کتابخانه ملی ترکیه

کتابخانه ملی ترکیه

کتابخانه‏های ترکیه دارای تاریخچه ‏ای کهن‏ است. این کتابخانه‏ ها در ادوار مختلف منشا علم‏ و منبع مشاوره مردم بوده و اهمیت خود را تا زمان حال نیز حفظ کرده‌است. درحال حاضر کتابخانه‏ های ترکیه اغلب از کتابخانه‏ های وابسته به وزارت آموزش ملی و وزارت فرهنگ و یا کتابخانه ‏های خصوصی، در شهرهای بزرگ بخصوص استانبول و آنکارا جای‏ گرفته‏ اند. البته تعداد کتابخانه‏ های رسمی در شهرها و بخش ها و روستاها بسیار اندک می‏ باشد، لذا در این مناطق کتابخانه سیار در خدمت مردم‏ می‏ باشند. در استانبول که به شهر کتابخانه‏ ها مشهور می ‏باشد، تعداد زیادی نسخه‏ های خطی عربی، فارسی و عثمانی که از لحاظ تاریخی برای‏ محققین ارزش بسیار زیادی دارد در تعداد زیادی‏ از کتابخانه‏ ها و بخصوص در کتابخانه‏ های‏ نور عثمانیه و بیازیت موجود است.

هسته اصلی و اولیه کتابخانه ملی ترکیه با حمایت رجب پیکر، نخست وزیر وقت در سال ۱۹۴۶ در مدیریت نشریات وزارت آموزش ملی تشکیل شد. کتابخانه ملی ترکیه در منطقه باغچه لی اِولَر در شهر آنکارا واقع شده‌است. این کتابخانه‏ یکی از جوان‏ترین کتابخانه‏ های ملی دنیاست و کار خود را در پانزدهم آوریل‏ ۱۹۴۶دردفتر کوچکی در وزارت آموزش و پرورش با حدود هشت هزار اثر آغاز کرد. در اول آوریل ۱۹۴۷ مجموعه‏ به ساختمان دیگری انتقال یافت و موجودی آن به شصت هزار جلد افزایش یافت. محل جدید شانزدهم اوت ۱۹۴۸ برای استفاده عموم‏ گشایش یافت. در ۲۹ مارس ۱۹۵۰ تاسیس کتابخانه ملی به تصویب ‏ قانونی رسید و به موجب متمم این قانون، مصوب هجدهم مه ۱۹۵۵، نیز موسسه کتاب‏شناختی (Bibliographical Institute) زیر نظر کتابخانه ملی ترکیه تاسیس شد.

ساختمان مجموعه

از آنجا که ساختمان دوم پاسخ‏گوی نیاز آینده نبود، در سال ۱۹۶۵ برنامه ریزی برای تاسیس ساختمانی جدید آغاز شد ولی اتمام آن به درازا کشید، سرانجام در سال ۱۹۸۲ ساختمان به اتمام رسید و پنجم اوت ۱۹۸۳ با نام بش اولر (BESEVLER) به‏ طور رسمی گشایش یافت. فضای کتابخانه ۳۹ هزار متر مربع است که قابلیت گسترش آتی را نیز دارد. این کتابخانه در سه بلوک متصل به‏ هم با سی و نه هزار متر مربع زیربنا ساخته شده (بلوک ۱. بخش خدمات مدیریت، بلوک ۲. بخش خدمات مطالعاتی، بلوک ۳. بخش انبار) و شامل بخش اداری‏ و مدیریت، تالارهای اختصاصی و عمومی برای مطالعه، تالارهای‏ مطالعه گروهی، اتاق‏ های ویژه مطالعه هنرهای زیبا، آمفی تئاتر، و نمایشگاه است. همچنین ساختمان به سیستم اطفای حریق مجهز است.

هم اکنون کتابخانه ملی زیر نظر وزارت‏ فرهنگ و هنربا بودجه مستقل فعالیت می‏کند، در سال ۱۹۹۵ بودجه آن بالغ بر ۸۰۸۹۵۰۰۰۰۰۰ لیره ترک بود. در سال ۱۹۹۳ کتابخانه دارای ۲۴۴ کارمند بود که ۳۶ نفر آن متخصص بودند. کادر اداری این‏ کتابخانه، شامل پستهای ریاست، معاون ریاست، ۳ مدیر کل و ۱۵ رئیس اداره می ‏باشد. بخش ‏های اصلی کتابخانه ملی عبارتند از:بخش مجموعه‏ سازی، بخش مواد غیر کتابی، بخش نشریات، بخش فهرست‏نویسی و رده‏ بندی، بخش اطلاعات کتاب‏شناختی، بخش فهرستگان نسخ‏ خطی، بخش مواد و خدمات، بخش ارائه خدمات ریزنگار، بخش‏ پردازش اطلاعات، بخش هماهنگی، بخش روابط بین‌الملل و بخش‏ فعالیت ‏های فرهنگی و اجتماعی.

اهداف کتابخانه

مهمترین اهداف کتابخانه؛کمک به تحقیقات در مورد فرهنگ ترک، ایجاد یک مرکز برای جمع‏ آوری آثار و برگه‏ های تاریخی، ایجاد تسهیلات برای فعالیتهای فرهنگی‏ و علمی و تحقیقاتی در داخل و خارج کشور، جمع‏آوری اسناد علمی و تحقیقی مربوط به فرهنگ و مردم ترک.

قانون واسپاری در سال ۱۹۳۴ به تصویب رسیده بود که بر مبنای آن اکنون یک نسخه از کتب چاپی باید به کتابخانه ارسال شود ولی این قانون نیاز به روزآمد شدن دارد که کلیه منابع انتشاراتی را در برگیرد. نشریات و آثاری که‏ در خارج از ترکیه در مورد فرهنگ ترک و ترکیه به‏ چاپ می‏رسد نیز در حد امکان خریداری‏ می‏ گردد. از طرفی با جذب کمک های موسسات‏ فرهنگی و علمی و نیز اشخاص و همچنین از طریق تبادل کتاب بین کتابخانه‏ های داخلی و خارجی سعی بر آن است که آرشیو کتابخانه ملی‏ غنی‏ تر گردد.

مجموعه کتابخانه

مجموعه کتابخانه بالغ بر ۱۲۳۸۲۱۰ جلد است که از این تعداد ۹۱۹۹۱۳ جلد کتاب و بقیه ادواری ها، مواد غیر کتابی وغیره‌است. تعداد نسخ خطی آن ۳۰ هزار جلد است. مجموع کتاب‏ های ترکی موجود در کتابخانه ملی ۵۰ هزار کتاب با الفبای عربی جزو مجموعه‌است که در سال ۱۷۲۹ تا ۱۹۲۸ چاپ شده‌است. از این تاریخ به بعد الفبای ترکی به لاتین تغییر یافت. علاوه بر مجموعه فوق، این کتابخانه دارای ۳۰ هزار نسخه خطی و اثر نادر است که از طریق اهدا یا خرید فراهم شده‌است. در سال ۱۹۸۷ کامپیوتری شدن کتابخانه آغاز شد. خدمات کامپیوتری در کتابخانه از سه طریق انجام می‌گیرد:۱. از طریق دیسک‌های فشرده ۲. از طریق اینترنت ۳. از طریق opac دسترسی عام به پایگاه اطلاعاتی کتابخانه. این کتابخانه کتابشناسی ملی را منتشر می‌کند و ویرایش بیستم رده بندی دهدهی دیوئی را ترجمه کرده و مشغول ترجمه و تدوین سرعنوان موضوعی است. تعدادی فهرستگان تهیه کرده، از جمله فهرستگان نسخ خطی، فهرستگان کتابهای عربی ترکیه، فهرستگان کتابهای خارجی. اکنون کتابخانه به عنوان مرکز ملی اطلاع رسانی عمل می‌کند و پروژه کامپیوتری کردن کتابخانه‌ها را به عهده دارد و مشغول تهیه Turk MARK است.

کتابخانه ملی از قشرهای مختلف جامعه کاربر داردواز آنجا که کتابخانه ملی کتابخانه‏ ای است‏ تحقیقاتی، لذا جهت استفاده‏ کنندگان ارائه کارت‏ عضویت اجباریست. برطبق قوانین اداری این‏ کتابخانه افراد ذیل حق اخذ کارت عضویت‏ دارند: اعضاهیات علمی و اداری موسسات‏ آموزش عالی، کارکنان دولتی و بازنشستگان، اعضا اتحادیه اصناف، بازنشستگان لشکری و کشوری، دانشجویان دانشگاهها و مراکز آموزش.

کتابخانه ملی ترکیه از جمله کتابخانه‏ های ملی است که با توجه به همسایگی آن با ایران و همانندی‏ های فرهنگی دو کشور، تجربه‏ ها و دستاوردهای آن می‏ تواند مورد استفاده جامعه کتابداری ایران قرار گیرد.