قهوهخانه
برای ویکیپدیا:قهوهخانه، به اینجا بروید
چایخانه یا قهوهخانه در گذشته نخست محلی بودهاست برای نوشیدن چای و خوردن ناهار و شام که بعدها اموری نظیر اطلاعرسانی، نشر افکار و اخبار اجتماعی-اقتصادی و حتی سیاسی و نیز سرگرمیهایی چون مدیحهسرایی، نقالی، شاهنامهخوانی، غزلخوانی، سخنوری و مشاعره نیز در آن جایگاهی پیدا کردند و این مکان به عنوان نهاد با اهمیتی از جهت فرهنگی معرفی شد.
محتویات |
کافه [ویرایش]
کافه (قهوهخانه( (به فرانسوی: Café) محلی است عمومی که در آن نوشیدنی غیرالکلی و گاه غذاهای سبک عرضه میشود. کافه در برخی از کشورها جایی برای معاشرت و گفتگوی مردم است.
کافه را نباید با کافیشاپ اشتباه کرد. کافیشاپ محل عمومی آمریکایی است که در آن معمولاً فقط قهوه عرضه میشود.
از سال ۱۳۶۰ کافیشاپها جای چایخانهها را تنگ کرد. در چایخانههای ایران بهجای سرو قهوه بیشتر چای و انواع غذاهای سنتی ایرانی با موزیک زندهٔ ایرانی ارائه میشود.
در ایران [ویرایش]
چایخانه در ایران حدود ۴۰۰ سال قدمت دارد. پیشینهٔ مصرف چای در ایران به سده هفدهم میلادی میرسد. جهانگردان از چایخانههایی گفتهاند که بزرگان و توانگران در آن جا جمع شده و چای مینوشیدند.
ورود چای به ایران [ویرایش]
بوتهٔ چای برای نخستین بار در چین و در حدود پنج هزار سال پیش شناخته شد که به تدریج خواص درمانی آن کشف شد. علاوه بر آن از چای برای مصارف رنگآمیزی نیز استفاده میشدهاست.
محمدعلی، معروف به کاشف السلطنه چایکار، متولد ۱۲۴۴ خورشیدی در تربت حیدریه، که از دارالفنون و سپس از سوربن فرانسه فارغالتحصیل شده بود، با عنوان ژنرال کنسول ایران در سال ۱۲۷۶ خ. مأمور خدمت در هند شد. وی به عنوان سفیر ایران در هندوستان در روزگار مظفرالدین شاه قاجار اولین فرد ایرانی است که با همت والای خود و در نقش یک بازرگان فرانسوی به فراگیری شیوهٔ کاشت و مصرف در ایران و جهان پرداخت. منقول است که او دانههای چای را درون عصای خود چید و آنها را وارد ایران کرد. همچنین او شهر لاهیجان را به دلیل وجود هوای مناسب برای کشت چای انتخاب کرد.
تحول و نزول در جایگاه چایخانه [ویرایش]
همانطور که گفتهشد علاوه بر نوشیدن چای، قهوه و غذا خوردن اموری نظیر اطلاعرسانی، نشر افکار و اخبار اجتماعی _ اقتصادی و حتی سیاسی و نیز سرگرمیهایی چون مدیحهسرایی، نقالی، شاهنامهخوانی، غزلخوانی، سخنوری و مشاعره هم در چایخانهها رواج پیدا کردند و این مکان به عنوان نهاد با اهمیتی از جهت فرهنگی معرفی شد.
با تغییرات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه به خصوص ورود رادیو و تلویزیون کمکم قهوه خانه را خلوت، منزوی و متروک کرد تا حدی که به سالنهایی کثیف و کهنه با وسایل فرسوده و مستعمل تبدیل شد و در برگیرنده روابط اجتماعی ناهنجار، برخوردهای رکیک، تجمع معتادان و بزهکاران و از آن دست شد.
بازسازی چایخانههای تهران [ویرایش]
برای احیاء و بازسازی این کانونهای اجتماعی-فرهنگی، از بین ۳۷۰ چایخانهٔ تهران، تعدادی مناسب و آماده بازسازی تشخیص داده شد که در حال حاضر برخی از آنها با عنوان چایخانهٔ سنتی خدمات ارائه میدهند. تعدادی از قهوهخانههای سنتی فعال فعلی فضاهای مناسبی برای پر کردن اوقات فراغت، به ویژه در ساعات پایانی شب، میباشند و در آنها معماری ملی و اسلامی، هنرهای ویژهٔ قهوهخانه نظیر شاهنامه خوانی و نقالی، معرفی میشوند و همچنین طبخ غذاهای سنتی و بومی به شکل مناسبی انجام میگیرد.
نقاشی قهوهخانه [ویرایش]
نقاشی قهوهخانه شیوهای از نقاشی ایرانی است که در اواخر قاجار و اوایل پهلوی اوج گرفت. محمد مدبر و حسین قوللر آقاسی از مهمترین نقاشان این رشته به شمار میروند. نمونههای قابل توجهی از آثار هنرمندان نقاشی قهوهخانهای در موزهٔ رضا عباسی نگهداری میشود. این شیوه در دههٔ ۲۰ و ۳۰ شمسی مورد توجه هنرمندان مدرنیست ایرانی به ویژه اهالی مکتب سقاخانه قرار گرفت.
منابع [ویرایش]
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ قهوهخانه موجود است. |
- علیپور، حسین، چایخانههای سنتی، رونق محفل جوانمردان، نشریهٔ شما، ش ۲۴۸، ۴ بهمن ۱۳۸۰: ص ۱۶.
- ارضپیما، فیضالله، تاریخ صنایع چایکاری و چایسازی در ایران، سازمان چای کشور، ۱۳۷۸.
- سیف، هادی؛ نقاشی قهوهخانه، موزه رضا عباسی، ۱۳۶۹.
