وی‌ایکس (عامل اعصاب)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
وی‌ایکس (عامل اعصاب)
Stereo structural formula VX ((S)-phosphinate)
Ball and stick model of VX ((R)-phosphinate)
VX-S-enantiomer-3D-vdW.png
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 50782-69-9 YesY, 51848-47-6 N, 53800-40-1 N
پاب‌کم 39793
کم‌اسپایدر 36386 YesY
MeSH VX
ChEBI CHEBI:609247 N
ChEMBL CHEMBL483105 YesY
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
Image 2
خصوصیات
فرمول مولکولی C11H26NO2PS
جرم مولی ۲۶۷٫۳۷ g mol−1
چگالی 1.0083 g cm-3
دمای ذوب −۵۰ °C (−۵۸ °F; ۲۲۳ K)
دمای جوش
‎298 °C, 571 K, 568 °F
log P 2.047
فشار بخار 0.09 Pa
خطرات
لوزی آتش
Flammability code 1: Must be pre-heated before ignition can occur. Flash point over 93 °C (200 °F). E.g., canola oil Health code 4: Very short exposure could cause death or major residual injury. E.g., VX gas Reactivity code 1: Normally stable, but can become unstable at elevated temperatures and pressures. E.g., calcium Special hazards (white): no codeNFPA 704 four-colored diamond
نقطه اشتعال 159 °C[۱]
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 N (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

وی‌ایکس (به انگلیسی: VX) نوعی ماده شیمیایی بسیار سمی است که در سلاحهای شیمیایی به کار می رود و جزو عوامل عصبی دسته V قرار می گیرد. به علت سمیت بسیار زیاد وی ایکس تا کنون به شکل گسترده از آن استفاده نشده است، ولی دلایلی قوی حاکی از کاربرد آن توسط عراق علیه رزمندگان ایرانی در جریان جنگ ایران و عراق و نیز در بمباران شیمیایی حلبچه علیه مردم غیرنظامی وجود دارد.[۲][۳]

کشندگی[ویرایش]

دوز کشنده متوسط وی ایکس ۳۰ میلی گرم در متر مکعب بر دقیقه است و بنابراین درجه سمیت آن از تابون، سارین و سومان بیشتر است.[۴]

پایداری[ویرایش]

در مقایسه با عوامل شیمیایی سری G، وی ایکس عاملی بسیار پایدارتر است و می تواند برای روزها و حتی هفته ها در شرایط آب و هوای معتدل باقی بماند. برای مثال فراریت سارین (GB) در ۲۵ درجه سانتی گراد ۲۲۰۰۰ میلی گرم بر متر مکعب است، درحالیکه این میزان در همین دما برای وی ایکس تنها ۱۰٫۵ میلی گرم بر متر مکعب است. وی ایکس در هوای آفتابی می تواند بین ۳ تا ۲۱ روز در خاک باقی بماند.[۵] اگر وی ایکس به صورت قطرات ریز مایع منتشر شود بیشترین مدت زمان تأثیر را برای ایجاد تلفات خواهد داشت. شرایط جوی اثر کمی روی کاربرد عامل وی ایکس دارد، البته باد قوی ممکن است روی میزان توزیع این عامل اثر بگذارد و باران شدید ممکن است عامل را شسته یا از بین ببرد.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "MSDS: Nerve Agent (VX)". Edgewood Chemical Biological Center (ECBC), Department of the Army. December 22, 2000. Retrieved October 25, 2007. 
  2. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=110738
  3. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/12/121205_an_saddam_halabja_chemical_weapons.shtml
  4. http://www.fas.org/cw/cwagents.htm
  5. رفع آلودگی عوامل شیمیایی و بیولوژیک، ترجمه امیر امینی فر و سعید قدیمی، انتشارات دانشگاه امام حسین، ۱۳۸۱، صص ۲۴-۱۸.
  6. تاکتیک جنگ نوین، محمد تقی امینی، انتشارات دانشگاه امام حسین، ۱۳۷۴، ص ۱۹