پنجتیر پران
شاتگان یا تفنگ ساچمهزنی یا پنجتیرپران که فشنگهای آن پشت سر هم ودر خشاب لولهای شکلی در زیر لوله واقع شده با فشار مستقیم گاز باروت (واکنش نیروی شلیک تیر به سمت عقب) گلنگدن را حرکت داده و پوکهکش متصل به گلنگدن پوکه رابه بیرون پرتاب میکند وگلنگدن در برگشت تیر دیگری را از خشاب به جان لوله منتقل می نماید.
شاتگان به گونهای طراحی شده است که هنگام شلیک مقداری ساچمه را شلیک می کند. واژه پران هیچ چیز را غیر از پرتاب پوکه به بیرون بدون دخالت دست تیرانداز را گواهی نمیدهد.
انواع شاتگان در ایران [ویرایش]
اصولا شاتگان ویا معادل فارسی آن تفنگ ساچمه زنی به سلاحی گفته می شود که فاقد خان بوده و فشنگ پطشده از باروت با ساچمه را داشته باشد. این سلاحها دارای برد و دقت بسیار بسیار کمتری از تفنگ گلوله زنی هستند. اما بسبب شلیک تعداد بسیار بالای ساجمه در مسافت کوتاه توان اصابت بسیار بالایی را دارند و بهمین دلیل در شکار با نام تفنگ هپازنی نیز شناحته میشوند. علاوه بر آن این ساچمه ها در مسافت کوتاه جراحت بسیار شدیدتری را بر بدن قربانی وارد آورده و مانع پیشروی وی میشوند و بهمین دلیل در جنگهای شهری بر علیه دشمنام نزدیک مورد استفاده قرار می گیرند. این سلاحها امروزه در انواع تکک تیر، دولول کنارهم، دولول روی هم، نیمه اتوماتیک (پران) و دستکش( ) ساخته میشوند. مدلهای بسیار محدودی از نوع اتوماتیک این نوع سلاح برای خدمت در برخی ارتشهای جهان ساخته شده.
در ایران در اصطلاح شکارچیان دو نوع پنج تیر وجود دارد: پران و دستکش. پران که همان نوع اتوماتیک باشد و دستکش به اصطلاح به نوع و مکانیسم Pump Action گفته میشود که گلنگدن (که در زیر لوله واقع شده) با دست تیرانداز حرکت داده میشود. البته هردو نمونه پوکه را پرت میکنند و اصطلاح پران (پرت کننده) در مورد دولولهایی که دارای این سیستم میباشند هم ذکر میگردد.
بهترین سازندگان در دنیا Benelli, Browning, Remington, Winchester, Bretta, Franchi هستند.
معروفترین پرانها در ایران، نوع بلژیکی میباشد. تفنگ 5 تیر پران بلژیک ساخت کمپانی F.N بوده و از روی مدل مشهور Browning Auto-5 الگو برداری شده است. در ایران قیمت تفنگ پران از ۲۵ میلیون تا ۷ میلیون تومان است. ترکیه نیز تفنگهای زیادی به بازار ارایه کرده ولی بیشتر آنهایی که در بازار ایران موجودند، نامرغوب میباشند. علی رغم این کارحانه هایی چون آتا، وورسان، آرمسان و هوغلو امروزه 4-7 تیرهای نیمه اتوماتیک بسیار مرغوب تولید و وارد بازار جهانی میکنند. پنج تیر پران نامیست که در زمان شاه همنگامی که اولین پران ها وارد بازار ایران شد و همگی برحسب تولید آن زمان دارای خشاب پنج تایی بودند روی آنها نهاده شده. امروزه پران ها در خشابهای متعددی چون 4,5 ,7 و به ندرت 9 تایی ساخته می شوند.
