]

دسته‌بندی کیفیت‎ها[ویرایش]

برای مشخص کردن دقت ابعادی و کیفیت ساخت از ۲۰ دسته عددی استفاده می‎شود که هر کدام برای کاربردی در صنعت مناسب هستند.[۲] این دسته‎ها از IT01 (کمترین تلرانس و بیشترین دقت) آغاز می‌شود و با IT18 (بیشترین تلرانس و کمترین دقت) پایان می‎پذیرد.[۱][۲]

ITgrade.jpg

روش محاسبه[ویرایش]

این روابط، صرفاً فرمول‎هایی تجربی هستند و بر اصول علمی مبتنی نیستند، اما مقداری قابل‌قبول را ارائه می‎دهند. روابط زیر تنها برای قطعات با ابعاد ۱ میلی‎متر تا ۵۰۰ میلی‎متر صادق است.[۲] برای محاسبه تلرانس بر حسب این روابط، ابتدا با دانستن اندازه اسمی قطعه، کران بالا (D_M) و پائین (D_m) آن را از جدول یافته و D را محاسبه می‌کنیم. (کران‌های بالا و پائین در جداول به ۱۳ بازه تقسیم شده‎اند) سپس با توجه به کیفیت مورد نیاز، I را پیدا کرده و تلرانس را با کمک آن می‌یابیم.[۲]

I = 0.45 \cdot \sqrt[3]{D} + 0.001\cdot D
D = \sqrt{(D_M \cdot D_m)}
  • D میانگین هندسی ردیفهای قطری از دامنه اندازه‎های اسمی (D_M بیشینه و D_m کمینه) [mm]
  • I واحد تلرانس [µm]
کیفیت IT1 IT0 IT01
تلرانس 0.8 + 0.020D 0.5 + 0.012D 0.3 + 0.008D
کیفیت IT4 IT3 IT2
تلرانس (\sqrt[5]{10}) \cdot IT3 (\sqrt[5]{10}) \cdot IT2 (\sqrt[5]{10}) \cdot IT1
کیفیت IT18 IT17 IT16 IT15 IT14 IT13 IT12 IT11 IT10 IT9 IT8 IT7 IT6 IT5
تلرانس 2500I 1600I 1000I 640I 400I 250I 160I 100I 64I 40I 25I 16I 10I 7I

کاربرد کیفیت‎های مختلف در صنعت[ویرایش]

در جدول زیر به طور خلاصه به کاربردهای اصلی هر سطح کیفیتی اشاره شده‌است.[۱][۲]

کیفیت‎ها کاربرد
IT01 تا IT5
  • دستگاه‎های اندازه‌گیری دقیق
  • ابزار دقیق
IT5 تا IT7
  • موتورها
  • ساخت ماشین‌های صنعتی ظریف
  • ساخت قالب‎های ظریف
IT8 تا IT9
  • ساخت قالب
  • ساخت ماشین‌های صنعتی
IT10 تا IT11
  • میله و سوراخ با انطباق عبوری
IT12 تا IT18

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ خوشکیش، حسین؛ حدادی، حبیب‎الله. «اجزای مکانیکی». در نقشهکشی صنعتی. چاپ سیزدهم. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، ۱۳۸۸. صص ۱۷۹-۱۸۰. ISBN 964-454-033-6. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ محمودزاده، محمدتقی؛ حریرپوش، محمدجواد؛ ضیایی، سید مصطفی. «تلرانس و انطباقات». در سیستمهای اندازهگیری دقیق. چاپ چهارم. تهران: آذریون، ۱۳۸۶. صفحه ۵۴۷. ISBN 964-6836-14-3. 

پیوند به بیرون[ویرایش]