چرتکه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک چرتکهٔ روسی (شاوتی)

چرتکه وسیله‌ای قدیمی است که برای انجام محاسبات به کار می‌رود. از آن می‌توان برای انجام چهار عمل اصلی ریاضی استفاده کرد و حتی می‌توان آن را برای محاسبه ریشه دوم و سوم اعداد نیز به کار برد.

پیرامون واژه چرتکه واژه ای است که اززبان روسی واردزبان فارسیشدهاست.چتکه درزبان روسی به معنی «تسبیح» می باشد.

تاریخچه چرتکه
حدود ۲۳۰۰ الی ۲۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح اولین چرتکه توسط سومری ها مورد استفاده قرار گرفته است . بر اساس  باور قدیمی دانشمندان بابلی، مانند “Carruccio”  چرتکه برای عملیات جمع و تفریق و محاسبات پیچیده مورد استفاده قرار می گرفته است.

در طول امپراطوری هخامنشی ، در حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، ایرانیان اولین بار شروع به استفاده از چرتکه کرده اند. در امپراطوری اشکانیان و ساسانیان، پژوهشگران متمرکز بر تبادل دانش و اختراعات با کشورهای دیگر از جمله هند، چین و امپراتوری روم، اقدام نمودند . history-minor2222

اولین شواهد باستان شناسی برای استفاده از چرتکه یونانی به قرن ۵ قبل از میلاد باز می گردد. چرتکه یونانی یک میز از چوب یا سنگ مرمر از پیش تنظیم شده با شمارنده کوچک در چوب یا فلز برای محاسبات ریاضی بود. این چرتکه یونانی مورد استفاده در امپراطوری هخامنشی ایران، تمدن اتروسک، روم باستان تا انقلاب فرانسه، در جهان مسیحی غربی است.

RomanAbacus

بر اساس نوشته های هردوت، مورخ یونانی، که می نویسد “مصریان سنگریزه ها را از راست به چپ، مخالف جهت یونانی استفاده می کنند” میتوان نتیجه گرفت که استفاده از چرتکه در مصر باستان نیز رواج داشته است.

چرتکه در چین باستان با نام سونپان که اولین بار در دوره های سلسه “هان” شرقی توصیف شد ولی کاربرد های آن در دوره سلسه “یوآن” توسعه یافت و بعد ها در شبه جزیره کره نیز مورد استفاده قرار گرفته است .

Chinese-abacus

“soroban” (در زبان ژاپنی به معنای سینی شمارش) ، چرتکه توسعه یافته درژاپن بوده است .چرتکه “suanpan“، از طریق کره به ژاپن وارد شده که هنوز استفاده می شود و با وجود گسترش ماشین حساب های الکترونیکی جیبی ومقرون به صرفه این وسیله هنوز محبوبیت خاصی در کشور های حوزه آسیای شرقی دارد . تهیه کننده:سیدمحمدرضا حسینی ازشهرکرد

ساختار[ویرایش]

چرتکه از قابی تشکیل شده‌است که دارای سیمهایی موازی با یکدیگر است و مهره‌هایی بر روی این سیمها حرکت می‌کنند. هر ستون -که از یک سیم تشکیل شده است- نشاندهنده یک جایگاه در سامانهٔ دهدهی است. نخستین ستون سمت راست، ستون یکانها است وستون بعدی که در سمت چپ آن قرار می‌گیرد ستون دهگانهاست و به همین ترتیب ستونها ادامه می‌یابند.

کاربرد برای چهار عمل اصلی[ویرایش]

از سمت راست ارقام اولین عدد مورد نظر را وارد می‌کنیم به این صورت که به ازای هر رقم، همان تعداد از مهره‌های یکان، دهگان، صدگان و... را پایین می‌آوریم. سپس برای وارد کردن عدد بعدی به همان ترتیب، به ازای هر رقم تعدادی از مهره‌ها را پایین می‌آوریم ولی اگر تعداد مهره‌های مورد نیاز برای پایین آوردن کافی نبود، مابازای ۱۰ را نگه داشته و فقط یک مهره به مهره‌های سمت چپ آن اضافه می‌کنیم.

پانویس[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مقالهٔ چرتک‍ه ازسیدمحمدرضاحسینی