پیوند کلیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پیوند کلیه
مداخله درمانی
آی‌سی‌دی-۱۰: OTY
آی‌سی‌دی-۹-سی‌ام: 55.6
سمپ D016030
کد اُپی‌اس-۳۰۱: ۵-۵۵۵
مدلاین پلاس 003005
پیوند کلیه

پیوند کلیه (به انگلیسی: Kidney Transplantation) یا (به انگلیسی: Renal transplantation) عبارت است از کارگذاری کلیهٔ انسان از شخصی به شخص دیگر. یک پیوند موفق میتواند عمر را طولانی کند و کیفیت زندگی را بسیار بهبود می‌بخشد. بیمار از محدودیت‌های دیالیز و از تظاهرات برگشت پذیر اورمی خلاص می‌شود. نزدیک به ۹۰٪ از تمام بیماران در حالی پیوند کلیه را دریافت می‌کنند که کلیه‌های خودشان نیز سر جایشان قرار دارند .[۱]

اندیکاسیونها[ویرایش]

نارسایی غیر قابل بازگشت کلیوی[۲] در مراحل پیشرفته (GFR<15ml/min/1.73 sq.m) به هر دلیل مانند دیابت ، فشارخون بالا ، عفونت ، بیماری کلیه پلی کیستیک ، تروما و گلومرولواسکلروز فوکال سگمنتال (FSGS) .

چرا کلیه‌ها دچار مشکل می‌شوند؟[ویرایش]

بیشتر بیماری‌های کلیوی به نفرون‌ها که بخش‌های کوچک تصفیه کننده در کلیه‌ها هستند، حمله می‌کنند و قدرت تصفیه را از آن‌ها سلب می‌کند. ویژگی نفرون‌ها این اسـت کـه در اثر جراحـت یـا مسمومیـت به سرعت آسیب می‌بینند. حال آن که بیشتر بیماری‌های کلیوی، نفرون‌ها را به آرامی از بین می‌برند و با پیشرفت آسیب در هر دو کلیه ، پس از سال‌ها و حتی دهه‌ها خود را نشان می‌دهند. دیابت و فشار خون بالا، دو دلیل عمدهٔ بیماری‌های کلیوی هستند.[۳]

موارد منع پیوند[ویرایش]

به دلیل اینکه فرد گیرنده پس از دریافت پیوند از داروهای سرکوب سیستم ایمنی استفاده می‌کند افراد مبتلا به بیماری ایدز، هپاتیت B، سرطان و هم‌چنین افراد مبتلا به بیماری‌های عفونی نمی‌توانند شرایط دریافت پیوند کلیه را داشته باشند.[۴]

منابع کلیه[ویرایش]

اهدا کنندگان زنده[ویرایش]

  • افرادی که با بیمار رابطهٔ فامیلی ندارند.
  • خویشاوندان بیمار: اگر فرد دهنده از اقوام درجهٔ یک (خواهر، برادر یا والدین) باشد احتمال پذیرش پیوند بیشتر است اما در بعضی موارد خویشاوندان دورتر نیز پذیرفته می‌شوند.[۵]

اهداکنندگان مرحوم[ویرایش]

افرادی که دچار مرگ مغزی شده‌اند در صورتی که آزمایشهاشان با فرد گیرنده مطابق باشد با رضایت خانوادهٔ فرد می‌توان عضو او را اهدا کرد. وظیفهٔ تیم بیهوشی در قبال این افراد حفظ راه هوایی و حمایت قلبی-عروقی جهت جلوگیری از هایپوکسی و نکروز بافتی است. اگر قرار است سایر اعضای بیمار مانند کبد او نیز اهدا شود، برداشت آنها باید قبل از برداشت کلیه صورت پذیرد[۶]

سازگاری[ویرایش]

برای انجام پیوند فرد دهنده و گیرنده باید آزمایش‌هایی جهت ارزیابی تطبیق فاکتورهای خونی و آنتی ژنی انجام دهند. ۳ نوع آزمایش باید با هم تطابق داشته باشند:

  • تطابق گروههای خونی: اگر گروهها با هم تفاوت داشته باشند امکان پیوند نیست.
  • تعیین میزان تطابق آنتی ژنهای HLA است : مهم ترین آنتی ژنهای دخیل در روند پیوند کمپلکسی موسوم به HLA است. درصد موفقیت در بین دوقلوها بیش از ۹۰٪ گزارش شده است که این موضوع را می‌توان به دلیل تشابه زیاد بین همین آنتی‌ژنها دانست.
  • تطابق کراس مچ خون[۷]

مراقبتهای قبل از عمل[ویرایش]

  • انجام آزمایش‌ها و گرافی‌های درخواست شده
  • NPO بودن (ناشتا بودن)، که پزشک زمان آن را تعیین می‌کند.
  • گرفتن رضایت نامه و خارج کردن زیورآلات و دندان مصنوعی
  • شیو ناحیهٔ ی عمل
  • مایع و دارو درمانی و آنتی بیوتیک‌های پروفیلاکتیک (پیش‌گیرانه)[۸]
  • برقراری خط وریدی برای گرفتن مایعات و داروها
  • گذاشتن سوند ادراری، قبل از عمل
  • دادن روحیه و آرامش به بیمار[۹]

ابزارهای جراحی مورد نیاز[ویرایش]

پوزیشن جراحی و نوع بیهوشی[ویرایش]

روش عمل[ویرایش]

Section2e.svg
  • جراح برش مایلی در ناحیهٔ ربع تحتانی شکم بیمار ایجاد می‌کند.
  • بعد از کنار زدن لایه‌های پوستی، عضلات و پریتوئن عروق ایلیاک که درون لگن قرار دارند در دید جراح قرار می‌گیرند. در بیماران مرد طناب اسپرماتیک نیز باید کنار زده شود. شریان ایلیاک داخلی، انتخاب اول در پیوند با گرافت محسوب می‌شوند.
  • توسط کلمپ‌های قوی مثل بولداگ شریان ایلیاک داخلی و ورید ایلیاک خارجی مسدود می‌گردند.
  • ابتدا باید شریان و سپس ورید به کلیه آناستوموز گردند. در این مرحله جریان خون کلیه به حالت طبیعی بر می‌گردد و در این مراحل باید فشار خون بیمار به دقت تحت کنترل قرار گیرد.
  • آخرین مرحله پیوند اتصال لگنچه و قسمت پروگزیمال حالب به مثانه است که یورترونئوسیستوستومی نام دارد. در این مرحله برش کوچکی در دیواره قدامی- طرفی مثانه ایجاد و انتهای فوقانی حالب را به درون مثانه وارد کرده و درون مثانه با بخیه ثابت می‌شود.
  • معمولاً نیازی به گذاشتن درن در موضع جراحی نیست.
  • در انتها یک سوند فولی جهت کاهش فشار مثانه برای فرد گذاشته می‌شود.[۱۱][۱۲]

مراقبت بعد از عمل[ویرایش]

  • کنترل تعادل مایعات و الکترولیت ورودی و خروجی
  • تجویز داروهای سرکوب سیستم ایمنی جهت کاهش رد پیوند مانند: سیکلوسپورین، آزاتیوپرین
  • یبوست به دلیل بروز ایلئوس شایع است که باید توسط تجویز نرم کننده‌های مدفوع این وضعیت کنترل شود[۱۳]
  • مراقبت از برش پوستی و کنترل درد
  • تشویق بیمار به تنفس عمیق جهت جلوگیری از عفونت مجرای تنفسی
  • جلوگیری از ایجاد آمبولی با تجویز داروهای ضد انعقادی و تشویق کردن بیمار به راه رفتن.[۱۴]

عوارض و خطرات احتمالی[ویرایش]

عوارض یک پیوند کلیه شامل موارد زیر است:

رد پیوند[ویرایش]

بعد از انجام پیوند، سه نوع رد امکان دارد رخ دهد که شامل موارد زیر می‌باشد:

  • رد فوق حاد: آنتی بادی‌های مترشحه از سلول‌های لنفوسیت B فرد دهنده که به آنتی ژن‌های سطح سلول آندوتلیال عروق متصل شده و سبب واکنش می‌شوند. در این واکنش، سیستم کمپلمان فعال می‌شود و معمولاً اثر عمیقی دارد. این رد در لحظه پیوند یا چند ساعت بعد از عمل اتفاق می‌افتد.
  • رد حاد:عامل این نوع رد، سلول‌های لنفوسیت T هستند. این نوع رد شایعتر است و معمولاً داروهای سرکوب کننده برای جلوگیری از این نوع رد تجویز می‌شوند. این رد ممکن است یک روز یا چند هفته بعد از عمل اتفاق افتد.
  • رد مزمن:این نوع رد بدون هیچ علامت و نشانه‌ای حدود یک سال بعد از پیوند رخ می‌دهد. عامل این نوع رد ناشناخته است، اما رد حاد پیش بینی کننده قوی رد مزمن است.[۱۶][۱۷]

پیش آگهی[ویرایش]

طی گذشت سالها میزان زنده ماندن گیرنده و گرافت به مقدار بسیار زیادی بهبود یافته است. در مجموع میزان مرگ و میر دو سال بعد از پیوند، حدود ۱۰٪ است. این مسئله نشان دهندهٔ یک کاهش مهیج است زیرا که در دو دههٔ قبل، میزان مرگ و میر بعد از ۲ سال ۴۰-۵۰٪ بود.

  • همچنین در کشور ما بقای ۳ساله پیوند کلیه ۸۵ درصد و بقای یک ساله پیوند،۹۲ درصد است.[۱۸]

آمار و اطلاعات[ویرایش]

  • در حال حاضر ۱۵ هزار نفر بیمار دیالیزی وجود دارد که برای ادامه زندگی هفته‌ای ۳ بار دیالیز می‌شوند و سالانه ۱۷ درصد به این گروه از بیماران افـزوده می‌شود رقم پیوند کلیه ۲۴ مورد به ازای هر یک میلیون نفر است که این رقم در کشورهای در حال توسعه ۱ تا ۵ مـورد و در کشورهـای پیشرفتـه ۲۰ تا ۴۰ مـورد اسـت و علـت اصلی بالا بودن آمار ایران در زمینه پیوند کلیه، مجاز بودن پیوند از فرد زنده است که ۸۰ درصد را شامل می‌شود در حالی که در کشورهای دیگر جایز نیست.[۱۹]

منابع[ویرایش]

  1. «Kidney Transplantation». medlineplus. بازبینی‌شده در ۷مهر۱۳۹۲. 
  2. دکتر ابراهیم پور، محبوبه. دکتر حسن میرزایی، بهار. بیماری‌های دستگاه کلیه. سماط. اندیشه رفیع، اول ۱۳۸۷. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۵۲۷۰۴۶۷. 
  3. . http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=۱۰۷۳۹۸. بازبینی‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۱۳. 
  4. شریفی، امیر. نجفی، ایرج. بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری. ارجمند، چاپ اول ۱۳۸۱. شابک ‎۹۶۴۵۸۵۵۴۹۷. 
  5. ایزدی، مهدی .. نکات برتر اورولوژی. پروانه دانش. نیک، چاپ دوم 1386. شابک ‎۹۶۴۸۹۸۶۱۵۰. 
  6. پروفسور بلندی، جان. دکتر شمسا، علی. اورولوژی. وزیری، چاپ دوم 1389. شابک ‎۹۶۴۵۶۲۷۴۰۰. 
  7. دکتر وجگانی، محمد. غضنفری، هادی. موسوی، سیدرضا. ایمونولوژی 4 استاد. کتاب میر، چاپ سوم 1389. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۹۸۰۰۴۶. 
  8. دکتر لباسچی، امیر حسین. دکتر رمضان‌پور، احمد. دکتر آلوش، مهدی.. جراحی. چاپ اول. سماط، ١٣٨٥. شابک ‎۹۶۴۵۲۷۰۱۶۲. 
  9. لطفی مژگان، انتظار، صمد.. راهنمای جامع پرستاری اتاق عمل. نشر جامعه نگر، 1390. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۹۴۸۰۵۰۳. 
  10. صادقی، رقیه. خلجی علیایی، اشکان. کتاب جامع ابزارهای جراحی. نور دانش، دوم 1389. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۱۳۱۰۵۹. 
  11. احمدی، مجید. جوهری، بهروز. حنانی، صدیقه. تکنولوژی‌های جراحی و فرد اسکراب. اندیشه رفیع، چاپ اول 1391. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۹۸۷۳۷۱۸. 
  12. قارداشی، فاطمه. زردشت، رقیه. اصول کلی تکنولوژی جراحی. نشر سالمی- جامعه نگر، چاپ دوم 1389. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۸۷۶۰۶۶۸. 
  13. ساداتی، لیلا. گلچینی، احسان. اینانلو، حسن. راشدی، منصوره. تکنولوژی جراحی اورولوژی. اندیشه رفیع، چاپ اول 1390. شابک ‎۹۷۸۶۰۰۱۰۱۱۱۷۷. 
  14. قارداشی، فاطمه.. مقدمه‌ای بر تکنولوژی جراحی. نشر سالمی، جامعه نگر، 1389. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۸۷۶۰۶۸۲. 
  15. «Kidney Transplant». webmd. بازبینی‌شده در 7مهر1392. 
  16. دکتر شاهسوار، فرهاد. دکتر انتظامی، کبری. ایمونولوژی پایه برای دانشجویان پیراپزشکی. پیوند مهر و بشری، 1390 چاپ اول. شابک ‎۹۷۸۶۰۰۵۱۷۳۲۷۷. 
  17. دکتر نجفی، ایرج. دکتر ارجمند، محسن. دکتر صراطی نوری، آیدن. مبانی طب داخلی سیسیل (بیماریهای کلیه). ارجمند و نسل فردا، چاپ دوم 1389. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۴۹۶۲۷۳۸. 
  18. بهرامی، مهناز. اصغری، محمود. درسنامهٔ پرستاری داخلی - جراحی بلک و هاوس 2. پرستاران جوان، چاپ اول 1390. شابک ‎۹۷۸۶۰۰۶۴۱۷۲۴۰. 
  19. . http://hamshahrionline.ir/details/68616. بازبینی‌شده در 2 اکتبر 2013. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Kidney transplantation»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۶ مهر ۱۳۹۲).