پیچیدگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

پیچیدگی (Complexity) همواره نقشی عمده و پر‌اهمیت در همۀ زمینه‌های علمی و فنی بر عهده داشته است. هرچند بشر از آغاز تا به امروز، به صورتی پیوسته با این مشکل بزرگ دست به گریبان بوده است، امروزه، ظهور و نمود پیچیدگی رشد و شیوعی چنان روز افزون و سریع به خود گرفته است که بسیاری، قرن جدید میلادی را سدۀ پیچیدگی نام نهاده‌اند.

[ویرایش] تعریف

با آنکه هنوز تعریف فراگیر وعامی برای این پدۀ همه جاگیر و عام میسر نگردیده است، شاید، رائج‌ترین تعریف تقریبی پیچیدگی را بتوان اینگونه بیان‌ کرد:

هرگاه مجموعه‌ای متشکل از عوامل متعدد و گوناگون، در مقیاس‌های متفاوت، با اتکا و وابستگی ذاتی و جدایی ناپذیر عوامل بر همدیگر وجود داشته باشد، و بالاتر از همۀ اینها، اگر نشود با حذف و قطع برخی از مؤلفه‌ها و اعضاء به کوچک‌تر ساختن آن مجموعه پرداخت، با پیچیدگی مقابل می باشیم. همچنین، غیر‌خطی بودن رفتار مجموعه در همۀ مقیاس‌ها از شرایط لازم برای وجود پیچیدگی‌ست. شایان اشاره و تأکید است که آثاری از گونۀ حیات و زنده‌بودن نیز از خصائص بارز در بیشتر پدیده‌های پیچیده است.

[ویرایش] نمونه‌ها

نمونه‌های بسیار رایج این پدیده را می‌شود از بدن موجودات زنده، تا بیشه‌ای که در آن حیوانات فراوان از خیلی کوچک تا خیلی بزرگ زندگی می‌کنند، تا جریان های آشفته (turbulent flow) در دینامیک سیالات و موارد مشابه دیگر شاهد‌آورد.

[ویرایش] تاریخچه

اگر چه مواجهه و رو‌در‌رویی با امور و پدیده‌های پیچیده تعلق به زمان خاصی ندارد، تلاش انسان برای مطالعه و مدل‌سازی ریاضی آنها فصلی بلند (و همیشه ناتمام) را در کتاب بزرگ علوم و معارف انسان می‌گشاید. اگر اعداد را نخستین مدل‌های سادۀ ریاضی بدانیم، بدون تردید می‌شود ابداع جبر و استفاده از متغیر‌ها (variables) برای سامان‌دادن به محاسبات را در ردیف گام‌هایی قرار‌داد که اولین بار برای ماشینی‌کردن علوم، و مدیریت پیچیدگی برداشته‌شده است.

[ویرایش] سامانه‌های پیچیده

مقالهٔ اصلی: سامانه‌های پیچیده

سامانه‌های پیچیده بخش بسیار عمده‌ای از پژوهش‌ها و مطالعات وابسته به نظریه سامانه‌ها (system theory) را به نحوی جدی به‌خود اختصاص‌ داده است. تنها برای نمونه، می‌‌شود به سامانه‌های زیست‌شناسی (biological systems)، سیستم‌های اقتصادی، و شاید از همه بزرگ‌تر و پیچیده‌تر به خود اینترنت اشاره‌کرد.

[ویرایش] پیچیدگی در داده‌ها

مقالهٔ اصلی: پیچیدگی در داده‌ها

پدیدۀ پیچیدگی را از امروز به‌بعد، باید در همه‌جا، هم در داشته‌ها و داده‌ها و هم در خود سامانه‌ها سراغ‌گرفت. در بیشتر پروژه‌های مهندسی امروزین، سیستم‌های رایانه‌ای مدرن، و در اغلب موارد دیگر روشن‌ترین شیوۀ بر‌رسی، مدل‌سازی، و تحلیل از تعریف و تقسیم تمامی امور به دو بخش عمدۀ داده‌ها و سیستم‌های منطقی پرورنده و پردازش کنندۀ داده‌ها شروع می‌شود.

همین‌جا باید اضافه شود که نقش فناوری اکس‌ام‌ال بیان ونمایش داده‌ها (و بویژه داده‌های پیچیده‌تری همچون تصاویر، و متون به شیوه‌ای ست که آمادۀ درک و برداشت توسط ماشین باشد، در حالی که حمل بار سنگین پیچیدگی در منطق و در پردازش بر عهدۀ هوش ماشینی و شیوه‌های گونه گونۀ آن نهاده می‌‌شود.