کیفیت رواداری

کیفیت تلرانس یا درجه آی‌تی (به انگلیسی: IT Grade، مخفف ISO Tolerance)‏‏ یک شیوه دسته‎بندی استاندارد برای رواداری است که در سال ۱۹۳۸ توسط سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ایزو) در استاندارد ایزو ۲۸۶ (به انگلیسی: ISO 286)‏ بیان گردیده‎است.

دسته‏بندی کیفیت‎ها

برای مشخص کردن دقت ابعادی و کیفیت ساخت از ۲۰ دسته عددی استفاده می‎شود که هر کدام برای کاربردی در صنعت مناسب هستند. این دسته‎‏ها از $IT01$ (کمترین رواداری و بیشترین دقت) آغاز می‏شود و با $IT18$ (بیشترین رواداری و کمترین دقت) پایان می‎پذیرد.

روش محاسبه

این روابط، صرفاً فرمول‎هایی تجربی هستند و بر اصول علمی مبتنی نیستند، اما مقداری قابل‌قبول را ارائه می‎دهند. روابط زیر تنها برای قطعات با ابعاد ۱ میلی‎متر تا ۵۰۰ میلی‎متر صادق است. برای محاسبه رواداری بر حسب این روابط، ابتدا با دانستن اندازه اسمی قطعه، کران بالا ($D_M$) و پائین ($D_m$) آن را از جدول یافته و D را محاسبه می‌کنیم. (کران‌های بالا و پائین در جداول به ۱۳ بازه تقسیم شده‎اند) سپس با توجه به کیفیت مورد نیاز، I را پیدا کرده و رواداری را با کمک آن می‌یابیم.

$I = 0.45 \cdot \sqrt[3]{D} + 0.001\cdot D$

$D = \sqrt{(D_M \cdot D_m)}$

• D میانگین هندسی ردیفهای قطری از دامنه اندازه‎های اسمی ($D_M$ بیشینه و $D_m$ کمینه) [mm]
• I واحد تلرانس [µm]

کیفیت	$IT1$	$IT0$	$IT01$
رواداری	$0.8 + 0.020D$	$0.5 + 0.012D$	$0.3 + 0.008D$

کیفیت	$IT4$	$IT3$	$IT2$
رواداری	$(\sqrt[5]{10}) \cdot IT3$	$(\sqrt[5]{10}) \cdot IT2$	$(\sqrt[5]{10}) \cdot IT1$

کیفیت	$IT18$	$IT17$	$IT16$	$IT15$	$IT14$	$IT13$	$IT12$	$IT11$	$IT10$	$IT9$	$IT8$	$IT7$	$IT6$	$IT5$
رواداری	$2500I$	$1600I$	$1000I$	$640I$	$400I$	$250I$	$160I$	$100I$	$64I$	$40I$	$25I$	$16I$	$10I$	$7I$

کاربرد کیفیت‎های مختلف در صنعت

در جدول زیر به طور خلاصه به کاربردهای اصلی هر سطح کیفیتی اشاره شده‌است.

کیفیت‎ها	کاربرد
IT01 تا IT5	دستگاه‎های اندازه‌گیری دقیق ابزار دقیق
IT5 تا IT7	موتورها ساخت ماشین‌های صنعتی ظریف ساخت قالب‎های ظریف
IT8 تا IT9	ساخت قالب ساخت ماشین‌های صنعتی
IT10 تا IT11	میله و سوراخ با انطباق عبوری
IT12 تا IT18	فرآیندهای تولیدی که دقت چندان بالایی ندارند خشن‌کاری ریخته‌گری آهنگری

جستارهای وابسته

• فهرست استانداردهای ایزو

پیوند به بیرون

• ایزو ۲۸۶ در وبگاه رسمی سازمان بین‌المللی استانداردسازی