زمین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کرهٔ زمین)
پرش به: ناوبری, جستجو
برای دیگر کاربردها، زمین (ابهام‌زدایی) را ببینید.
زمین  نماد زمین در اخترشناسی
عکس زمین با آپولو۱۷
«تیله آبی» عکس زمین
گرفته شده توسط آپولو ۱۷.
اکتشاف
تاریخ کشف مبدأ[یادداشت ۱]
طبقه‌بندی
نام‌های دیگر جهان، سیارهٔ آبی
نیم‏محور بزرگ ۱۴۹٬۵۹۸٬۲۶۱ km
۱٫۰۰۰۰۰۲۶۱ AU[۱]
خروج از مرکز ۰٫۰۱۶۷۱۱۲۳[۱]
آنومالی متوسط °۳۵۷٫۵۱۷۱۶[۲]
زاویه انحراف °۷٫۱۵۵ نسبت به مدار مرکزی خورشید
۱٫۵۷۸۶۹°[۳] نسبت به صفحه ثابت
طول گره صعودی °۳۴۸٫۷۳۹۳۶[یادداشت ۲]

[یادداشت ۳]

[۲]
شناسه حضیض °۱۱۴٫۲۰۷۸۳[۲][note ۱]
اوج ۱۵۲٬۰۹۸٬۲۳۲ km
۱٫۰۱۶۷۱۳۸۸ AU[note ۲]
حضیض ۱۴۷٬۰۹۸٬۲۹۰ km
{{۰٫۹۸۳۲۹۱۳۴ AU}}
تناوب مداری ۳۶۵٫۲۵۶۳۶۳۰۰۴ روز[۴]
۱٫۰۰۰۰۱۷۴۲۱ سال
میانگین سرعت مداری ۲۹٫۷۸ km/s [۲]
۱۰۷٬۲۰۰ km/h
قمرها یک ماه طبیعی و ۸،۳۰۰ ماه ساختگی (قمر مصنوعی)از تاریخ ۱ مارس ۲۰۰۱ (۲۰۰۱-03-۰۱))[۵]
مشخصات فیزیکی
متوسط شعاع ۶٬۳۷۱٫۰ km[۱۵]
شعاع استوایی ۶٬۳۷۸٫۱ km [۶][۷]
شعاع قطبی ۶٬۳۵۶٫۸ km [۸]
پختگی قطبین ۰٫۰۰۳۳۵۲۸[۹]
محیط ۴۰٬۰۷۵٫۰۱۷ km (استوایی)[۷]
۴۰٬۰۰۷٫۸۶ km (نصف‌النهاری)[۱۰]
مساحت سطح ۵۱۰٬۰۷۲٬۰۰۰ km۲[۱۱][۱۲][note ۳]

۱۴۸٬۹۴۰٬۰۰۰ km۲ خشکی (۲۹٫۲ ٪)

۳۶۱٬۱۳۲٬۰۰۰ km۲ آب (۷۰٫۸ ٪)
حجم ۱٫۰۸۳۲۱×۱۰۱۲ km۳[۲]
جرم ۵٫۹۷۳۶×۱۰۲۴ kg[۲]
متوسط چگالی ۵٫۵۱۵ g/cm۳[۲]
گرانش سطحی ۹٫۷۸۰۳۲۷ m/s۲[۱۳]
۰٫۹۹۷۳۲ g
سرعت فرار ۱۱٫۱۸۶ km/s [۲]
تناوب
چرخش		 ۰٫۹۹۷۲۶۹۶۸ d[۱۴]
۲۳h ۵۶m ۴٫۱۰۰s
سرعت چرخش در استوا ۱٬۶۷۴٫۴ کیلومتر بر ساعت یا ۴۶۵٫۱ متر بر ثانیه[۱۶]
انحراف محوری ۲۳°۲۶'۲۱".۴۱۱۹[۴]
دمای سطح
   کلوین
   سلسیوس
حداقل متوسط حداکثر
۱۸۴ K[۱۷] ۲۸۷٫۲ K[۱۸] ۳۳۱ K[۱۹]
−۸۹٫۲ °C ۱۴ °C ۵۷٫۸ °C

زمین (به انگلیسی: Earth یا the Earth) سومین سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی است که در فاصلهٔ ۱۵۰ میلیون کیلومتری از ستارهٔ خورشید قرار دارد. این سیاره چگال ترین و از نظر بزرگی پنجمین سیاره از هشت سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی است. همچنین در میان چهار سیارهٔ سنگی گردان به دور خورشید (تیر، ناهید، زمین و مریخ) زمین بزرگترین آن‌ها است. گاهی از آن با نام‌های جهان و سیارهٔ آبی نیز یاد می‌شود.[۲۰] نام لاتین آن Terra است.[یادداشت ۴] در منظومهٔ خورشیدی، فاصلهٔ زمین تا خورشید بین فاصلهٔ زهره (یا ناهید) تا خورشید و فاصلهٔ مریخ (یا بهرام) تا خورشید است. زمین جزو سیارات داخلی منظومهٔ خورشیدی به‌شمار می‌آید.

نزدیک به ۴٫۵۴ میلیارد سال (به صورت دقیق تر ۰٫۰۰۰۶ ± ۴٫۵۶۷۲ میلیارد سال)[۲۱] از پیدایش زمین می‌گذرد. و زندگی بر روی سطح آن در طول یک میلیارد سال پدیدار گشته‌است. هم اکنون زمین خانهٔ میلیون‌ها گونه از جانداران است که انسان یکی از آن‌ها است.[۲۲] زیست‌کرهٔ زمین با گذر زمان جو زمین و دیگر شرایط فیزیکی و شیمیایی این سیاره را دچار دگرگونی‌های شگرفی کرده‌است و محیطی را فراهم کرده‌است تا اندامگان زنده بتوانند به رشد و زیست‌زایی بپردازند. همچنین در اثر این دگرگونی‌ها لایهٔ اوزون به دور این سیاره تشکیل شده‌است، لایه‌ای که با کمک میدان مغناطیسی زمین مانع از ورود پرتوهای آسیب رسان خورشید می‌شود و به این ترتیب اجازه می‌دهد در زمین زندگی ادامه یابد.[۲۳] ویژگی‌های فیزیکی، پیشینهٔ زمین شناسی و گردش زمین باعث شده‌اند تا زندگی در این دوره‌ها در آن پابرجا بماند و انتظار آن می‌رود که برای ۵۰۰ میلیون تا ۲٫۳ میلیارد سال دیگر نیز زندگی همچنان ادامه داشته باشد.[۲۴][۲۵][۲۶]

پوستهٔ زمین به چندین لایهٔ سخت یا زمین‌ساخت بشقابی تقسیم شده‌است، این لایه‌ها در گذر میلیون‌ها سال در زمین جابجا می‌شوند. نزدیک به ۷۱٪ از سطح زمین با آب شور اقیانوس‌ها پوشیده شده‌است و باقی ماندهٔ آن را قاره‌ها و جزیره‌ها تشکیل می‌دهند که خود آن‌ها نیز تعداد زیادی دریاچه و دیگر سرچشمه‌های آبی را در خود جای داده‌اند. بیشتر سطح قطب‌های زمین از یخ یا دریای یخ زده پوشیده شده‌است. ساختار درونی زمین پویا است و لایه‌های آن عبارتند از لایهٔ ضخیم گوشتهٔ جامد، یک لایه، هستهٔ بیرونی که مایع است و میدان مغتاطیسی را تولید می‌کند و یک لایه، هستهٔ درونی که آهنی و جامد است.

زمین همواره با دیگر جرم‌های آسمانی بویژه خورشید و ماه در اندرکنش است. هم اکنون زمین با سرعتی ۳۶۶٫۲۶ برابر سرعتی که به دور خودش می‌گردد، به گرد خورشید می‌گردد که این برابر با ۳۶۵٫۲۶ روز خورشیدی یا یک سال نجومی است.[یادداشت ۵] محور گردش زمین نسبت به خط عمود بر صفحهٔ گردش آن ۲۳٫۴ درجه انحراف دارد. این انحراف باعث ایجاد تغییرات فصلی با دورهٔ گردشی برابر با یک سال اعتدالی یا ۳۶۵٫۲۴ روز می‌شود.[۲۷] تنها ماه طبیعی شناخته شده برای زمین، کرهٔ ماه است که از نزدیک به ۴٫۵۳ میلیارد سال پیش گردش خود به دور زمین را آغاز کرده‌است. ماه باعث ایجاد کشند در آب اقیانوس‌ها، پایدار شدن زاویهٔ انحراف محور زمین و کم کم آهسته تر شدن سرعت گردش زمین شده‌است. در آخرین بمباران شهابی تقریبا میان ۳٫۸ و ۴٫۱ میلیارد سال پیش، چندین سیارک و شهاب سنگ با زمین برخورد کرد و دگرگونی‌های درخور توجهی در سطح زمین ایجاد کرد.

جو زمین ترکیبی است از نیتروژن (نزدیک به هشتاد درصد)، اکسیژن (نزدیک به بیست درصد) و چندین گاز دیگر.

بلندترین نقطه بر روی خشکی‌های زمین کوه اورست نام دارد که نزدیک به ۹ کیلومتر از سطح دریا بالاتر است. ژرف‌ترین قسمت دریاها نیز در نزدیکی جزایر فیلیپین در اقیانوس آرام قرار دارد. عمق این ناحیه حدود ۱۱ کیلومتر پایین‌تر از سطح دریا است و به آن درازگودال ماریانا گفته می‌شود.

محدودهٔ دمای هوا بر روی کره زمین میان ۸۹٫۲ (قطب جنوب) درجه زیر صفر تا ۷۰٫۷ (کویر لوت، ایران)[۱][۲]درجه بالای صفر قرار دارد. محیط استوای زمین ۴۰٬۰۷۵۱۶ کیلومتر و وزن زمین ۱۰۲۴×۵۹۷۳۵ کیلوگرم (هشتاد برابر وزن ماه) است. فاصله کره زمین تا کره ماه ۳۴۰ هزار کیلومتر می‌باشد.[۲۸]

انسان‌ها نیازهایشان را از منابع کانی‌ها و محصول‌هایی که از زیست‌کره بدست می‌آید، تامین می‌کنند.[۲۹] نزدیک به ۲۰۰ کشور مستقل در جهان وجود دارد که انسان‌ها در این کشورها پخش شده‌اند و از راه دیپلماسی، سفر، تجارت و فعالیت‌های نظامی با هم در اندر کنش قرار می‌گیرند. فرهنگ و دانش انسان‌ها با گذر زمان بسیار پیشرفت و تغییر کرده‌است. انسان‌ها زمانی به صاف بودن زمین و بعد نظریهٔ مرکز بودن زمین در جهان معتقد بودند. از دیدگاه‌های امروزی به زمین، می‌توان به دیدگاه فرضیهٔ گایا اشاره کرد.

محتویات

[ویرایش] گاه‌شناسی

پویانمایی جابجایی قاره‌ها از دوران کامبرین تا امروز، نزدیک به ۵۴۲ میلیون سال پیش.
پویانمایی شکسته شدن پانجه‌آ.

دانشمندان برآورد کرده‌اند که نخستین بار ماده در ۴٫۵۶۷۲ ± ۰٫۰۰۰۶ میلیارد سال پیش در سامانهٔ خورشیدی تشکیل شد و در ۴٫۵۴ میلیارد سال پیش (با ۱٪ خطا)[۲۱] زمین و دیگر سیاره‌های سامانه خورشیدی از ابر خورشیدی پدید آمدند. ابر خورشیدی یا solar nebula ابری است صفحه‌ای شکل ساخته شده از گاز و غبار که پس از تشکیل خورشید برجای مانده‌است. [۳۰]

زمین پس از تشکیل در یک دورهٔ ۱۰ تا ۲۰ میلیون ساله، یکپارچگی خود را بدست می‌آورد و به کمال می‌رسد.[۳۱] این سیاره در آغاز به صورت مواد ذوب شده بود و کم کم با گذر زمان گرمای خود را از دست داد و یک پوستهٔ جامد جایگزین مواد مذاب آن شد. کمی پس از آن در ۴٫۵۳ میلیارد پیش ماه نیز بوجود آمد.[۳۲]

آخرین فرضیه‌ای که دربارهٔ چگونگی تشکیل ماه بیان شده[۳۳] و مورد پذیرش بیشتر دانشمندان قرار گرفته، فرضیهٔ برخورد بزرگ است. این فرضیه می‌گوید که جسمی (گاهی به آن تئا می‌گویند) به بزرگی بهرام و با جرمی برابر با ۱۰٪ جرم زمین،[۳۴] با زمین برخورد کرد.[۳۵] پس از برخورد بخشی از جرم آن در زمین باقی ماند و بخشی از جرم آن‌ها جدا شد و به فضا رفت. مجموعهٔ جرم‌های پرتاب شده یکی شد و در نهایت کرهٔ ماه بوجود آمد.

اتمسفر نخستین زمین از بیرون زدن گازها و فعالیت‌های آتش‌فشانی بوجود آمد پس از آن، آب و یخ گرفته شده از سیارک‌ها، خرده سیاره‌ها، دنباله‌دارها و جرم‌های دورتر از نپتون (ترانس-نپتون‌ها) میزان بخار آب فشردهٔ جمع شده در زمین را بالا برد و در نهایت اقیانوس‌ها پدیدار شدند.[۳۶] دانشمندان معتقدند که در آن زمان خورشید تنها ۷۰٪ از درخشندگی حال حاضر خود را داشته ولی هم زمان نشانه‌هایی پیدا شده که آب اقیانوس‌ها در آن دوران «مایع» بوده‌است. این دو مطلب یک تناقض بوجود آورده‌اند و هنوز بی جواب باقی مانده‌اند. هم زمانی پخش شدن گازهای گلخانه‌ای در زمین و بالا بودن میزان تغییراتی که در پرتو افکنی خورشید بوجود می‌آمد همگی زمین را به سوی گرم تر شدن می‌برد و مرتب دمای سطح زمین بالاتر می‌رفت و مانع از آن می‌شد تا اقیانوس‌ها یخ بزنند.[۳۷] در ۳٫۵ میلیارد سال پیش میدان مغناطیسی زمین تشکیل شد و کمک کرد تا در اثر باد خورشیدی، اتمسفر زمین تهی نشود.[۳۸]

دو فرضیهٔ مهم برای نرخ رشد و گسترش قاره‌ها در زمین وجود دارد:[۳۹] نخست: قاره‌ها دارای رشد پیوسته تا امروز بوده‌اند.[۴۰] دوم: قاره‌ها در آغاز گذشتهٔ زمین، رشد سریع داشته‌اند.[۴۱] مطالعات امروز نشان می‌دهد که فرضیهٔ دوم به واقیعیت نزدیک تر است. امروزه دانشمندان معتقدند که در آغاز رشد پوستهٔ قاره‌ای زمین با سرعت انجام شده[۴۲] و پس از آن در یک دورهٔ طولانی پایدار بوده‌است.[۴۳][۴۴][۴۵] پس از گذشت صدها میلیون سال در مقیاس زمین شناسی سطح قاره‌ها پیوسته به خود شکل می‌داد تا اینکه در آخر شکسته شد و تکه قاره‌ها از هم جدا شدند. قاره‌ها همواره در حال مهاجرت بر روی سطح زمین اند و گاهی با یکدیگر ترکیب می‌شوند و یک ابَرقاره را ایجاد می‌کنند. نزدیک به ۷۵۰ میلیون سال پیش، یکی از قدیمی ترین ابَرقاره‌های شناخته به نام رودینیا شروع به شکسته شدن کرد. پس از آن تکه‌های آن دوباره با هم یکی شدند و پانوتیا (۵۴۰ تا ۶۰۰ میلیون سال پیش) و پس از آن پانجه‌آ بوجود آمد که این نیز خود در ۱۸۰ میلیون سال پیش شکسته شد.[۴۶]

[ویرایش] فرگشت زندگی

دانشمندان بر این باورند که نزدیک به چهار میلیارد سال پیش، شیمی انرژی‌های بسیار بالا موللکول‌هایی خودهمانندساز تولید کرده‌است و نزدیک به نیم میلیارد سال پیش تمام مواد لازم برای زندگی (نیای زندگی) بوجود آمده‌است.[۴۷] بوجود آمدن فرآیند نورساخت باعث شد تا انرژی آمده از سوی خورشید به طور مستقیم توسط اندام‌های زنده دریافت شود. اکسیژن بدست آمده از این فرایند در اتمسفر زمین ذخیره شد و لایهٔ اوزون (شکلی دیگر از مولکول اکسیژن به صورت O۳) را سطح بالایی اتمسفر بوجود آورد. همکاری سلول‌های کوچک با سلول‌های بزرگتر باعث بوجود آمدن سلول‌های پیشرفته تر به نام یوکاریوت شد.[۴۸] به دلیل وجود لایهٔ اوزون در بالای اتمسفر، پرتوهای آسیب رسان فرابنفش خورشید به سطح زمین نرسیده‌اند و امکان ادامهٔ زندگی در سطح زمین فراهم شده‌است.[۴۹]

فرضیه‌ای به نام «زمین گلوله برفی» یا Snowball Earth در دههٔ ۱۹۶۰ مطرح شده‌است این فرضیه می‌گوید که در دوران نئوپروتروزوئیک میان ۷۵۰ و ۵۸۰ میلیون سال پیش، بیشتر سطح زمین از لایه‌ای از یخ پوشیده شده بود. این مطلب بسیار مورد توجه دانشمندان است چون این دوران یخبندان به پیش از انفجار کامبرین، آغاز پدیدار شدن سلول‌های زنده، مربوط است.[۵۰]

پس از انفجار کامبرین، نزدیک به ۵۳۵ میلیون سال پیش، پنج دورهٔ انقراض یا خاموشی گسترده[۵۱] در زمین روی داد که آخرین آن‌ها در ۶۵ میلیون سال پیش در اثر برخورد یک شهاب‌سنگ بسیار بزرگ رخ داد و باعث از بین رفتن دایناسورها و دیگر دوزیستان بزرگ هیکل شد؛ البته برخی جانوران کوچکتر مانند پستانداران از این رویداد خاموشی جان سالم به در بردند. با گذشت ۶۵ میلیون سال پستانداران به شاخه‌های گوناگون تقسیم شدند تا آنکه در چند میلیون سال پیش در آفریقا پستاندارانی میمون مانند به نام ارورین Orrorin tugenensis توانستند بر روی دو پای خود بایستند.[۵۲] داشتن ابزارهای پیشرفته و کامیابی بیشتر در برقراری ارتباط باعث شد تا این جانوران بتوانند مواد غذایی بیشتری را برای خود فراهم کنند. و البته تمامی این پیشرفت‌ها نیازمند داشتن مغزی بزرگتر از آنچه در گذشته داشتند، است. به این ترتیب این جانوران در گذر زمان و با پیشرفته تر شدن و بزرگتر شدن مغزشان کم کم به نژاد انسان نزدیک شدند. پیشرفت در کشاورزی و صنعت به انسان‌ها اجازه داد تا در بازهٔ زمانی کوتاهی بر کرهٔ زمین چنان تاثیری بگذارند که تا کنون هیچ یک از موجودات زنده چنین نکرده‌است.[۵۳] انسان‌ها بر کمیت و طبیعت دیگر گونه‌های زندگی در کرهٔ زمین دست بردند.

الگوی کنونی عصر یخبندان می‌گوید نزدیک به ۴۰ میلیون سال پیش زمین دچار یخ زدگی شد، در دوران پلیستوسن نزدیک به ۳ میلیون سال پیش این وضع شدت گرفت و پس از آن سرزمین‌های با عرض جغرافیایی بالا هر ۴۰ تا ۱۰۰،۰۰۰ سال دچار چرخهٔ یخ زدگی و گرم شدگی شدند. آخرین یخبندان قاره‌ای در ۱۰،۰۰۰ سال پیش پایان یافت.[۵۴]

[ویرایش] آینده

14 billion year timeline showing Sun's present age at 4.6 billion years; from 6 billion years Sun gradually warming, becoming a red dwarf at 10 billion years, "soon" followed by its transformation into a white dwarf star
چرخهٔ زندگی خورشید

آیندهٔ کرهٔ زمین و خورشید به یکدیگر گره خورده‌است. با انباشته شدن پایدار هلیوم در هستهٔ خورشید، کم کم به درخشندگی این ستاره افزوده می‌شود به این صورت که تا ۱٫۱ Gyr (یک میلیارد سال) دیگر ۱۰٪ و تا ۳٫۵ Gyr دیگر ۴۰٪ درخشندگی آن بیشتر خواهد شد.[۵۵] مدل‌های هواشناسی نشان داده‌است که اگر پرتوهای دریافت شده از خورشید بیشتر شود زمین دچار دگرگونی‌های نامطلوب مانند از دست دادن آب اقیانوس‌ها خواهد شد.[۵۶]

با بالا رفتن دمای هوا در سطح زمین، چرخهٔ غیرآلی دی اکسید کربن تندتر می‌شود، با گذشت ۵۰۰ تا ۹۰۰ میلیون سال[۲۴] سطح غلظت این گاز از اندازهٔ مناسب برای گیاهان پایین تر می‌رود و گیاهان می‌میرند. با نبود گیاهان اتمسفر نیز دچار کمبود اکسیژن می‌شود و با گذشت چند میلیون سال دیگر حیوانات نیز از بین می‌روند.[۵۷] پس از یک میلیارد سال دیگر تمامی آب‌های زمین ناپدید می‌شود[۲۵] و متوسط دما در سطح زمین به ۷۰ درجهٔ سانتیگراد (۱۵۸ فارنهایت) می‌رسد.[۵۷] انتظار آن می‌رود که برای ۵۰۰ میلیون سال دیگر زمین همچنان توان نگه داشتن زندگی در سطح خود را داشته باشد؛[۲۴] البته اگر نیتروژن از اتمسفر برداشته شود این بازه می‌تواند به ۲٫۳ میلیارد سال نیز برسد.[۵۸] اگر تصور کنیم که خورشید برای همیشه پایدار و جاودان باقی می‌ماند باز به این دلیل که زمین از درون در حال خنک شدن است، مقدار زیادی از CO۲ موجود در هوا به دلیل کاهش فعالیت‌های آتشفشانی از دست می‌رفت[۵۹] و به دلایل دیگری ۳۵٪ از آب اقیانوس‌ها نیز به داخل گوشته فرو می‌رفت.[۶۰]

خورشید نیز مانند دیگر ستارگان که دچار دگرگونی می‌شوند، پس از ۵ Gyr تبدیل به یک غول سرخ خواهد شد. بررسی‌ها نشان داده‌است که در این هنگام شعاع خورشید ۲۵۰ بار بزرگتر از شعاع آن در عصر حاضر خواهد بود، چیزی نزدیک به ۱ AU یا ۱۵۰،۰۰۰،۰۰۰ کیلومتر.[۵۵][۶۱] در این هنگام سرنوشت زمین چندان روشن نیست. هنگامی که خورشید یک غول قرمز می‌شود ۳۰٪ از حرم خود را از دست می‌دهد. هنگامی که خورشید به بیشترین حجم خود رسیده زمین در مداری در ۱٫۷ AU یا ۲۵۰،۰۰۰،۰۰۰ km از آن قرار می‌گیرد. انتظار آن می‌رود که زمین پوشش خود را از دست بدهد و به دلیل بیشتر شدن پرتوهای خورشید در زمین (نزدیک به ۵۰۰۰ برابر مقدار کنونی) اگر نگوییم همه، بیشتر آنچه از حیات بر سطح آن باقی مانده از بین می‌رود.[۵۵] یک شبیه‌سازی در سال ۲۰۰۸ نشان داد که هدگامی که خورشید یک غول بزرگ می‌شود مدار زمین به دور آن تنگ تر شده و زمین به سوی خورشید کشیده خواهد شد تا آنکه وارد اتمسفر خورشید شده و بخار خواهد شد.[۶۱]

[ویرایش] ساختار و سازهٔ زمین

سیاره‌های سنگی از چپ به راست: تیر، ناهید، زمین و مریخ
نوشتار اصلی: علوم زمین
آگاهی بیشتر در مقالهٔ جدول ویژگی‌های فیزیکی زمین

زمین یک سیارهٔ سنگی است یعنی به جای آنکه مانند سیارهٔ هرمز یک غول گازی باشد، از خاک و سنگ ساخته‌است. زمین در جرم و حجم در میان چهار سیارهٔ سنگی منظومهٔ خورشیدی در جایگاه نخست قرار دارد. همچنین زمین در میان آن‌ها از بیشترین چگالی و گرانش سطحی، نیرومندترین میدان مغناطیسی و سریع ترین سرعت در گردش برخوردار است[۶۲] و احتمالا تنها سیاره‌ای است که صفحه‌های زمین‌ساخت بشقابی آن فعال اند.[۶۳]

[ویرایش] شکل

آتشفشان چیمبورازو در اکوادور بیرونی‌ترین نقطه از سطح زمین.[۶۴]

شکل زمین مانند یک کره‌است با این تفاوت که بر روی دو قطب آن و در راستای محور میان آن دو، دچار پهن شدگی و در گرداگرد استوا دچار بیرون زدگی شده‌است (شکم داده‌است).[۶۵] این بیرون زدگی در ناحیهٔ استوا، به دلیل گردش زمین بوجود آمده‌است و باعث ایجاد اختلاف ۴۳ کیلومتری میان قطر زمین در مدار استوایی و قطر آن میان دو قطب شده‌است.[۶۶]

کوه اورست با بلندی ۸۸۴۸ متر بالاتر از سطح آزاد دریاها و درازگودال ماریانا با عمق ۱۰،۹۱۱ متر پایین تر از سطح آزاد دریاها به ترتیب بلندترین و عمیق ترین نقاط در سطح کرهٔ زمین اند. اما باید به این نکته توجه داشت که به دلیل شکم دادگی کرهٔ زمین در مدار استوا، نوک کوه اورست همچنان دورترین نقطه از مرکز کرهٔ زمین نیست. دورترین نقطه از مرکز کرهٔ زمین یا به عبارت دیگر بیرونی ترین نقطه از سطح زمین، نوک آتشفشانی به نام چیمبورازو در اکوادور و هوسکاران در پرو است.[۶۷][۶۸][۶۹]

ترکیب شیمیایی پوسته[۷۰]
ترکیب شیمیایی فرمول درصد در
قاره‌ها اقیانوس‌ها
سیلیسیم دی اکسید SiO۲ ٪۶۰٫۲ ٪۴۸٫۶
آلومینا Al۲O۳ ٪۱۵٫۲ ٪۱۶٫۵
کلسیم اکسید CaO ٪۵٫۵ ٪۱۲٫۳
اکسید منیزیم MgO ٪۳٫۱ ٪۶٫۸
آهن FeO ٪۳٫۸ ٪۶٫۲
اکسید سدیم Na۲O ٪۳٫۰ ٪۲٫۶
پتاسیم اکسید K۲O ٪۲٫۸ ٪۰٫۴
اکسید آهن (III) Fe۲O۳ ٪۲٫۵ ٪۲٫۳
آب H۲O ٪۱٫۴ ٪۱٫۱
دی‌اکسید کربن CO۲ ٪۱٫۲ ٪۱٫۴
تیتانیوم دی اکسید TiO۲ ٪۰٫۷ ٪۱٫۴
پنتا اکسید فسفر P۲O۵ ٪۰٫۲ ٪۰٫۳
مجموع ٪۹۹٫۶ ٪۹۹٫۹

[ویرایش] ساختار شیمیایی

جرم زمین تقریبا ۵٫۹۸×۱۰۲۴ کیلوگرم است و بیشتر از عنصرهایی مانند آهن (۳۲٫۱٪)، اکسیژن (۳۰٫۱٪)، سیلیسیم (۱۵٫۱٪)، منیزیم (۱۳٫۹٪)، گوگرد (۲٫۹٪)، نیکل (۱٫۸٪)، کلسیم (۱٫۵٪) و آلومینیم (۱٫۴٪) ساخته شده‌است ۱٫۲٪ باقی مانده را نیز رگه‌هایی از دیگر عنصرها می‌سازد. دانشمندان بر این باورند که ۸۸٫۸٪ از هستهٔ زمین از آهن، ۵٫۸٪ از نیکل، ۴٫۵٪ از گوگرد و ۱٪ از دیگر عنصرها ساخته شده‌است.[۷۱]

فرانک کلارک، زمین شناس سرشناس محاسبه کرده‌است که کمی بیش از ۴۷٪ پوستهٔ زمین از اکسیژن ساخته شده‌است. بیشتر سنگ‌های سازندهٔ پوستهٔ زمین از مواد اکسیدشده ساخته شده‌اند. البته کلر، گوگرد و فلوئور در این مورد استثنا هستند و مقدار آن‌ها در سنگ‌ها معمولا کمتر از ۱٪ است. اکسیدهای مهم عبارتند از: سیلیس، آلومینا، اکسید آهن، اکسید منیزیم، آهک، پتاس و سودا یا اکسید سدیم. در میان اکسیدهای گفته شده، سیلیس از همه مهم‌تر است. کلارک نتیجه‌گیری کرده‌است که ۹۹٫۲۲٪ از مواد پوستهٔ زمین از ۱۱ اکسید ساخته شده‌اند. این مواد در جدول کناری آمده‌اند.[۷۲]

[ویرایش] ساختار درونی

نوشتار اصلی: ساختار زمین

درون زمین را مانند دیگر سیاره‌های خاکی می‌توان بسته به تفاوت‌های شیمیایی و فیزیکی (رئولوژی) که در آن دیده می‌شود، به چندین لایه تقسیم کرد. زمین بر خلاف دیگر سیاره‌های خاکی از دو هستهٔ بیرونی و درونی جدا از هم ساخته شده‌است. لایهٔ بیرونی زمین که پوسته نام دارد، جامد است و بیشتر از سیلیکات‌ها ساخته شده‌است. درست در زیر پوسته، گوشتهٔ جامد، لایه‌ای با گرانروی بسیار بالا قرار دارد. پوسته و گوشته با کمک لایه‌ای به نام ناپیوستگی موهوروویچیچ از هم جدا می‌شوند. ضخامت پوسته در نقاط گوناگون زمین تغییر می‌کند، این ضخامت به طور متوسط در زیر اقیانوس‌ها حدود ۶ کیلومتر است و در بخش‌های قاره‌ای به ۳۰ تا ۵۰ کیلومتر هم می‌رسد. مجموعهٔ پوسته و ناحیهٔ بالایی گوشته که سرد و سخت است روی هم لیتوسفر نام دارد. زمین‌ساخت بشقابی یا همان صفحه‌های تکتونیکی مربوط به لیتوسفر است. در زیر لیتوسفر، لایهٔ آستنوسفر (به انگلیسی: asthenosphere) قرار دارد. این لایه به نسبت از گرانروی کمتری برخوردار است به گونه‌ای که لیتوسفر بر روی آن روان است. دگرگونی‌های مهم در ساختار بلوری در گوشته در عمقی میان ۴۱۰ تا ۶۶۰ کیلومتری از سطح زمین رخ می‌دهد. این بازه، که بازهٔ گذار نام دارد، گوشتهٔ بیرونی و درونی را از یکدیگر جدا می‌کند. در زیر گوشته، لایه‌ای با گرانروی بسیار کم قرار دارد، این لایه که هستهٔ بیرونی نام دارد بر روی لایهٔ جامد و در حال گردش هستهٔ درونی جای گرفته‌است.[۷۳]

لایه‌های سازندهٔ کرهٔ زمین[۷۴]
Earth-crust-cutaway-english.svg

برشی از مقطع زمین، از مرکز تا سطح آن، این شکل برپایهٔ اندازه‌های واقعی نیست.		 عمق[۷۵]
(کیلومتر)		 نام لایه چگالی
g/cm۳
۰–۶۰ لیتوسفر[یادداشت ۶] —
۰–۳۵ پوسته[یادداشت ۷] ۲٫۲–۲٫۹
۳۵–۶۰ گوشتهٔ بالایی ۳٫۴–۴٫۴
  ۳۵–۲۸۹۰ گوشته ۳٫۴–۵٫۶
۱۰۰–۷۰۰ استنوسفر —
۲۸۹۰–۵۱۰۰ هستهٔ بیرونی ۹٫۹–۱۲٫۲
۵۱۰۰–۶۳۷۸ هستهٔ درونی ۱۲٫۸–۱۳٫۱

[ویرایش] گرما

گرمای ناشی از یکپارچگی زمین در اثر نیروی گرانشی میان اجزای آن (نزدیک ۲۰٪) و گرمای تولید شده در اثر واپاشی هسته‌ای[۷۶] (۸۰٪) دست در دست یکدیگر می‌دهند و باعث گرم شدن درون زمین می‌شوند. ایزوتوپ‌های اصلی که باعث پیدایش این گرما می‌شوند[۷۷] عبارتند از: پتاسیم ۴۰، اورانیم ۲۳۸، اورانیم ۲۳۵ و توریم ۲۳۲. در مرکز زمین دما به بیش از ۷۰۰۰ کلوین و فشار به بیش از ۳۶۰ گیگا پاسکال می‌رسد.[۷۸] از آنجایی که گرمای درونی زمین بیشتر از واپاشی هسته‌ای بوجود می‌آید، دانشمندان برآورد می‌کنند که در آغاز تاریخ زمین، هنگامی که ایزوتوپ‌های با نیمه عمر کوتاه هنوز از دست نرفته بودند، گرمای تولیدی بسیار بیشتر از این مقدار بوده‌است. برای نمونه در سه میلیارد سال پیش این مقدار دو برابر گرمای تولیدی در عصر حاضر بوده‌است.[۷۶]

ایزوتوپ‌هایی که بیشترین میزان گرما را تولید می‌کنند.[۷۹]
ایزوتوپ گرمای آزاد شده
W/kg ایزوتوپ		 نیمه عمر

سال		 غلظت میانگین در گوشته
kg ایزوتوپ/kg گوشته		 گرمای آزاد شده
W/kg گوشته
۲۳۸U ۹٫۴۶ × ۱۰−۵ ۴٫۴۷ × ۱۰۹ ۳۰٫۸ × ۱۰−۹ ۲٫۹۱ × ۱۰−۱۲
۲۳۵U ۵٫۶۹ × ۱۰−۴ ۷٫۰۴ × ۱۰۸ ۰٫۲۲ × ۱۰−۹ ۱٫۲۵ × ۱۰−۱۳
۲۳۲Th ۲٫۶۴ × ۱۰−۵ ۱٫۴۰ × ۱۰۱۰ ۱۲۴ × ۱۰−۹ ۳٫۲۷ × ۱۰−۱۲
۴۰K ۲٫۹۲ × ۱۰−۵ ۱٫۲۵ × ۱۰۹ ۳۶٫۹ × ۱۰−۹ ۱٫۰۸ × ۱۰−۱۲

زمین به طور متوسط در هر متر مربع ۸۷ mW گرما از دست می‌دهد که در مجموع توان زمین در از دست دادن گرما برابر با ۴٫۴۲ × ۱۰۱۳ W خواهد بود.[۸۰]

[ویرایش] صفحه‌های زمین‌ساخت

صفحه‌های اصلی زمین[۸۱]
Shows the extent and boundaries of tectonic plates, with superimposed outlines of the continents they support
نام صفحه مساحت
۱۰۶ km۲
     صفحهٔ اقیانوس آرام ۱۰۳٫۳
     صفحهٔ آفریقا[note ۴] ۷۸٫۰
     صفحهٔ آمریکای شمالی ۷۵٫۹
     صفحهٔ اوراسیا ۶۷٫۸
     صفحهٔ جنوبگان ۶۰٫۹
     صفحهٔ هند-استرالیا ۴۷٫۲
     صفحهٔ آمریکای جنوبی ۴۳٫۶
نوشتار اصلی: زمین‌ساخت بشقابی

لیتوسفر، لایهٔ سخت بیرونی زمین به چندین تکه شکسته شده‌است که به این تکه‌ها، صفحه‌های زمین ساخت (به انگلیسی: tectonic plate) گفته می‌شود. این تکه‌های سخت کوچکتر می‌توانند نسبت به یکدیگر جابجا شوند. جابجایی و تغییر مرز این صفحه‌های کوچکتر نسبت به هم می‌تواند به سه صورت باشد: مرزهای همگرا (Convergent boundaries) که در آن دو صفحه به هم نزدیک می‌شوند، مرزهای واگرا (Divergent boundaries) که در آن دو تکه از هم دور می‌شوند یا دو تکهٔ به هم پیوسته خرد می‌شوند و دگرگونی مرزها (Transform boundaries) که در آن دو صفحه بر روی یکدیگر سُر می‌خورند و جابجایی جانبی دارند. زمین‌لرزه، فعالیت آتشفشانی، ساخت کوه و پیدایش درازگودال همگی می‌توانند در مرز این صفحه‌ها روی دهند.[۸۲]

هفت صفحهٔ اصلی عبارتند از: صفحهٔ اقیانوس آرام یا صفحهٔ آرام، صفحهٔ آمریکای شمالی، صفحهٔ اوراسیا، صفحهٔ آفریقا، صفحهٔ جنوبگان یا آنتارکتیک، صفحهٔ اینداسترالیا یا هند-استرالیا و صفحهٔ آمریکای جنوبی. از میان دیگر صفحه‌ها می‌توان به صفحهٔ عربستان، کارائیب، نازکا در ساحل غربی آمریکای جنوبی و صفحهٔ اسکوشیا در جنوب اقیانوس اطلس اشاره کرد. صفحهٔ استرالیا و هند نزدیک به ۵۰ تا ۵۵ میلیون سال پیش با هم یکی شده‌اند. صفحه‌های اقیانوسی در جابجایی از دیگران سریع تر اند و در این میان صفحهٔ کوکوز با سرعتی برابر با ۷۵ میلیمتر در سال و صفحهٔ آرام با ۵۲ تا ۶۹ میلیمتر در سال، از همه سریع تر جابجا می‌شوند.[۸۳] کندترین صفحه در جابجایی صفحهٔ اورسیا است که نزدیک به ۲۱ میلیمتر در سال جابجا می‌شود.[۸۴]

[ویرایش] سطح

نوشتار اصلی: زمین‌چهره


[ویرایش] آب‌کره یا هیدروسفر

نمودار بلندی‌های پوستهٔ زمین
نوشتار اصلی: آب‌کره

فراوانی آب در سطح زمین، عاملی است که باعث شده زمین نسبت به دیگر سیاره‌های منظومهٔ خورشیدی متفاوت باشد و نام «سیارهٔ آبی» بر آن گذاشته شود. هیدروسفر زمین عبارت است از تمام آب‌های سطح زمین، از دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و آب‌های زیرزمینی تا عمق ۲۰۰۰ متری، گرفته تا آب اقیانوس‌ها همگی در عنوان آب‌کره یا هیدروسفر جای می‌گیرند. عمیق ترین جایی از زمین که در آن می‌توان آب زیرزمینی پیدا کرد، گودال چلنجر و درازگودال ماریانا در اقیانوس آرام در عمق ۱۰٬۹۱۱٫۴ متری است.[note ۵][۸۵]

جرم اقیانوس‌ها ۱٫۳۵×۱۰۱۸ تن، برابر با ۱/۴۴۰۰ از جرم کل زمین زمین است. سطح پوشش اقیانوس‌ها ۳٫۶۱۸×۱۰۸ کیلومتر مربع و عمق متوسط آن در سراسر زمین ۳،۶۸۲ متر است. که اگر حجم آن را براورد کنیم حجمی نزدیک به ۱٫۳۳۲×۱۰۹ کیلومتر مکعب می‌شود.[۸۶] اگر آب اقیانوس‌ها در تمام سطح زمین گسترده می‌شد در آن صورت عمق اقیانوس‌ها بیش از ۲٫۷ کیلومتر می‌شد.[note ۶] نزدیک به ۹۷٫۵ درصد از آب‌های موجود در سطح زمین شور و ۲٫۵ درصد شیرین است که ۶۸٫۷ آب‌های شیرین در حال حاضر یخ زده‌اند.[۸۷]

متوسط نمک موجود در آب اقیانوس‌ها ۳۵ گرم در یک کیلوگرم از آب دریا است. (۳۵‰) این نمک از راه فعالیت‌های آتشفشانی یا از حل شدن نمک‌های موجود در سنگ‌های آذرین سرد شده وارد آب‌ها شده‌است.[۸۸] همچنین اقیانوس‌ها مخزن گازهای جو زمین نیز هستند. این گازها که در آب حل شده‌اند، برای ادامهٔ زندگی بسیاری از گونه‌های حیات در زیر آب، ضروری اند.[۸۹] آب دریاها نقش مهمی در چگونگی آب و هوای جهان دارد. در این میان اقیانوس‌ها به عنوان یک منبع گرمایی بزرگ عمل می‌کنند.[۹۰] جابجایی و دگرگونی دما در گسترهٔ اقیانوس باعث جابجایی‌های بزرگی در دمای هوا می‌شود. برای نمونه می‌توان از ال‌نینیو یاد کرد.[۹۱]

[ویرایش] جغرافیای انسانی

نوشتار اصلی: جغرافیای انسانی
همچنین مقالهٔ جهان را نیز ببینید.
Northwest coast of United States to Central South America at Night.ogv
فیلم فرستاده شده از ایستگاه فضایی بین‌المللی. نقطهٔ آغاز این فیلم، جنوب شرقی آلاسکا است. نخستین شهری که دوربین از آن می‌گذرد سان‌فرانسیسکو و منطقهٔ پیرامون آن است (تقریبا در ثانیهٔ ۱۰ فیلم). اگر با دقت به فیلم نگاه کنید می‌توانید نقطهٔ جایگاه پل گلدن گیت را در صفحه پیدا کنید. باید در نوار نورانی کوچکی که درست پیش از سان‌فرانسیسکو و در نزدیکترین نقطه به ابرهای سمت راست قرار دارد نگاه کنید. آذرخش طوفان‌های روی منطقهٔ ساحلی اقیانوس آرام که در زیر پوشش ابرها قرار دارد به خوبی نمایان است. پس از آن دوربین از روی آمریکای مرکزی (نورهای سبز رنگ) و شبه‌جزیره یوکاتان در سمت چپ می‌گذرد. این سفر هنگامی که دوربین ISS بر روی پایتخت بولیوی، شهر لاپاز جای می‌گیرد به پایان می‌رسد.

[ویرایش] حرکات چندگانه زمین

[ویرایش] حرکت انتقالی زمین به دور خورشید

سرعت این حرکت زمین در مدار خود به دور خورشید یکسان نیست و در نزدیکی خورشید بیشتر می‌شود. از اثرات این حرکت ایجاد یک سال شمسی شکل گرفتن فصول مختلف و تغییر ظاهری چهرهٔ آسمان شب در طول سال است مدت این چرخش ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است و سرعت زمین در این مدار ۳۰ کیلومتر بر ثانیه‌است. هر ۴ سال یک بار نیز سال ۳۶۶ روز می‌شود. زیراهرسال یک بار ۶ ساعت به سال اضافه می‌شود مانند:

سال روز ساعت
۱ ۳۶۵ ۶
۲ ۳۶۵ ۱۲
۳ ۳۶۵ ۱۸
۴ ۳۶۵ ۲۴

همان طور که می‌دانید ۱ شبانه روز تقریبا ۲۴ ساعت است بنا بر این ۲۴ ساعت آخر سال چهارم را۱شبانه روز می‌نامیم. بدین ترتیب یک روز به سال چهارم اضافه می‌شود و ۳۶۵ روز سال چهارم تبدیل به ۳۶۶ روز می‌شود. به سالی که تعداد شبانه روز آن ۳۶۶ روز است کبیسه می‌گویند.

[ویرایش] حرکت وضعی

حرکت زمین به دور محور شمالی و جنوبی آن مدت این چرخش ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه‌است.

[ویرایش] حرکت رقص محور

این حرکت بسیار کمتر است بنابراین تنها یک لرزش سینوسی در مدار زمین ایجاد می‌کند. که دلیل این امر جاذبه و چرخش ماه به دور زمین است.

[ویرایش] سرعت حرکت محوری زمین به دور خود

سطح زمین با سرعت ۴۰۰۰۰ کیلو متر در شبانه روز حرکت می‌کند. این سرعت برابر با ۱۰۴۰ مایل بر ساعت یا ۱۶۷۰ کیلو متر بر ساعت است. (تقریباً ۵ کیلومتر بر ثانیه) اندازه این سرعت از تقسیم محیط زمین در خط استوا بدست می‌آید. (حدود ۲۴۹۰۰ مایل یا ۴۰۰۷۰ کیلو متر) بر تعداد ساعات شبانه روز (۲۴) به دست می‌اید. با توجه به این که محیط زمین در قطبین به صفر نزدیک می‌شود، هنگامی که به سمت یکی از دو قطب حرکت می‌کنید. این سرعت تقریباً به صفر کاهش می‌یابد.

[ویرایش] حرکت تقدیمی

حرکت تقدیمی حرکتی است که به موجب خم بودن محور زمین نسبت به مدار خود ایجاد می‌شود و باعث می‌شود که قطب شمال سماوی جابه‌جا شود (در دوره‌های ۲۵۸۰۰ هزار ساله). برای مثال ستاره کرکس نشسته (نسر واقع) زمانی ستاره قطبی بوده‌است و ۱۲۰۰۰ سال دیگر نیز ستاره قطبی خواهد شد.

[ویرایش] حرکت و جاذبه زمین از دیدگاه قرآن

در قرآن به حرکت و جاذبه زمین تصریح شده: «أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ کِفَاتًا» [۹۲] «أَحْیَآءً وَ أَمْوَ تًا» [۹۳] مگر زمین را پرنده‏ای تند پرواز و نگهبان ننهادیم؟ [۹۴] (: نگهبانِ سرنشینانش)، چه زندگان و چه مردگان (: جاذبهٔ عمومی) [۹۵]

کفات بر خلاف آنچه گفته شده و در روایت آمده بمعنای کفاف نیست، که: ساختمانها برای زندگان و گورستانها برای مردگان باشد، زیرا نخست ساختمانها و گورستانها- که خود ساخته دست انسانهاست - مورد منّت مستقیم ربانی قرار نمی‏گیرد، بلکه آنچه خارج از توان و امکان انسان است مانند نگهبانی زمین و سرنشنان زمین مورد امتنان می‏باشد.[۹۶] و چنانکه تمکین نطفه و جنین در عین حرکات گوناگون مادر همچنان برقرار است، و در عین حال حرکت آنها را احساس نمی‏کند، بلکه همچون گهواره برایش آرامش بخش است. از این منظره آرامش بخش درونی به آرامش برونی می‏رسیم که این خود (کفاتِ) زمین است.[۹۷]

(کفات) در لغت به معنای سرعت پرواز پرنده‌است بگونه‏ای که در آخرین مرحله سرعتش بالهایش را جمع می‏کند که اگر جیزی هم به زیر بالهایش داشته باشد همچنان نگهبان است. نعمت کفات در زمین نسبت به سرنشینان زنده و مرده‏اش دارای دو بُعد لازم و متعدی است، لازمش سرعت پرواز زمین است در جوّ وسیع کیهان، و متعدی‏اش نسبت به«أحیاءً و امواتاً» است که در این سرعت فضائی محیّر العقول- بر خلاف قانون فیزیکی گریز از مرکز- سرنشینان زنده و مرده خود را همچنان زیر بالهای نامرئی جاذبه‏اش، نگهبان است، و این آیه به تنهایی هم بیانگر سرعت پرواز بسیار سریع زمین است، و هم اشاره‏ای به نیرو یا نیروهای نگهبانی‏اش که زندگان و مردگان را همچنان در این سرعت زیاد نگهبان است.[۹۸]

درآیاتی از قرآن که زمین را همچون حیوانی متحرک خوانده[۹۹]، ودر عین حال، قرارگاه آدمیان نامیده[۱۰۰]، و زمین را در ضمن آسمانها بدون پایه و استوانه‏ای مرئی، مقرر داشته[۱۰۱]، و نیز آیات مهد [۱۰۲]، مهاد [۱۰۳]، یسبحون [۱۰۴] و الراجفة [۱۰۵]، در مجموع، زمین را در عین حرکاتی گوناگون و پیاپی گهواره‏ای آرام بخش برای سرنشینانش معرفی کرده که پیرامون هر یک از این آیات بحثهایی بوده و هست.[۱۰۶] همین آیه کفات در کل قرآن به تنهایی از برای وحیانی بودن قطعی آن کافی است، که در زمانهای جهل مطلق که هرگز حرکت یا حرکات زمین حتی مورد احتمال دانشمندان هم نبوده- بلکه کسانی هم که پس از آن از حرکات زمین دم می‏زده‏اند اعدام شدند- قرآن اینگونه برای اولین بار- البته پس از اشاراتی اندک در تورات به این حرکات آرام بخش و... - تصریح کرده‌است. [۱۰۶]

[ویرایش] منطقه‌ها


ن • ب • و
مناطق جهان
مکان آفریقا آفریقا شمالی (مغرب) · مرکز · جنوب · غرب · شرق   مکان خاورمیانه خاورمیانه شبه جزیره عربستان · قفقاز · شام · میان‌رودان · فلات ایران · آسیای کوچک
مکان آمریکا آمریکا شمال (شمالی • میانه • مرکزی • کارائیب) · جنوب (مخروط جنوبی) · آنگلو · لاتین مکان اقیانوسیه اقیانوسیه استرالزی · ملانزی · میکرونزی · پلی‌نزی
مکان آسیا آسیا شرق (خاور دور • آسیا-اقیانوسیه)  · جنوب‌شرقی (هندوچین • مجمع‌الجزایر مالایی)  · جنوب  · جنوب باختر  · مرکز · شمال (سیبری) مکان مناطق قطبی قطبی شمالگان · جنوبگان
مکان اروپا اروپا غرب · مرکز · شرق · شمال · جنوب اقیانوس‌های جهان اقیانوس‌ها جهان · شمال · اطلس · هند · آرام · جنوب


[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] یادداشت

  1. ↑ All astronomical quantities vary, both secularly and periodically. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations
  2. ↑ The reference lists the longitude of the ascending node as −11.26064°, which is equivalent to 348.73936° by the fact that any angle is equal to itself plus 360°
  3. ↑ The reference lists the longitude of perihelion, which is the sum of the longitude of the ascending node and the argument of perihelion. That is, 114.20783° + (−11.26064°) = 102.94719°
  4. ↑ بر پایهٔ قراردادی که از سوی اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی گذاشته شده‌است، عبارت terra تنها برای اشاره به توده‌های خاکی جسم‌های آسمانی پهناور استفاده می‌شود و نه برای کرهٔ زمین، Cf Blue, Jennifer (۲۰۰۷-۰۷-۰۵). "Descriptor Terms (Feature Types)". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS. http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/append5.jsp. Retrieved ۲۰۰۷-۰۷-۰۵. 
  5. ↑ The number of solar days is one less than the number of sidereal days because the orbital motion of the Earth about the Sun results in one additional revolution of the planet about its axis
  6. ↑ ضخامت آن در جاهای مختلف کرهٔ زمین متفاوت است و می‌تواند از ۵ تا ۲۰۰ کیلومتر تغییر کند.
  7. ↑ ضخامت آن از ۵ تا ۷۰ کیلومتر تغییر می‌کند.

[ویرایش] منبع

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Standish, E. Myles; Williams, James C.. "Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets" (PDF). International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides). http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf. Retrieved 2010-04-03.  See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ ۲٫۹ Williams, David R. (2004-09-01). "Earth Fact Sheet". NASA. http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html. Retrieved 2010-08-09. 
  3. ↑ Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 294. ISBN 0-387-98746-0. http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294. Retrieved 2011-03-13. 
  4. ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ Staff (2007-08-07). "Useful Constants". International Earth Rotation and Reference Systems Service. http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html. Retrieved 2008-09-23. 
  5. ↑ US Space Command (March 1, 2001). "Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet". SpaceRef Interactive. http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4008. Retrieved ۲۰۱۱-۰۵-۰۷. 
  6. ↑ "Selected Astronomical Constants, 2011". The Astronomical Almanac. http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt. Retrieved 2011-02-25. 
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ World Geodetic System (WGS-84). Available online from National Geospatial-Intelligence Agency.
  8. ↑ Cazenave, Anny (1995). "Geoid, Topography and Distribution of Landforms". In Ahrens, Thomas J (PDF). Global earth physics a handbook of physical constants. Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. Archived from the original on 2006-10-16. http://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf. Retrieved 2008-08-03. 
  9. ↑ IERS Working Groups (2003). "General Definitions and Numerical Standards". In McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard. IERS Technical Note No. 32. U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures. http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776. Retrieved 2008-08-03. 
  10. ↑ Humerfelt, Sigurd (October 26, 2010). "How WGS 84 defines Earth". http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html. Retrieved 2011-04-29. 
  11. ↑ Pidwirny, Michael (2006-02-02). Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1). University of British Columbia, Okanagan. http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html. Retrieved 2007-11-26. 
  12. ↑ Staff (2008-07-24). "World". The World Factbook. Central Intelligence Agency. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html. Retrieved 2008-08-05. 
  13. ↑ Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens. ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. 12. ISBN 0-87590-851-9. Archived from the original on 2007-03-08. http://replay.waybackmachine.org/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html. Retrieved 2007-03-17. 
  14. ↑ Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. ISBN 0-387-98746-0. http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296. Retrieved 2010-08-17. 
  15. ↑ Various (2000). David R. Lide. ed. Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.). CRC. ISBN 0-8493-0481-4. 
  16. ↑ Arthur N. Cox, ed. (2000). Allen's Astrophysical Quantities (4th ed.). New York: AIP Press. p. 244. ISBN 0-387-98746-0. http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244. Retrieved 2010-08-17. 
  17. ↑ "World: Lowest Temperature". WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature. Retrieved 2010-08-07. 
  18. ↑ Kinver, Mark (December 10, 2009). "Global average temperature may hit record level in 2010". BBC Online. http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm. Retrieved 2010-04-22. 
  19. ↑ "World: Highest Temperature". WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature. Retrieved 2010-08-07. 
  20. ↑ Drinkwater, Mark; Kerr, Yann; Font, Jordi; Berger, Michael (February 2009). "Exploring the Water Cycle of the 'Blue Planet': The Soil Moisture and Ocean Salinity (SMOS) mission". ESA Bulletin (European Space Agency) (۱۳۷): ۶–۱۵. http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin137/bul137b_drinkwater.pdf. "A view of Earth, the ‘Blue Planet’ [...] When astronauts first went into the space, they looked back at our Earth for the first time, and called our home the ‘Blue Planet’." 
  21. ↑ ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ See:
  22. ↑ May, Robert M. (۱۹۸۸). "How many species are there on earth?". Science ۲۴۱ (۴۸۷۲): ۱۴۴۱–۱۴۴۹. Bibcode 1988Sci...241.1441M. doi:10.1126/science.241.4872.1441. PMID ۱۷۷۹۰۰۳۹. 
  23. ↑ Harrison, Roy M.; Hester, Ronald E. (۲۰۰۲). Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation. Royal Society of Chemistry. ISBN ۰-۸۵۴۰۴-۲۶۵-۲. 
  24. ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ Britt, Robert (۲۰۰۰-۰۲-۲۵). "Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got?". http://replay.waybackmachine.org/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html. 
  25. ↑ ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ Carrington, Damian (۲۰۰۰-۰۲-۲۱). "Date set for desert Earth". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۳۱. 
  26. ↑ Li, King-Fai; Pahlevan, Kaveh; Kirschvink, Joseph L. ; Yung, Yuk L. (June 1, 2009). "Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere". Proceedings of the National Academy of Sciences. doi:۱۰٫۱۰۷۳. http://www.pnas.org/content/early/2009/06/01/0809436106. Retrieved 26 December 2011. 
  27. ↑ Yoder, Charles F. (۱۹۹۵). T. J. Ahrens. ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. ۸. ISBN ۰-۸۷۵۹۰-۸۵۱-۹. http://replay.waybackmachine.org/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۱۷. 
  28. ↑ The Planetarium
  29. ↑ United States Census Bureau (2 November 2011). "World POP Clock Projection". United States Census Bureau International Database. http://www.census.gov/population/popclockworld.html. Retrieved ۲۰۱۱-۱۱-۰۲. 
  30. ↑ A. P. Boss, R. H. Durisen (۲۰۰۵). "Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation". The Astrophysical Journal ۶۲۱ (۲): L137–L140. arXiv:astro-ph/0501592. Bibcode 2005ApJ...621L.137B. doi:۱۰٫۱۰۸۶/۴۲۹۱۶۰. 
  31. ↑ Yin, Qingzhu; Jacobsen, S. B.; Yamashita, K.; Blichert-Toft, J.; Télouk, P.; Albarède, F. (۲۰۰۲). "A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites". Nature ۴۱۸ (۶۹۰۱): ۹۴۹–۹۵۲. Bibcode 2002Natur.418..949Y. doi:10.1038/nature00995. PMID ۱۲۱۹۸۵۴۰. 
  32. ↑ Kleine, Thorsten; Palme, Herbert; Mezger, Klaus; Halliday, Alex N. (۲۰۰۵-۱۱-۲۴). "Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon". Science ۳۱۰ (۵۷۵۴): ۱۶۷۱–۱۶۷۴. Bibcode 2005Sci...310.1671K. doi:10.1126/science.1118842. PMID ۱۶۳۰۸۴۲۲. 
  33. ↑ Reilly, Michael (October 22, 2009). "Controversial Moon Origin Theory Rewrites History". http://news.discovery.com/space/moon-earth-formation.html. Retrieved ۲۰۱۰-۰۱-۳۰. 
  34. ↑ Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). "An impact origin of the Earth-Moon system". Abstract #U51A-02. American Geophysical Union. Bibcode 2001AGUFM.U51A..02C. 
  35. ↑ Canup, R.; Asphaug, E. (۲۰۰۱). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature ۴۱۲ (۶۸۴۸): ۷۰۸–۷۱۲. Bibcode 2001Natur.412..708C. doi:۱۰٫۱۰۳۸/۳۵۰۸۹۰۱۰. PMID ۱۱۵۰۷۶۳۳. http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html. 
  36. ↑ Morbidelli, A. et al (2000). "Source regions and time scales for the delivery of water to Earth". Meteoritics & Planetary Science 35 (6): 1309–1320. Bibcode 2000M&PS...35.1309M. doi:10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x. 
  37. ↑ Guinan, E. F.; Ribas, I.. "Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate". In Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan. ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments. San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. Bibcode 2002ASPC..269...85G. ISBN 1-58381-109-5. 
  38. ↑ Staff (March 4, 2010). "Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere". Physorg.news. http://www.physorg.com/news186922627.html. Retrieved ۲۰۱۰-۰۳-۲۷. 
  39. ↑ Rogers, John James William; Santosh, M. (۲۰۰۴). Continents and Supercontinents. Oxford University Press US. p. ۴۸. ISBN ۰-۱۹-۵۱۶۵۸۹-۶. 
  40. ↑ Hurley, P. M. (Jun ۱۹۶۹). "Pre-drift continental nuclei". Science ۱۶۴ (۳۸۸۵): ۱۲۲۹–۱۲۴۲. Bibcode 1969Sci...164.1229H. doi:10.1126/science.164.3885.1229. PMID ۱۷۷۷۲۵۶۰. 
  41. ↑ Armstrong, R. L. (۱۹۶۸). "A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth". Reviews of Geophysics ۶ (۲): ۱۷۵–۱۹۹. Bibcode 1968RvGSP...6..175A. doi:10.1029/RG006i002p00175. 
  42. ↑ De Smet, J.; Van Den Berg, A.P.; Vlaar, N.J. (۲۰۰۰). "Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle". Tectonophysics ۳۲۲ (۱–۲): ۱۹. Bibcode 2000Tectp.322...19D. doi:10.1016/S0040-1951(00)00055-X. 
  43. ↑ Harrison, T. et al (December 2005). "Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga". Science 310 (5756): 1947–50. Bibcode 2005Sci...310.1947H. doi:10.1126/science.1117926. PMID 16293721. 
  44. ↑ Hong, D.; Zhang, Jisheng; Wang, Tao; Wang, Shiguang; Xie, Xilin (۲۰۰۴). "Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt". Journal of Asian Earth Sciences ۲۳ (۵): ۷۹۹. Bibcode 2004JAESc..23..799H. doi:10.1016/S1367-9120(03)00134-2. 
  45. ↑ Armstrong, R. L. (۱۹۹۱). "The persistent myth of crustal growth". Australian Journal of Earth Sciences ۳۸ (۵): ۶۱۳–۶۳۰. Bibcode 1991AuJES..38..613A. doi:۱۰٫۱۰۸۰/۰۸۱۲۰۰۹۹۱۰۸۷۲۷۹۹۵. 
  46. ↑ Murphy, J. B.; Nance, R. D. (۱۹۶۵). "How do supercontinents assemble?". American Scientist ۹۲ (۴): ۳۲۴–۳۳. doi:۱۰٫۱۵۱۱/۲۰۰۴٫۴٫۳۲۴. http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۰۵. 
  47. ↑ Doolittle, W. Ford; Worm, Boris (February ۲۰۰۰). "Uprooting the tree of life". Scientific American ۲۸۲ (۶): ۹۰–۹۵. doi:10.1038/scientificamerican0200-90. PMID ۱۰۷۱۰۷۹۱. http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2005_fall/docs/uprooting.pdf. 
  48. ↑ Berkner, L. V.; Marshall, L. C. (۱۹۶۵). "On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere". Journal of Atmospheric Sciences ۲۲ (۳): ۲۲۵–۲۶۱. Bibcode 1965JAtS...22..225B. doi:۱۰٫۱۱۷۵/۱۵۲۰-۰۴۶۹(۱۹۶۵)۰۲۲<0225:OTOARO>2.0.CO;2. 
  49. ↑ Burton, Kathleen (۲۰۰۲-۱۱-۲۹). "Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land". NASA. http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۰۵. 
  50. ↑ Kirschvink, J. L. (۱۹۹۲). Schopf, J.W. ; Klein, C. and Des Maris, D. ed. Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth. The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study. Cambridge University Press. pp. ۵۱–۵۲. ISBN ۰-۵۲۱-۳۶۶۱۵-۱. 
  51. ↑ Raup, D. M.; Sepkoski, J. J. (۱۹۸۲). "Mass Extinctions in the Marine Fossil Record". Science ۲۱۵ (۴۵۳۹): ۱۵۰۱–۱۵۰۳. Bibcode 1982Sci...215.1501R. doi:10.1126/science.215.4539.1501. PMID ۱۷۷۸۸۶۷۴. 
  52. ↑ Gould, Stephan J. (October ۱۹۹۴). "The Evolution of Life on Earth". Scientific American. http://brembs.net/gould.html. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۰۵. 
  53. ↑ Wilkinson, B. H.; McElroy, B. J. (۲۰۰۷). "The impact of humans on continental erosion and sedimentation". Bulletin of the Geological Society of America ۱۱۹ (۱–۲): ۱۴۰–۱۵۶. doi:10.1130/B25899.1. http://bulletin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/119/1-2/140. Retrieved ۲۰۰۷-۰۴-۲۲. 
  54. ↑ Staff. "Paleoclimatology – The Study of Ancient Climates". Page Paleontology Science Center. http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۰۲. 
  55. ↑ ۵۵٫۰ ۵۵٫۱ ۵۵٫۲ Sackmann, I. -J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (۱۹۹۳). "Our Sun. III. Present and Future". Astrophysical Journal ۴۱۸: ۴۵۷–۴۶۸. Bibcode 1993ApJ...418..457S. doi:۱۰٫۱۰۸۶/۱۷۳۴۰۷. 
  56. ↑ Kasting, J.F. (۱۹۸۸). "Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus". Icarus ۷۴ (۳): ۴۷۲–۴۹۴. Bibcode 1988Icar...74..472K. doi:۱۰٫۱۰۱۶/۰۰۱۹-۱۰۳۵(۸۸)۹۰۱۱۶-۹. PMID ۱۱۵۳۸۲۲۶. 
  57. ↑ ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ Ward, Peter D.; Brownlee, Donald (۲۰۰۲). The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World. New York: Times Books, Henry Holt and Company. ISBN ۰-۸۰۵۰-۶۷۸۱-۷. 
  58. ↑ Li, King-Fai; Pahlevan, Kaveh; Kirschvink, Joseph L.; Yung, Yuk L. (۲۰۰۹). "Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere". Proceedings of the National Academy of Sciences ۱۰۶ (۲۴): ۹۵۷۶–۹۵۷۹. Bibcode 2009PNAS..106.9576L. doi:10.1073/pnas.0809436106. PMC ۲۷۰۱۰۱۶. PMID ۱۹۴۸۷۶۶۲. http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf. Retrieved ۲۰۰۹-۰۷-۱۹. 
  59. ↑ Guillemot, H.; Greffoz, V. (March ۲۰۰۲). "Ce que sera la fin du monde" (in French). Science et Vie N° 1014. 
  60. ↑ Bounama, Christine; Franck, S.; Von Bloh, W. (۲۰۰۱). "The fate of Earth's ocean". Hydrology and Earth System Sciences (Germany: Potsdam Institute for Climate Impact Research) ۵ (۴): ۵۶۹–۵۷۵. Bibcode 2001HESS....5..569B. doi:10.5194/hess-5-569-2001. http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf. Retrieved ۲۰۰۹-۰۷-۰۳. 
  61. ↑ ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ Schröder, K. -P.; Connon Smith, Robert (۲۰۰۸). "Distant future of the Sun and Earth revisited". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society ۳۸۶ (۱): ۱۵۵. arXiv:۰۸۰۱٫۴۰۳۱. Bibcode 2008MNRAS.386..155S. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x. 
    See also Palmer, Jason (۲۰۰۸-۰۲-۲۲). "Hope dims that Earth will survive Sun's death". NewScientist.com news service. http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20. Retrieved ۲۰۰۸-۰۳-۲۴. 
  62. ↑ Stern, David P. (۲۰۰۱-۱۱-۲۵). "Planetary Magnetism". NASA. http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html. Retrieved ۲۰۰۷-۰۴-۰۱. 
  63. ↑ Tackley, Paul J. (۲۰۰۰-۰۶-۱۶). "Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory". Science ۲۸۸ (۵۴۷۳): ۲۰۰۲–۲۰۰۷. Bibcode 2000Sci...288.2002T. doi:10.1126/science.288.5473.2002. PMID ۱۰۸۵۶۲۰۶. 
  64. ↑ The 'Highest' Spot on Earth
  65. ↑ Milbert, D. G.; Smith, D. A. "Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model". National Geodetic Survey, NOAA. http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۰۷. 
  66. ↑ Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. (۲۰۰۶-۰۷-۰۷). "Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data". NOAA/NGDC. http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML. Retrieved ۲۰۰۷-۰۴-۲۱. 
  67. ↑ Senne, Joseph H. (۲۰۰۰). "Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain". Professional Surveyor ۲۰ (۵): ۱۶–۲۱. 
  68. ↑ Sharp, David (۲۰۰۵-۰۳-۰۵). "Chimborazo and the old kilogram". The Lancet ۳۶۵ (۹۴۶۲): ۸۳۱–۸۳۲. doi:10.1016/S0140-6736(05)71021-7. PMID ۱۵۷۵۲۵۱۴. 
  69. ↑ "Tall Tales about Highest Peaks". Australian Broadcasting Corporation. http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1086384.htm. Retrieved ۲۰۰۸-۱۲-۲۹. 
  70. ↑ Brown, Geoff C.; Mussett, Alan E. (۱۹۸۱). The Inaccessible Earth (2nd ed.). Taylor & Francis. p. ۱۶۶. ISBN ۰-۰۴-۵۵۰۰۲۸-۲.  Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).
  71. ↑ Morgan, J. W.; Anders, E. (۱۹۸۰). [خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «�» "Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury"]. Proceedings of the National Academy of Science ۷۷ (۱۲): ۶۹۷۳–۶۹۷۷. Bibcode 1980PNAS...77.6973M. doi:10.1073/pnas.77.12.6973. PMC ۳۵۰۴۲۲. PMID ۱۶۵۹۲۹۳۰. خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «�». 
  72. ↑ این مقاله برگرفته از بریتانیکا، ويراست یازدهم، است که در حال حاضر حقوق نشر آن در مالکیت عمومی می باشد.
  73. ↑ Tanimoto, Toshiro (1995). Thomas J. Ahrens. ed (PDF). Crustal Structure of the Earth. Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. Archived from the original on 2006-10-16. http://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf. Retrieved 2007-02-03. 
  74. ↑ Jordan, T. H. (۱۹۷۹). [خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «�» "Structural geology of the Earth's interior"]. Proceedings National Academy of Science ۷۶ (۹): ۴۱۹۲–۴۲۰۰. Bibcode 1979PNAS...76.4192J. doi:10.1073/pnas.76.9.4192. PMC ۴۱۱۵۳۹. PMID ۱۶۵۹۲۷۰۳. خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «�». 
  75. ↑ Robertson, Eugene C. (۲۰۰۱-۰۷-۲۶). "The Interior of the Earth". USGS. http://pubs.usgs.gov/gip/interior/. Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۲۴. 
  76. ↑ ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ Turcotte, D. L.; Schubert, G. (2002). "4". Geodynamics (2 ed.). Cambridge, England, UK: Cambridge University Press. pp. 136–137. ISBN 978-0-521-66624-4. 
  77. ↑ Sanders, Robert (2003-12-10). "Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core". UC Berkeley News. http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml. Retrieved 2007-02-28. 
  78. ↑ Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J.; Price, G. D. (2002). "The ab initio simulation of the Earth's core" (PDF). Philosophical Transaction of the Royal Society of London 360 (1795): 1227–1244. http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf. Retrieved 2007-02-28. 
  79. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام T.26S_137 وارد نشده‌است.
  80. ↑ Pollack, Henry N.; Hurter, Suzanne J.; Johnson, Jeffrey R. (August 1993). "Heat flow from the Earth's interior: Analysis of the global data set". Reviews of Geophysics 31 (3): 267–280. Bibcode 1993RvGeo..31..267P. doi:10.1029/93RG01249. http://www.agu.org/journals/ABS/1993/93RG01249.shtml. 
  81. ↑ Brown, W. K.; Wohletz (2005). "SFT and the Earth's Tectonic Plates". Los Alamos National Laboratory. http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm. Retrieved 2007-03-02. 
  82. ↑ Kious, W. J.; Tilling, R. I. (1999-05-05). "Understanding plate motions". USGS. http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html. Retrieved 2007-03-02. 
  83. ↑ Meschede, Martin; Barckhausen, Udo (2000-11-20). "Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center". Proceedings of the Ocean Drilling Program. Texas A&M University. http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm. Retrieved 2007-04-02. 
  84. ↑ Staff. "GPS Time Series". NASA JPL. http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html. Retrieved 2007-04-02. 
  85. ↑ "7,000 m Class Remotely Operated Vehicle KAIKO 7000". Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC). http://www.jamstec.go.jp/e/about/equipment/ships/kaiko7000.html. Retrieved 2008-06-07. 
  86. ↑ Charette, Matthew A.; Smith, Walter H. F. (June 2010). "The Volume of Earth's Ocean". Oceanography 23 (2): 112–114. doi:10.5670/oceanog.2010.51. http://www.tos.org/oceanography/issues/issue_archive/issue_pdfs/23_2/23-2_charette.pdf. Retrieved 2010-06-04. 
  87. ↑ Shiklomanov, Igor A. (1999). "World Water Resources and their use Beginning of the 21st century Prepared in the Framework of IHP UNESCO". State Hydrological Institute, St. Petersburg. http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/shiklomanov/. Retrieved 2006-08-10. 
  88. ↑ Mullen, Leslie (2002-06-11). "Salt of the Early Earth". NASA Astrobiology Magazine. http://www.astrobio.net/news/article223.html. Retrieved 2007-03-14. 
  89. ↑ Morris, Ron M. "Oceanic Processes". NASA Astrobiology Magazine. http://replay.waybackmachine.org/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html. Retrieved 2007-03-14. 
  90. ↑ Scott, Michon (2006-04-24). "Earth's Big heat Bucket". NASA Earth Observatory. http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/. Retrieved 2007-03-14. 
  91. ↑ Sample, Sharron (2005-06-21). "Sea Surface Temperature". NASA. http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html. Retrieved 2007-04-21. 
  92. ↑ قرآن - سوره مرسلات - آیه ۲۵
  93. ↑ قرآن - سوره مرسلات - آیه ۲۶
  94. ↑ صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی (ترجمه قرآن) - مرسلات: ۲۵ - انتشارات شکرانه - چاپ ۱۳۸۵
  95. ↑ صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی (ترجمه قرآن) - مرسلات:۲۶ - انتشارات شکرانه - چاپ ۱۳۸۵
  96. ↑ ترجمان فرقان (تفسیر قرآن) - صادقی تهرانی، محمد - تفسیر سوره مرسلات - انتشارات شکرانه ۱۳۸۸
  97. ↑ ترجمان فرقان (تفسیر قرآن) - صادقی تهرانی، محمد - ص ۳۸۳ - انتشارات شکرانه ۱۳۸۸
  98. ↑ ترجمان فرقان (تفسیر قرآن) - صادقی تهرانی، محمد - تفسیر سوره مرسلات - انتشارات شکرانه - ۱۳۸۸
  99. ↑ قرآن کریم - ۶۷: ۱۵
  100. ↑ قرآن کریم - (۴۰: ۶۴)
  101. ↑ قرآن کریم - (۱۳: ۲)
  102. ↑ قرآن کریم - (۲۰: ۵۳)
  103. ↑ قرآن کریم - (۷۸: ۷)
  104. ↑ (قرآن کریم - ۳۶: ۴۰)
  105. ↑ قرآن کریم - (۷۳: ۴۱)
  106. ↑ ۱۰۶٫۰ ۱۰۶٫۱ صادقی تهرانی، محمد - ترجمان فرقان (تفسیر قرآن کریم) - ص ۳۸۳ - انتشارات شکرانه - چاپ ۱۳۸۸
ن • ب • و
منظومه خورشیدی
خورشید عطارد ناهید (سیاره) ماه زمین مریخ ماه‌های مریخ سرس کمربند سیارک‌ها مشتری (سیاره) فهرست ماه‌های مشتری حلقه‌های مشتری زحل ماه‌های زحل حلقه‌های زحل اورانوس ماه‌های اورانوس حلقه‌های اورانوس نپتون ماه‌های نپتون حلقه‌های نپتون پلوتو ماه‌های پلوتو هائومیا ماه‌های هائومیا ماکی‌ماکی کمربند کویپر اریس دیسنومیا ابر اورت ابر اورتSolar System Template Final.png
ن • ب • و
جایگاه کره زمین در اعماق فضا
کیهان
هر پیکان باید "درونِ" یا "بخشی از" خوانده شود.
ن • ب • و
علوم زمین
ن • ب • و
عناصر طبیعت
گیتی
زمین
آب‌وهوا
زیست‌بوم
زندگی


خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب <references group="note"/> متناظر پیدا نشد.

برگرفته از «http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86&oldid=6292532»
ابزارهای شخصی

گویش‌ها
فضاهای نام
عملکردها
گشتن
چاپ/برون‌بری
جعبه‌ابزار
زبان‌های دیگر