کالیگولا (نمایش‌نامه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کالیگولا (نمایش‌نامه)
مجسمه‌ای از امپراتور کالیگولا
نوشته‌ی آلبر کامو
شخصیت‌ها
  • کالیگولا: ۲۵ تا ۲۹ ساله
  • کائسونیا: معشوقه کالیگولا، ۳۰ ساله
  • هلیکون: ندیم و محرم راز کالیگولا، ۳۰ ساله
  • اسکیپیون: شاعری بسیار جوان، ۱۷ ساله
  • کرئا: از ملازمان کالیگولا، ۳۰ ساله
  • سنکتوس: بزرگزاده پیر، ۷۰ ساله
  • متلوس: بزرگزاده، ۴۰ تا ۶۰ ساله
  • لپیدوس: بزرگزاده، ۴۰ تا ۶۰ ساله
  • اکتاویوس: بزرگزاده، ۴۰ تا ۶۰ ساله
  • پاتریکیوس: پیشکار، ۵۰ ساله
  • مریا: بزرگزاده پیر، ۶۰ ساله
  • موکیوس: بزرگزاده، ۳۳ ساله
  • زن موکیوس
  • نگهبانان
  • خدمتکاران
  • شاعران
تاریخ نخستین نمایش ۱۹۴۵
مکان نخستین نمایش پاریس
زبان اصلی فرانسوی

کالیگولا (به انگلیسی: Caligula) نمایش‌نامهای است که آلبر کامو، نویسنده‌ی الجزایری-فرانسوی، نوشتن آنرا در سال ۱۹۳۹ آغاز کرد و اولین نسخه آن در ماه مه ۱۹۴۴ بدست انتشارات گلیمر به چاپ رسید. او بعدها در این نمایش‌نامه، رمان بیگانه و نیز مقاله افسانه سیزیف تغییرات و بازبینی‌های بسیاری انجام داد که خود آنرا را دور باطل نامیده است. بعضی از منتقدین، این کتاب را متعلق به مکتب اگزیستانسیالیسم می‌دانند در حالیکه خود کامو همیشه تعلق خود به این مکتب را نفی می‌کرد.

نسخه‌ها[ویرایش]

آخرین نسخه این نمایش‌نامه که در ۴ پرده در سال ۱۹۴۴ نوشته شده، در سال ۱۹۴۴ میلادی به همراه نمایش‌نامه سوءتفاهم منتشر شد و سپس در همان سال بطور جدا منتشر گردید. نسخه‌ای نیز در ۳ پرده در سال ۱۹۴۱ منتشر شده بود که در سال ۱۹۸۴ تجدید چاپ شده است. تفاوت بین این دو نسخه نشان‌دهنده تاثیر جنگ دوم جهانی بر کامو است.

درباره کتاب[ویرایش]

این نمایش بر پایه زندگی کالیگولا، سومین امپراتور روم نوشته شده است که در ۲۱ سالگی بر تخت امپراتوری نشست و در سال ۴۱ میلادی کشته شد. البته آلبر کامو نیز برداشتی خاص از زندگی این امپراتور جوان داشته است. نمایش نشان می‌دهد که کالیگولا، امپراتور جوان رومی، با مرگ خواهرش، دروسیلا، که معشوقه‌اش نیز بود دچار پریشان‌احوالی می‌شود. در بیان حوادث از دیدگاه کامو، کالیگولا نهایتاً بطور عمد زمینه قتل خود را فراهم می‌کند.

پس از مرگ خواهر، کالیگولا که به حقیقت مرگ آگاه شده، حکومت وحشت را آغاز می‌کند: مرگ سایه خود را بر سر اطرافیان کالیگولا می گستراند. دیگر هیچ‌کس، جز تنی چند که با راستی زندگی می‌کنند بر فردای خود ایمن نیست. کالیگولا که اینک قدرت مطلق در اختیار اوست با پوچی در می‌افتد. هربار که ابرمردی بر تخت می‌نشیند محنت و آزمون بزرگی برای خلق آغاز می‌شود. غرض آن نیست که کالیگولا با هیتلر مقایسه شود چرا که کالیگولا حتی مستبد هم نیست: «مستبد کسی‌است که ملت‌ها را فدای عقایدش یا جاه‌طلبی‌اش می‌کند.» بااین‌همه، گرچه زیر بار چندین جنگ نرفته‌است، گرچه پیروزی و فتح را به سخریه می‌گیرد، در آخر او هم کاری جز جنایت نمی‌کند. البته جنایتی «هنرمندانه». قتل که در نظر او یکی از شاخه‌های هنرهای زیباست نتیجه منطقی، و نیز حقیرانه ستیز با مطلق است. کیریلوف، قهرمان جن زدگان داستایوفسکی تنها با کشتن خود می‌تواند آزادی خود را نشان دهد و کالیگولا با کشتن دیگران. قدرت استدلال و استنتاج کالیگولا تا به حدی است که ما خوانندگان یا تماشگران، با نخستین جنایات او هم‌آواز و حتی هم‌گام می‌شویم. آنجا که برای نجات خزانه، بزرگزادگان را وادار به وصیت به نفع دولت می‌کند و سپس دستور قتل آنها را می‌دهد، آنجا که سناتورهای ابله و ترسو را می‌کشد. اما طلب آزادی از راه پوچی به زودی موجب عصیان می‌شود و سرانجام لحظه‌ای می‌رسد که کالیگولا، حتی در مطلق، به خطا می‌رود. تا جایی که خود نیز به خطای خود پی می‌برد: «بیا منصفانه قضاوت کنیم: فقط حماقت نیست که بر ضد من است، راستی و دلیری کسانی هم هست که می‌خواهند خوشبخت باشند.» [۱]

اجراهای معروف[ویرایش]

نمایش کالیگولا معمولاً از موفق‌ترین نمایش‌های صحنه‌ای جهان بوده است. اپرایی از دلتو گلانرت در سال ۲۰۰۶ بر پایه این نمایش‌نامه اجرا شد. نسخه اول کالیگولا نیز در سال ۱۹۴۵ با بازی جرارد گرانداژ اجرا شد. در ۲۲ مارس ۱۹۵۵ خود کامو نمایش‌نامه را در تماشاخانه‌ای خواند.

اجراهای مشور در جهان[ویرایش]

لندن - ترجمه جدیدی از آن به کارگردانی مایکل گرانداژ و بازیگری مایکل شین اجرا شده که جوایزی نیز دربرداشته‌است.

دوبلین، ایرلند - همان ترجمه در دوبلین نیز با کارگردانی کونور هانراتی اجرا شده که نامزد دریافت جوایزی نیز برده است.

ادینبورگ - در شرکت تئاتر KCS این نمایش‌نامه در جشنواره فرینج به کارگردانی آدام کراس در آگوست ۲۰۱۱ به روی صحنه رفته است.

هند - کالیگولا توسط دکتر شارارد چاندرا به زبان هندی ترجمه شده است و اجراهای متعددی از آن به کارگردانی آرویند گااور و آرون کوکرجا نمایش داده شده اند.

فرانسه - در اوایل سال ۲۰۰۶، چارلز برلینگ، کالیگو را تماشخانه ورکشاپ در پاریس کارگردانی کرد.

ژاپن - یوکیو نیناگاوا این نمایش را در تماشخانه ساختمان بونکامورا در توکیو کارگردانی کرده است.

اجراهای ایران[ویرایش]

در ایران نیز این نمایش توسط افراد مختلفی بازنویسی و کارگردانی شده است از جمله:

اقتباس‌های سینمایی[ویرایش]

در سال ۱۹۷۹ میلادی، فیلم کالیگولا به کارگردانی تینتو براس با مشارکت ایالات متحده آمریکا و ایتالیا بر اساس این نمایش‌نامه ساخته شد.[۶]

ترجمه‌های فارسی[ویرایش]

تعدادی از چاپ‌های این کتاب به زبان فارسی در ایران در زیر آمده است[۷] :

پانویس[ویرایش]

  • ^ Cycle of the Absurd
  • ^ Detlev Glanert

منابع[ویرایش]

  1. مقدمه مترجم - کامو، آلبر. کالیگولا. ترجمهٔ ابوالحسن نجفی. تهران: کتاب زمان، ۱۳۵۷. 
  2. «آتیلا پسیانی». وب‌گاه تاتر ایران. بازبینی‌شده در ۱۴ آبان‌ماه ۱۳۹۱. 
  3. «"کالیگولا"ی آلبر کامو در فرهنگسرای نیاوران». وب‌گاه تاتر ایران. بازبینی‌شده در ۱۴ آبان‌ماه ۱۳۹۱. 
  4. «"کالیگولا" از هفته اول خرداد در تماشاخانه ایرانشهر». وب‌گاه تاتر ایران. بازبینی‌شده در ۱۴ آبان‌ماه ۱۳۹۱. 
  5. «تله تئاتر«كاليگولا» به كارگرداني قطب‌الدين صادقي». پندار، رسانه فرهنگی و هنری. بازبینی‌شده در ۲۰ آبان‌ماه ۱۳۹۱. 
  6. «IMDB». بازبینی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۲(۲۰ آبان ۱۳۹۱). 
  7. «سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران». بازبینی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۲(۱۴ آبان ۱۳۹۱). 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «caligula»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۴ آبان ۱۳۹۱).