کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین

کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین
Structure of Alpha 1-antitrypsin
آی‌سی‌دی-۱۰	E88.0
آی‌سی‌دی-۹	273.4
اُمیم	107400
دادگان بیماری‌ها	434
مدلاین پلاس	000120
ای‌مدیسین	med/108
سمپ	D019896
مرور ژن	Alpha1-Antitrypsin Deficiency

نقص پروتئین آلفا یک آنتی تریپسین یک بیماری ژنتیکی می‌باشد که در آن ژن آلفا یک آنتی تریپسین (AAT)، جهش یافته‌است. در انسان این ژن بر روی کروموزوم ۱۴ قرار دارد.

پروتئین آلفا یک آنتی تریپسین از گروه مهار کننده سرین پروتئاز‌هایی است که در انعقاد خون و سیستم کمپلمان نقش دارند.(به این مهار کننده‌ها Serpin‌ها گویند؛ از دیگر اعضای این خانواده می‌توان به antithrombinIII و complement ۱ inhibitor اشاره کرد). بااینکه آلفا یک آنتی تریپسین در سرم هم وجود دارد اما مهمترین جایگاه اثر آن در شش‌ها می‌باشد. آلفا-۱ آنتی تریپسین در ریه مهارکننده الاستاز نوتروفیلها است.

خصوصیات بیو شیمیایی پروتئین آلفا یک آنتی تریپسین

• یک گلیکوپروتئین تک زنجیره متشکل از ۳۹۴ اسیدآمینه‌است.
• دارای جرم مولکولی حدود ۵۲ کیلو دالتون می‌باشد و به راحتی از طریق مایع میان بافتی عبور و به بافت‌های هدف می‌رسد.
• این پروتئین دارای بار منفی است و از غشاء گلومرولی کلیه نمی‌تواند عبور کند.

• این پروتئین از مهمترین سرین پروتئازهای سرم انسان است و چندین پروتئاز مثل الاستاز، کلاژناز، تریپسین و... را مهار می‌کند.
• این پروتئین در کبد ساخته شده و سپس به داخل پلاسما آزاد می‌شود.
• نیمه عمر آن ۶ روز می‌باشد.
• این ماده یکی از پروتئین‌های فاز حاد سرم نیز محسوب می‌شودو سطوح سرمی آن در بعضی از بیماری‌ها مثل بیماری‌های کلیوی، کبدی و ریوی تغییر می‌یابد.

نقش آلفا-۱ آنتی تریپسین در ریه

نقش اصلی آن حفاظت ریه‌ها در برابر تخریب بافت ناشی از پروتئازها است. بیشتر این آنزیم توسط سلولهای کبدی و مونوسیتها ساخته شده و به طور پاسیو به ریه منتقل می‌شود. مقداری هم توسط ماکروفاژهای آلوئولی و سلولهای اپیتلیال ریه ساخته می‌شود. میزان این آنزیم بر اساس بروز دوگانه آللهای والدین تعیین میشود.

مقادیر نرمال

• غلظت طبیعی آن ۱٫۳ گرم در لیتر می‌باشد.

بیماری زایی

آلفا- ۱- آنتی‌تریپسین دارای انواع مختلف ژنتیکی است اما نوع S و Z شایع‌ترین انواع آن است که موجب کمبود و یا نقص این پروتئین می‌شوند. ۹۵٪ بیماران با نقش شدید دارای آلل PI*ZZ هستند.

کبد

نقش آنزیمی می‌تواند منجر به احتباس و پولیمریزه شدن آن در کبد شده و منجر به زردی کولستاتیک نوزادان در ۲۰-۱۰٪ موارد شود. حدود ۲۰٪ از این موارد در کودکی دچار سیروز می‌شوند. ۱۰٪ از مواردی که در کودکی مشکل کبدی نداشته‌اند در بزرگسالی دچار سیروز می‌شوند. درگیری کبدی ریسک بروز سرطان کبد را هم در این بیماران افزایش می‌دهد.

ریه

کمبود آن در ریه منجر به تخریب بافتی ناشی از عملکرد الاستاز نوتروفیلی شده و منجر به ایجاد آمفیزم می‌شود. نقش این آنزیم عامل ایجاد ۲-۱٪ موارد بیماری مزمن انسدادی ریه است. این کمبود آنزیمی بیشتر منجر به بروز آمفیزم زودتر می‌شود. معمولا مصرف سیگار این بیماری و سرعت بروز آن را تشدید می‌کند.

سایر ارگانها

کمبود این آنزیم می‌تواند منجر به پانیکولیت (التهاب بافت زیر پوستی)، خونریزی‌های تهدید کننده حیات(از طریق جهشی که عملکرد آن را به مهارکننده فاکتورهای انعقادی تغییر می‌دهد)، آنوریسم، کولیت اولسراتیو، واسکولیت ANCA مثبت و بیماریهای گلومرولی شود.

منابع

• ژنتیک پزشکی تامپسون؛ رابرت نوسبام، ردریک مک اینز، هانتینگتن ویلارد، مارگارت ویلسن تامپسون

ترجمه محمد نخعی. نشر آینده سازان (۱۶ اردیبهشت، ۱۳۸۶) شابک: ۹۶۴-۳۱۴-۲۴۴-۲

• Merck Manual of Medicine ۲۰۰۸