چشمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از چشمه آب)
پرش به: ناوبری، جستجو
یک چشمهٔ کوهستانی

چَشمه که در زبان پهلوی چَشمَگ یا چشمَک می‌گفتند جایی است که آب از زیر آن بیرون زند و روان شود.

چشمه محل تلاقی سفره‌های زیرزمینی آب با سطح زمین است. بسته به ثبات منبع آب، یک چشمه می‌تواند موقتی، دائمی یا خودجوش (آرتزین) باشد. در محل ظهور چشمه، گاه حوضچه‌ها یا نهرهایی پدید می‌آیند.

از انواع چشمه‌ها می‌توان به چشمه آب گرم و چشمه آب معدنی نام برد.

در برخی زمین‌های ماسه‌ای و مسطح مانند زمین‌های کشور هلند آب‌های زیرزمینی از نقاطی نزدیک به هم به روی زمین می‌جوشد که یه این پدیده، چشمه‌های نشتی گفته می‌شود. [۱]

انواع چشمه[ویرایش]

چشمه ها و خواص درمانی آنها[ویرایش]

استفاده از آب چشمه های معدنی به عنوان درمان، سابقه ی چندهزار ساله دارد ولی طی قرن اخير بر اثر پژوهش ها و بررسی های علمی انجام شده روی آبهای معدنی، استفاده ی درمانی آنها به طور جدی روز به روز گسترش يافته است. آبهای معدنی بر حسب نوع و املاح معدنی موجود در آنها دارای كاربردهای گوناگون هستند، ولی علاوه بر خواص فيزيكوشيميایی آب بايد به عواملی مانند آب و هوای منطقه، ارتفاع از سطح دريا، روش درمان و وضعيت سلامت افراد توجه کرد. به عنوان مثال استفاده از آبهای گرم معدنی به بيماران فشار خونی، قلبی، عروقی، مسلول، كليوی و سرطانی توصيه نمی شود. ضمناً بايد دوره ی درمان، فصل استفاده و نيز منظم بودن درمان رعايت گردد. حتا ممكن است عكس العمل افراد در دوره های مختلف درمان با هم متفاوت باشد و مثلا فردی در يک دوره، عكس العمل مناسب و در دوره ی ديگری واكنش نامناسب نشان دهد كه در اين صورت نبايد درمان را قطع نمود.

به علاوه ممکن است عكس العمل افراد مختلف نسبت به يک روش خاص متفاوت باشد و بستگی به شرايط بيمار دارد. عده ای از افراد پس از استفاده از آبهای معدنی دچار برخی عوارض می شوند كه به بحران آبمعدنی معروف است . موردهایی همچون خستگی، تعرق زياد، بالارفتن فشار خون و دمای بدن، تنگی نفس، كوفتگی، بدخوابی، اضطراب، افزايش ضربان قلب، بی اشتهایی و بی حوصلگی از آن جمله اند . طول مدت درمان از یک تا چهار هفته، بنابر توصيه ی پزشک تغيير می كند و در اين مدت استراحت، ورزش، رژيم غذایی مناسب، آرامش، نظم و استفاده از هوای آزاد در كارایی درمان بسيار موثر است.

روش های مختلف درمان عبارتند از: نوشیدن، استحمام كردن، دوش گرفتن، شست و شو دادن موضعی، تزريق كردن، بخور دادن و گل درمانی .

سرچشمه آب های معدنی[ویرایش]

آبهای معدنی دارای سه منشاء سطحی، عمقی و مخلوط هستند. آبهای با منشاء سطحی كه به آبهای ژئوترمال معروفند، دارای منشاء خارجی هستند و از فرو رفتن آب به عمق زمين و گاهی تا اعماق زياد به وجود می آيند . در حين نفوذ بسياری از مواد شيميايی را در خود حل می كنند و سپس از طريق شكاف های زمين به خارج جريان پيدا می كنند. آبهای ژئوترمال اغلب گرم هستند و حرارتی در حدود 35 تا 40 درجه سانتيگراد دارند و خواص فيزيكو شيميایی آنها بستگی به زمين هايی دارد كه از آن عبور كرده اند.

آبهای با منشاء عمقی معمولاً از اعماق زياد زمين نشات گرفته اند و حاصل بخار آخرين مرحله ی مگمای درون زمين هستند. ( مواد مذاب و سیال درون زمین را مگما گویند ) اين آبها معمولاً منشاء آتشفشانی دارند و نيروی بیرون ریزنده ی آنها بخار آب و گازهای پرفشار محلول در آنها است. اغلب آبهای موجود در طبيعت، منشاء خارجی دارند و فقط كمی از آنها دارای منشاء عمقی اند .

اما آبهای معدنی با منشاء مخلوط معمولاً آمیزه ای از انواع سطحی و عمقی هستند . این آبها به هنگام بیرون آمدن با آبهای سطحی در آمیخته می شوند .

آب چشمه های معدنی غالباً پس از طی مراحلی از لايه های مختلف زمين عبور می کند و از محلی به نام مظهر چشمه به خارج جريان می یابد. منطقه ی خروج آب معمولاً در نقاط پایين دست مانند كف درياها يا مجاور بستر رودخانه ها است. ولی بعضی چشمه ها نيز در ارتفاعات زياد ديده شده اند . به هرحال وجود كوههای فراوان، چين خوردگی ها و به خصوص شكستگی و گسل ها از عوامل مهم خروج آب چشمه های معدنی هستند. اغلب اين آبها در هنگام خروج از خود رسوباتی به جای می گذارند يا در مورد آبهای آهن دار به ايجاد رگه های فلزی منجر می شوند كه گاه به رنگهای مختلف در می آيد و منظره ی بسيار زيبايی را به وجود می آورد. وجود گل و لای نيز در اغلب چشمه های معدنی سبب كاربرد درمانی می شود. آبهای معدنی اگر به جای خروج از يک شكاف، از شكافهای متعدد خارج شوند، مظهرهای چندگانه به وجود می آورند . چنانچه در منطقه ، عوامل آلاينده وجود داشته باشد منجر به آلودگی آب می شود. بنابراين لازم است ضوابط بهداشتی جهت استفاده از آبهای معدنی كاملاً در نظر گرفته شود.

کار بهره برداری از آبهای معدنی كاپتاژ ناميده می شود كه بايد با روش صحيح و اصولی انجام شود تا از كاهش آبدهی چشمه جلوگيری شود و كيفيت آب مانند درجه حرارت و غلظت و گازهای مختلف در آن حفظ شود و از آلوده شدن آن نيز كاملاً جلوگيری به عمل آيد. مساله ی مهم ديگر وجود آبهای راديواكتيو است كه اغلب دارای گاز رادون هستند و بايد از اتلاف آن پرهیز شود. زیرا هم گران قیمت هستند و کاربرد درمانی دارند و هم برای گیاهان و دام ها خطرناک هستند . گاهی لازم است گازهای راديواكتيو را به نحوی از آب جدا كرد و به صورت اختصاصی مورد استفاده قرار داد. به علاوه آبهای معدنی هنگام خروج نبايد با آبهای سطحی مخلوط شوند، زيرا از اثرات درمانی آنها كاسته می شود. در هر حال عمل استخراج و بهره برداری بايد با نهايت دقت و با توجه به تجربيات و بررسی های زمين شناسی و تحت ضوابط بهداشتی ویژه انجام شود، بنابر اين در اين رابطه همكاری متخصصان زمين شناسی، آب شناسی، مهندسان فنی، شيمی دانها و ميكرب شناسان كاملاً ضروری است.

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors، "Spring (hydrosphere)،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Spring_%28hydrosphere%29&oldid=197642283

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ چشمه موجود است.