پیچیدگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

پیچیدگی (Complexity) همواره نقشی عمده و پراهمّیّت در همهٔ زمینه‌های علمی و فنّی بر عهده داشته است. هرچند بشر از آغاز تا به امروز، به صورتی پیوسته با این مشکل بزرگ دست به گریبان بوده است، امروزه، ظهور و نمود پیچیدگی رشد و شیوعی چنان روزافزون و سریع به‌خود گرفته است، که بسیاری، قرن جدید میلادی را سدهٔ پیچیدگی نام نهاده‌اند.

تعریف[ویرایش]

با آنکه هنوز تعریف فراگیر وعامّی برای این پدیدهٔ همه‌جاگیر و عام میسّر نگردیده است، شاید، رایج‌ترین تعریف تقریبی پیچیدگی را بتوان این‌گونه بیان کرد:

هرگاه مجموعه‌ای متشکّل از عوامل متعدّد و گوناگون، در مقیاس‌های متفاوت، با اتّکاء و وابستگی ذاتی و جدایی‌ناپذیر عوامل بر همدیگر وجود داشته باشد، و بالاتر از همهٔ این‌ها، اگر نشود با حذف و قطع برخی از مؤلّفه‌ها و اعضاء، به کوچک‌تر ساختن آن مجموعه پرداخت، با پیچیدگی مقابل هستیم. همچنین، غیرخطّی بودن[۱] رفتار مجموعه در همهٔ مقیاس‌ها از شرایط لازم برای وجود پیچیدگی‌ست. شایان اشاره و تأکید است، که آثاری از گونهٔ حیات و زنده‌بودن نیز از خصائص بارز در بیشتر پدیده‌های پیچیده است.

نمونه‌ها[ویرایش]

نمونه‌های بسیار رایج این پدیده را می‌شود از بدن موجودات زنده، تا بیشه‌ای که در آن حیوانات فراوان، از خیلی کوچک، تا خیلی بزرگ، زندگی می‌کنند، تا جریان‌های آشفته[۲] در دینامیک سیّالات و موارد مشابه دیگر شاهدآورد.

تاریخچه[ویرایش]

اگر چه مواجهه و رودررویی با امور و پدیده‌های پیچیده تعلّق به زمان خاصّی ندارد، تلاش انسان برای مطالعه و مدل‌سازی ریاضی آنها فصلی بلند (و همیشه ناتمام) را در کتاب بزرگ علوم و معارف انسان می‌گشاید. اگر اعداد را نخستین مدل‌های سادهٔ ریاضی بدانیم، بدون تردید می‌شود ابداع جبر و استفاده از متغیرها [۳] برای سامان‌دادن به محاسبات را در ردیف گام‌هایی قرارداد که اوّلین بار برای ماشینی‌کردن علوم، و مدیریّت پیچیدگی برداشته‌شده است.

سامانه‌های پیچیده[ویرایش]

نوشتار اصلی: سامانه‌های پیچیده


سامانه‌های پیچیده بخش بسیار عمده‌ای از پژوهش‌ها و مطالعات وابسته به نظریهٔ سیستم‌ها را به نحوی جدّی به‌خود اختصاص داده است. تنها برای نمونه، می‌شود به سامانه‌های زیست‌شناسی، سیستم‌های اقتصادی، و شاید از همه بزرگ‌تر و پیچیده‌تر به خود اینترنت اشاره‌کرد.

پیچیدگی در داده‌ها[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: پیچیدگی در داده‌ها

پدیدهٔ پیچیدگی را از امروز به‌بعد، باید در همه‌جا، هم در داشته‌ها و داده‌ها و هم در خود سامانه‌ها سراغ‌گرفت. در بیشتر پروژه‌های مهندسی امروزین، سیستم‌های رایانه‌ای مدرن، و در اغلب موارد دیگر روشن‌ترین شیوهٔ بررسی، مدل‌سازی، و تحلیل از تعریف و تقسیم تمامی امور به دو بخش عمدهٔ داده‌ها و سیستم‌های منطقی پرورنده و پردازش کنندهٔ داده‌ها شروع می‌شود.

همین‌جا باید اضافه شود که نقش فناوری اکس‌ام‌ال بیان ونمایش داده‌ها (و بویژه داده‌های پیچیده‌تری همچون تصاویر، و متون به شیوه‌ای ست که آمادهٔ درک و برداشت توسّط ماشین باشد، در حالی که حمل بار سنگین پیچیدگی در منطق و در پردازش بر عهدهٔ هوش ماشینی و شیوه‌های گونه گونهٔ آن نهاده می‌شود.

پیچیدگی در زیست‌شناسی[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: پیچیدگی در زیست‌شناسی

زیست‌شناسی و علوم حیات[۴] از جملهٔ بارزترین زمینه‌ها و میدان‌های پیچیدهٔ علمی است.

مدیریت پیچیدگی[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: مدیریت پیچیدگی

تقلیل‌گرایی[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: تقلیل‌گرایی

پانوشته‌ها[ویرایش]

  1. Nonlinearity
  2. Turbulent flow
  3. Variables
  4. Bioscience

جستارهای وابسته[ویرایش]

افراد مرتبط[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]