وی‌ایکس (عامل اعصاب)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
وی‌ایکس (عامل اعصاب)
نام‌های دیگر VX
[2-(Diisopropylamino)ethyl]-O-ethyl methylphosphonothioate

Ethyl {[2-(diisopropylamino)ethyl]sulfanyl}(methyl)phosphinate

شناساگرها
CAS 50782-69-9 YesY, 51848-47-6 N, 53800-40-1 N
پاب‌کم 39793
کم‌اسپایدر 36386 YesY
MeSH VX
ChEBI CHEBI:609247 N
ChEMBL CHEMBL483105 YesY
Jmol-3D images Image 1
Image 2
خصوصیات
فرمول مولکولی C11H26NO2PS
جرم مولی ۲۶۷٫۳۷ g mol−1
Exact mass 267.142186283 g mol-1
چگالی 1.0083 g cm-3
دمای ذوب
‎-50 °C, 223 K, -58 °F
دمای جوش
‎298 °C, 571 K, 568 °F
log P 2.047
فشار بخار 0.09 Pa
خطرات
لوزی آتش
NFPA 704.svg
1
4
1
دمای اشتعال 159 °C[۱]
 N (verify) (what is: YesY/N?)
تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references

وی‌ایکس (به انگلیسی: VX) نوعی ماده شیمیایی بسیار سمی است که در سلاحهای شیمیایی به کار می رود و جزو عوامل عصبی دسته V قرار می گیرد. به علت سمیت بسیار زیاد وی ایکس تا کنون به شکل گسترده از آن استفاده نشده است، ولی دلایلی قوی حاکی از کاربرد آن توسط عراق علیه رزمندگان ایرانی در جریان جنگ ایران و عراق و نیز در بمباران شیمیایی حلبچه علیه مردم غیرنظامی وجود دارد.[۲][۳]

کشندگی[ویرایش]

دوز کشنده متوسط وی ایکس ۳۰ میلی گرم در متر مکعب بر دقیقه است و بنابراین درجه سمیت آن از تابون، سارین و سومان بیشتر است.[۴]

پایداری[ویرایش]

در مقایسه با عوامل شیمیایی سری G، وی ایکس عاملی بسیار پایدارتر است و می تواند برای روزها و حتی هفته ها در شرایط آب و هوای معتدل باقی بماند. برای مثال فراریت سارین (GB) در ۲۵ درجه سانتی گراد ۲۲۰۰۰ میلی گرم بر متر مکعب است، درحالیکه این میزان در همین دما برای وی ایکس تنها ۱۰٫۵ میلی گرم بر متر مکعب است. وی ایکس در هوای آفتابی می تواند بین ۳ تا ۲۱ روز در خاک باقی بماند.[۵] اگر وی ایکس به صورت قطرات ریز مایع منتشر شود بیشترین مدت زمان تأثیر را برای ایجاد تلفات خواهد داشت. شرایط جوی اثر کمی روی کاربرد عامل وی ایکس دارد، البته باد قوی ممکن است روی میزان توزیع این عامل اثر بگذارد و باران شدید ممکن است عامل را شسته یا از بین ببرد.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "MSDS: Nerve Agent (VX)". Edgewood Chemical Biological Center (ECBC), Department of the Army. December 22, 2000. Retrieved October 25, 2007. 
  2. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=110738
  3. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/12/121205_an_saddam_halabja_chemical_weapons.shtml
  4. http://www.fas.org/cw/cwagents.htm
  5. رفع آلودگی عوامل شیمیایی و بیولوژیک، ترجمه امیر امینی فر و سعید قدیمی، انتشارات دانشگاه امام حسین، ۱۳۸۱، صص ۲۴-۱۸.
  6. تاکتیک جنگ نوین، محمد تقی امینی، انتشارات دانشگاه امام حسین، ۱۳۷۴، ص ۱۹