پنجکنت
مختصات: شرقی′۳۷°۶۷ شمالی′۳۰°۳۹ / ۶۷٫۶۱۷غرب ۳۹٫۵جنوب
| پنجکنت |
|
|---|---|
 |
|
| اطلاعات کلی | |
| نام رسمی : | پنجکنت |
| کشور : | تاجیکستان  |
| استان : | |
| شهرستان : | پنجکنت |
| نامهای قدیمی : | بومجکث |
 پنجکنت
|
|
| مردم |
|
| جمعیت | ۳۳۰۰۰ |
| زبانهای گفتاری: | فارسی |
| جغرافیای طبیعی |
|
| ارتفاع از سطح دریا : | ۹۸۲ متر |
پَنجَکَنت یا پنجکند یا پنجیکت*[۱] یا بومجکث (به فارسی تاجیکی: Панҷакент) شهر و ناحیهای است در حدود استان سغد تاجیکستان که در قسمت غرب این جمهوری قرار دارد.
مردم ناحیه پنجکنت تاجیکاند، اما شماری ازبک نیز در آنجا نشیمن دارند. نام اصلی آن «پنج کند» به معنای پنج شهر است. در ابتدا «پنجده» نام داشت. پدر شعر پارسی، رودکی سمرقندی اهل این شهر بود.[۱]
محتویات |
مکان جغرافیایی [ویرایش]
پنجکنت در منطقهای کوهستانی و در کرانه چپ بخش میانی گستره رود زرافشان در استان سغد تاجیکستان نهاده است. ناحیهٔ پنجکنت با استان سمرقند ازبکستان هممرز است. پنجکنت یکی از ناحیههای پیشرفتهٔ جمهوری تاجیکستان بشمار میرود.
تاریخ [ویرایش]
ویرانههای شهر کهن پنجکنت در حدود ۶۵ کیلومتری جنوب غربی سمرقند، در دره زرافشان، و بر سر راهی است که زرافشان را به سمرقند میپیوندد، و تنها ۳۵ کیلومتر با بخارا فاصله دارد. پنجکنت، که در سدههای چهارم و پنجم میلادی، به عنوان پایتخت هپتالیان بنیان نهاده شد، در سده هفتم به کمال ترقی خود رسید. اندکی پس از این تاریخ، به دست اعراب ویران گشت، ولی مرمت شد و تا سده نهم آباد بود، تا اینکه بر اثر اهمیت یافتن و بزرگ شدن سمرقند و بخارا بتدریج از اهمیت افتاد.[۲]
این شهر خاوریترین شهر سغد به شمار میآمد و در شرق آن ناحیه پرگر قرار دارد. با اینکه پرگر در اوایل دهه ۸ میلادی جزء قلمرو دیوشتیج، فرمانروای پنجیکنت، قرار داشت ولی پس از آن در سدههای نهم و دهم میلادی بخشی از اُسروشنه شد.[۳]
پنجیکت در سدههای یکم و دوم از نواحی مستقل سغد بود. اعراب در ۱۰۴ شهر پنجیکت را گشودند. گویا در همین دوره، شهر گرفتار آتشسوزی شد و از میان رفت، اما در سالهای ۱۲۰-۱۲۳ بازسازی آن آغاز شد و به انجام رسید.[۱]
تا سده هفتم، پنجکنت به صورت شهری زیبا در آمده بود. «شارستان» یا مرکز شهر تا آن زمان، به وسیله دیوارهای بلند محصور و روی آنها ده برج بیضی از خشت خام ساخته شده بود. ارگ، چندین پرستشگاه و خانههای توانگران در آن ناحیه قرار داشت. نخستین ستونهای زنپیکر که در آسیای میانه به کار رفت از آنجا به دست آمدهاست. ارتفاع بعضی از آنها تا سه و نیم متر میرسید. همه آنها را از چوب ساخته بودند. مهمترین نقاشیهای سغدی در پرستشگاهی یافت شدهاست، و برخی از آنها حاکی از آیین خاکسپاری سغدیان است، و مرگ سیاووش (ایزد) را نشان میدهد.[۴]
بنای شهر جدید پنجیکت در سدههای نهم هجری آغاز شد. پنجیکت در نهم تا سیزدهم هجری پس از شهرهای سمرقند و بخارا کلانترین شهر فرارود بود. ویرانههای شهر کهن پنجیکت در جنوب خاوری پنجیکت کنونی نهاده است.[۱]
پنجیکنت در میان سالهای ۱۹۱۸-۱۹۲۴ جزو جمهوری خودمختار ترکستان و از آن پس بخشی از تاجیکستان بوده است.[۱]
مهمترین نقاشیهای سغدی که بیش از همه بهتر حفظ شده، در پنجکنت به دست آمدهاست.[۵]
چهرههای نامدار [ویرایش]
نگارخانه [ویرایش]
-
خرابههای باستانی در نزدیکی پنجکنت
-
بازار پنجکنت
-
آرامگاه رودکی
پانویس [ویرایش]
- ^ پنجیکت را نباید با شهری که در حدود العالم با همین نام از آن یاد رفته اشتباه کرد. ابن حوقل نیز از پنجیکتی یاد میکند که گویا مرکز اسروشنه بوده است.[۱]
منابع [ویرایش]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ انوشه، حسن (به سرپرستی). دانشنامهٔ ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه. ج. اول. ویرایش دوم. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰. ۲۲۹. شابک ۹۶۴-۴۲۲-۴۱۷-۵.
- ↑ هنر قومهای کهن - نقاشیهای سغدی. مترجم: بهزادی، رقیه. در: مجله «چیستا» (از ۳۵۸ تا ۳۶۸). آذر ۱۳۶۹ - شماره ۷۳.
- ↑ Boris I. Marshak, PANJIKANT, in دانشنامه ایرانیکا.
- ↑ هنر قومهای کهن - نقاشیهای سغدی. مترجم: بهزادی، رقیه. در: مجله «چیستا» (از ۳۵۸ تا ۳۶۸). آذر ۱۳۶۹ - شماره ۷۳.
- ↑ هنر قومهای کهن - نقاشیهای سغدی. مترجم: بهزادی، رقیه. در: مجله «چیستا» (از ۳۵۸ تا ۳۶۸). آذر ۱۳۶۹ - شماره ۷۳.
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ پنجکنت موجود است. |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
