ژاله قائم مقامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

عالمتاج قائم‌مقامی^*[۱] متخلص به ژاله (۱۳۰۱ ق.^*[۲] در فراهان–۵ مهر ۱۳۲۶ ^*[۳] در تهران) شاعر ایرانی بود.

ژاله در اواخر دوره قاجار در فراهان زاده شد. مادرش مریم یا گوهر ملک دختر معین الملک بود و پدرش میرزا فتح‌الله، نبیرهٔ قائم مقام فراهانی. او در پنج سالگی خواندن فارسی و عربی را نزد یک شیخ آغاز کرد و تا پانزده سالگی دروس دیگر را آموخت.

در پانزده سالگی همراه پدرش به تهران رفت و در سال ۱۳۱۷ ق. با دوست پدرش، علی‌مراد خان بختیاری که در خدمات لشکری و نظامی بود ازدواج کرد و پسرش، حسین پژمان بختیاری را به دنیا آورد. ازدواج آنها پس از هفت سال به جدایی انجامید و پژمان ابتدا تحت سرپرستی پدرش بزرگ شد و با مرگ علی‌مراد خان سرپرستی او بر عهده علی‌قلی خان سردار اسعد و جعفرقلی خان سردار اسعد درآمد تا آن که در ۲۷ سالگی نزد مادرش رفت و تا پایان عمر ژاله با وی بود.

به گفته پژمان، ژاله اواخر عمر را باخواندن کتابهای ادبی، تاریخ و نجوم سپری کرد و در ۵ مهر ۱۳۲۶ ساعت یک بعدازظهر در سن ۶۳ سالگی درگذشت و در امامزاده حسن تهران به خاکش سپاردند.

نمونه اشعار:

بسته در زنجیر آزادیست سر تا پای من		بَرده‌ام ای دوست و آزادی بود مولای من
…
از تو گر برتر نباشد جنس زن مانند توست		گو، خلاف رای مغرور تو باشد رای من
در ره احقاق حق خویش و حق نوع خویش		رسم و آیین مدارا نیست در دنیای من

گم شد جوانیم همه در آرزوی عشق		اما رهی نیافتم آخر به کوی عشق
از حجب و از غرور دل خرده‌سنج من		شد بهره‌ور ز عشق ولی ز آرزوی عشق

چه می‌شد آخر ای مادر اگر شوهر نمی‌کردم		گرفتار بلا خود را چه می‌شد گر نمی‌کردم
گر از بدبختیم افسانه خواندی داستان‌گویی		به بدبختی قسم کان قصه را باور نمی‌کردم
مگر بار گران بودیم و مشت استخوان ما		پدر را پشت خم می‌کرد اگر شوهر نمی‌کردم
بر آن گسترده خوان گویی چه بودم؟ گربه‌ای کوچک		که غیر از لقمه‌ای نان خواهش دیگر نمی‌کردم
زر و زیور فراوان بود و زیر منتم اما		من مسکین تمنای زر و زیور نمی‌کردم
گرم چون خوش قدم مطبخ نشین می‌ساختی بی‌شک		چو او می‌کردم ار خدمت ازو بهتر نمی‌کردم

[ویرایش] پانویس

1. ↑ به استناد این بیت نام ژاله عالمتاج بود:

   تاج عالم گر منم بی گفت و گوی

   خاک عالم بر سر عالم کنید

2. ↑ به طور قیاسی از ۲ نوامبر ۱۸۸۳ تا ۲۰ اکتبر ۱۸۸۴
3. ↑ معادل ۲۸ سپتامبر ۱۹۴۷

[ویرایش] منابع

• بنفشه حجازی. تذکره اندرونی: شرح احوال و شعر شاعران زن در عصر قاجار تا پهلوی اول. چاپ نخست، تهران: نشر قصیده سرا، ۱۳۸۲، ISBN ۹۶۴۷۶۷۵۷۶۳، ‏ص ۷۸ تا ۸۲. برگرفته از اندیشه‌نگاران زن در شعر مشروطه، ص ۱۲۹.