پروتون (موشک)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پروتون (موشک)
Proton Zvezda crop.jpg
عملکرد وسیله پرتاب غیرانسانی
سازنده کورنیچف
کشور سازنده شوروی، روسیه
اندازه
ارتفاع ۵۳ متر (۱۷۴ فوت)
قطر ۷٫۴ متر (۲۴ فوت)
جرم ۶۹۳٫۸۱ تن متری (۱٬۵۲۹٬۶۰۰ پوند) (3 stage)
مراحل ۳ یا ۴
ظرفیت
محموله به منز ۲۰٫۷ تن متری (۴۶٬۰۰۰ پوند)
تاریخ‌چه پرتاب
وضعیت فعال
مکان‌های پرتاب بایکونور, ال‌سی-۲۰۰ و ال‌سی-۸۱
مجموع پرتاب‌ها ۳۷۷
موفقیت‌آمیز ۳۳۵
شکست خورده ۴۲
اولین پرتاب پروتون:۱۶ جولای ۱۹۶۵
پروتون-کی: ۱۰ مارس ۱۹۶۷
پروتون-ام: ۷ آپریل ۲۰۰۱
آخرین پرتاب پروتون: ۶ جولای ۱۹۶۶
پروتون-کی:۳۰ مارس ۲۰۱۲
محموله‌های قابل توجه سالیوت ۶ ، سالیوت ۷
میر ، اجزا آی‌اس‌اس
ویاست-۱
مرحله نخست
موتورها ۶ آردی-۲۷۵
فشار ۱۰.۴۷ MN
زمان سوختن '۲ "۶
سوخت N2O4/دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن
نام مرحله۱ (Alternative)
موتورها
فشار ۱۰.۴۷ MN
زمان سوخت '۲ "۶
Fuel N2O4/دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن
Second stage
Engines 3 RD-0210 & 1 RD-0211
Thrust ۲٫۳۹۹ مگانیوتن (۵۳۹٬۰۰۰ پوند-نیرو)[۱]
Burn time 3' 28"
Fuel N2O4/دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن
Third stage
Engines 1 RD-0212
Thrust ۶۳۰ کیلونیوتن (۱۴۰٬۰۰۰ پوند-نیرو)
Burn time
Fuel N2O4/دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن
Fourth stage - Block-D/DM
Engines RD-58M
Thrust ۸۳٫۴ کیلونیوتن (۱۸٬۷۰۰ پوند-نیرو)
Burn time
Fuel LOX/RP-1

پروتون (به روسی: Прото́н) (با نام قبلی: UR-500) سامانه پرتابی قابل‌گسترش است، که هم در پرتاب‌های تجاری و هم در پرتاب‌های دولتی، روسیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. اولین موشک پروتون در سال ۱۹۶۵(۱۸۴۴ ش) و همچنان تا سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱ش) در حال استفاده‌است؛ با این طول زمان استفاده، پرتون یکی از موفقیت‌آمیزترین پرتاب‌گرهای سنگین تبدیل شده‌است. تمام موشک‌های پروتون در کروچیف در موسکو ساخته شده و سپس برای پرتاب به پایگاه فضایی بایکونور انتقال می‌یابند. در بایکنور آن‌های برای پرتاب به صورت افقی قرار گرفته تا برای پرتاب آماده شوند.[۲][۳].

مانند بسیاری از پرتاب‌گرهای شوروی، نام بار همراه به نام پرتاب‌گر تبدیل شده‌است. در نتیجه نام مورد نظر پروتون از نام تعداد زیادی از ماهواره‌های علمی ماهواره رپروتون گرفته‌شده‌است، که در میان پرتاب‌های آغازین این سری از موشک‌های بود. دی-۱ ، دی-۱ایی یا اس‌ال-۱۲/اس‌ال-۱۳ از نام‌های دیگر پرتون است.

ظرفیت پرتاب به مدار پایین زمین حدود ۲۲تن است. این میزان برای مدار ساکن زمینی ۵ تن می‌باشد. پرتاب‌های تجاری با نشان خدمات بین‌اللمللی پرتابی (با نام مخفف IIL) شناخته می‌وشند. در پرتاب تجاری معمولی که برای مدار زمین‌ساکن در نظر گرفته شده، توانایی حمل بار تا ۴و۱۴۰ کیلوگرم تا ارتفاع ۳۵۷۸۶ کیلومتری را به مدار حمل نماید. این حمل در راستای °۱۹٫۷ است.[۴]

تاریخچه[ویرایش]

پرتون[۵] در ابتدا با هدف «ابر موشک بالستیک قاره‌پیما» آغاز به کار نمود. این موشک برای پرتاب کلاهک جنگی هسته‌ایی با قدرت ۱۰۰-مگاتن (یا بیشتر) طراحی شده‌بود که توانایی طی مافت ۱۳،۰۰۰ کیلومتر را دارا داشت. پروتون بسیار بزرگ‌تر از یک م. ب. ق. بود و برای این کار نیز هرگز به کار نرفت. یلکه برای موشک پرتابی به کار رفت. این کار زایدهٔ افکار ولادیمر چیلوموی از طرح موشک ان۱ متعلق به سرگر کورولوف بود که قرار بود دو انسان را با زان به ماه بفرستد. با اتمام برنامه موشک ساترن ۵، پروتون تبدیل به بزگترین سامانه یک بار مصرف پرتاب در حال خدمت تبدیل شد. این رکورد تا پرتاب اولین انرژیا در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶ش) و ایجاد موشک تایتان ۴ از سوی ایلات متحده آمریکا در سال ۱۹۸۹(۱۳۶۸ش) شکسته شد.

بین سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۰، پروتون ده‌ها پرتاب شکست‌آمیز را تجره نمود. در هر حال زمانی‌که کامل شد، به یکی از قابل اطمینان‌ترین پرتابگرهای سنگین‌وزن مبدل گشت. پرتون با بیش از ۳۳۵ پرتاب و ۸۸٪ موفقیت در تاریخ هوانوردی می‌درخشد.

پرتون پرتاب‌های ماه‌گرد شوروی را انجام می‌داد و قرار بود تا اولین فضاپیمای ماهگرد شوروی باشد. اما ماموریت آپولو ۸ ایلات متحده مانع از ادامه این کار شد. ایستگاه فضایی سالیوت، هستهٔ مرکزی ایستگاه فضایی میر و قطعات توسعه‌ایی آن و همچنین مازول‌های زاریا و زیوزدا از ایستگاه فضایی بین‌المللی توسط موشک پروتون پرتاب شدند. همچنین پروتون حامل بسیاری از کاوشگرها به سمت ماه،مریخ، زحل و حتی دنباله‌دار هالی (با استفاده از موشک چهارمرحله‌ایی از سری دی-۱ایی) بود.

ماهواره‌های تجاری نیز از دیگر محموله‌های پروتون بوده و هستند که توسط خدمات بین‌المللی پرتابی مدیریت می‌شود. آی‌ال‌اس کارش را با پرتاب ماهواه‌های مخابراتی اس‌ایی‌اس، استرا ۱اف در سال ۱۹۹۶ (۱۳۷۵ش) آغاز نمود.[۶]

از سال ۱۹۹۴ (۱۳۷۳ش) پرتون حدود ۴٫۳ میلیارد دلار از صنایع فضایی روسیه دریافت نموده و انتظار می‌رود تا در سال ۲۰۱۱ این مقدار به میزان ۶ میلیارد دلار برسد.[۷]

انواع[ویرایش]

پروتون-کی[ویرایش]

نوشتار اصلی: پروتون-کی

پروتون-کی، که طبق شاخص گراو با نام پروتون ۸کی۸۲می یا به اختصار ۸کی۸۲کی نیز شناخته می‌شود، از سری موشک پروتون مشتق شده. این سری از موشک در ایستگاه شماره ۸۱ و ۲۰۰ از بایکونور به فضا پرتاب می‌شد. این موشک تا زمان به روزرسانی آن به نوع پروتون-ام، استفاده می‌شد. آخرین پرتاب وی نیز در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲، یعنی ۳۱۱مین پرتابش، صورت گرفت.

ماهواره‌بر پروتون-کی از سه مرحله تشکیل شده‌است. ۳۰ پرتاب با همین پیکربندی انجام گردید. محلموله‌های پرتون-کی شامل تمام پرتاب‌های صورت گرفته توسط شوروی اعم از ایستگاه فضایی سالیوت، تمام قطعات میر و نیز زاریا و زیوزدا از ایستگاه فضایی بین‌الملی بود. البته تنها یک بخش از ایستگاه فضایی میر با پروتون پرتاب نشد، ماژول داکینگ، چرا که این قطعه توسط شاتل فضاییی ایلات متحده به فضا پرتاب شد.

مانند سایر خانواده‌ی موشک‌ها، پرتون-کی سوخت این موشک نیز توسط دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن و دی‌نیتروژن تترااکسید تامین می‌شود. این سوخت نیازی به جرقه برای آغاز کار نداشته و به صورت سوخت هایپرگل است و توانایی نگهدار در دمای محیط را نیز داراست. این موضوع باعث جلوگیری از «خطای دمای پایین» می‌گردد در نتیجه موشک قادر است تا زمان زیادی با سوخت پر در ایستگاه پرتابی ساکن باقی بماند بدون اینکه خطر انفجار سوخت متوجه موشک باشد.

پروتون-ام[ویرایش]

نوشتار اصلی: پروتون-ام

پروتون-ام'(Протон-М) با شاخص گراو ۸کی۸۲ام یا ۸کی۸۲کی‌ام، که از موشک پروتون مشتق شده و توسعه‌یافته است. محل پرتاب معمول این موشک، ایستگاه سایت ۸۱ از ایستگاه فضایی بایکونور در قزاقستان پرتاب می‌گردد. این پرتابگر توسط خدمات بین‌المللی پرتابی (آی‌ال‌اس) تجاری‌سازی شده که معمولا از ایستگاه ۲۰۰/۳۹ پرتاب می‌شود. اولین پروتون-ام در سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰ش) پرتاب شد. ویژگی پرتون-ام، تغییرات در مراحل ابتدایی، باعث افزایش قدرت فشار و بهره‌وری کامل از نیروی پیشران است. از یک سامانه‌ی حلقه‌ایی-بسته برای مرحله‌ی اول موشک استفاده شده که اجازه‌ی مصرف تمام پیشرانش را به وی می‌دهد افزایش کارایی موشک در مقایسه ا گونه‌های قدیم‌اش و نیز کاهش ماده‌ی تاکسیک از خصوصیات این نسل جدید از موشک‌های سری پروتون است. در نتیحه قادر است تا ۲۱ تن بار را به مدار نزدیک زمین حمل نماید. مرحله سوم این موشک توانیی حمل ۳ تون محموله به مدار زمین‌ساکن یا ۵.۵ تن محموله مدار انتقالی‌زمین را داراست. در ۷ جولای ۲۰۰۷ (۱۶ تیر مرداد ۱۳۸۶)، خدمات بین‌المللی پرتابی اولین موشک پرتون-ام بهبودیافته را پرتاب نمود که حامل ماهواره دایرکت‌تی‌وی-۱۰ بود که به مدار حمل می‌نمود. این ۳۲۶مین پرتاب پرتون و ۱۶مین پرتاب پرتون-ام/بریز/ام بود و نیز ۴۱مین پرتاب آی‌ال‌اس بود.[۸].

گالری[ویرایش]

منابع[ویرایش]