ابیراهی رنگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کج‌نمایی رنگی)
پرش به: ناوبری، جستجو
بیراهش نوری
Barrel distortion.svg اعوجاج

Spherical aberration 3.svg بیراهش کروی
Lens coma.png کما
Astigmatism.svg تاری نامتقارن
Field curvature.svg انحنای میدان پتزوال
Lens6a.svg بیراهش رنگی
عدم وضوح
تیلت

در عکس بالایی خطوط از نظر رنگ دارای انطباق و وضوح کافی هستند ولی در عکس پایینی که با یک لنز واید گرفته شده است، کج‌نمایی رنگی به شدت آشکار است.

کج‌نمایی رنگی یا ابیراهی رنگی، در علم نورشناسی که با علامت اختصاری CA نیز نشان داده می‌شود، عبارت است از عدم انطباق رنگ‌های نور شکست یافته در محل همگرایی (تصویر)، که باعث ایجاد تصویر غیر واضح می‌گردد. این حالت بخاطر ضریب شکست متفاوت رنگ‌ها در عدسی ایجاد می‌شود.

انحراف تصویر حاصل از دستگاه نوری از تصویر واقعی، کج‌نمایی می‌باشد که در تصویر سازی با نورهای مرکب به دلیل وجود طول موج‌های مختلف نور، کج‌نمایی رنگی خواهیم داشت.

کج‌نمایی رنگی در حاشیه‌های تاریک و روشن تصویر خودنمایی می‌کند، چون در این نقاط رنگ‌ها بواسطه ضرایب‌های شکست متفاوت بر روی یک نقطه منطبق نمی‌شوند، و این بخاطر این است که نقطه کانونی در هر لنزی بسته طول موج نور ورودی متفاوت است.

کج‌نمایی رنگی[ویرایش]

کج‌نمایی رنگی[پانویس ۱]به علت تفاوت در ضریب شکست طول موج‌های مختلف نور در لنز بوجود می‌آید. ضریب شکست لنز، با افزایش طول موج کم می‌شود. وقتی از نور تک فام استفاده کنیم، دیگر این نوع کج‌نمایی را نخواهیم داشت. این کج‌نمایی خودش را به صورت فرانژهای رنگی در مرزهای تصویر نشان می‌دهد که قسمت‌های تاریک و روشن تصویر را از هم جدا می‌کند. از آن جایی که طول کانونی لنز به ضریب شکست وابسته‌است، طول موج‌های مختلف نور در نقاط متفاوت متمرکز خواهد شد.

انواع کج‌نمایی رنگی[ویرایش]

دو نوع کج‌نمایی رنگی طولی و عرضی وجود دارد.

کج‌نمایی رنگی طولی(محوری)، زمانی اتفاق می‌افتد که طول موج‌های مختلف نور در فاصله‌های مختلف نسبت به لنز، یعنی نقاط مختلف روی محور اپتیکی، متمرکز شده باشند. در نتیجه تصاویر قرمز و بنفش یک نقطه شی دور از محور، روی محور طولی از هم جدا می‌شوند.

کج‌نمایی رنگی عرضی، زمانی اتفاق می‌افتد که طول موج‌های مختلف نور در فاصله‌های مختلف روی صفحه کانونی متمرکز شده باشند. این دو نوع کج‌نمایی ویژگی‌های متفاوتی دارند و حتی همزمان هم می‌توانند اتفاق بیفتند.

کاهش کج‌نمایی[ویرایش]

در ابتدایی ترین زمان استفاده از لنز، کج‌نمایی رنگی با افزایش طول کانونی لنز تا جای ممکن، کاهش داده می‌شد. کج‌نمایی رنگی می‌تواند بوسیله یک لنز بی‌رنگ کننده[پانویس ۲] کاهش پیدا کند که در این لنز مواد با پراکندگی‌های متفاوت کنار هم جمع شده‌اند تا یک لنز مرکب را تشکیل بدهند. ساده‌ترین نوع آن یک لنز دوتایی بی‌رنگ کننده است که کج‌نمایی رنگی را در یک پهنای طول موجی مشخص کاهش می‌دهد، اگر چه تصحیح فوق العاده‌ای ایجاد نمی‌کند. با ترکیب کردن بیش از دو لنز با ترکیبات متفاوت درجه تصحیح کج‌نمایی می‌تواند افزایش پیدا کند. انواع زیادی از شیشه تا به حال برای کاهش کج‌نمایی رنگی تولید شده است. این شیشه‌ها پراکندگی بسیار کمی دارند و معمولاً از جنس فلوریت هستند. تولید این لنزهای بی‌رنگ کننده، یک گام مهم در توسعه میکروسکوپ‌ها و تلسکوپ‌های اپتیکی بوده است.

جایگزین لنزهای دوتایی بی‌رنگ کننده، استفاده از عناصر اپتیکی شکننده نور[پانویس ۳] است. این عناصر اپتیکی شکنندهٔ نور، دقیقاً همان ویژگی‌های پراکندگی شیشه را دارد.

کج‌نمایی رنگی باعث طول موج‌های مختلف در فواصل متفاوتی شکست پیدا کنند.
عنصر نوری با خاصیت پراکندگی برای اصلاح
دو عدسی مکمل (کراون و فلینت) برای اصلاح کج‌نمایی


واژه‌نامه[ویرایش]

  1. chromatic aberration
  2. achromatic lens
  3. diffractive optical elements

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

کتاب‌ها
  • گل گلاب، دکتر داریوش. بررسی فنی عکاسی. چاپ دوم. تهران: جهاد دانشگاهی، ۱۳۷۰. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Chromatic aberration»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ مرداد ۱۳۹۱ خورشیدی).

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ابیراهی رنگی موجود است.