وزیران امور خارجه ایران
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| وزیر امور خارجه ایران |
|
|---|---|
 |
|
 علیاکبر صالحی از ۱۳ بهمن ۱۳۸۹ |
|
| وبگاه | www.mfa.gov.ir |
نخستین وزیر امور خارجه ایران، میرزا عبدالوهابخان معتمدالدوله نشاط بود که بین سالهای ۱۲۰۰ تا ۱۲۰۲ خورشیدی (۱۸۲۱ تا ۱۸۲۳ میلادی) روی کار بود. هم اکنون، وزیر امور خارجه ایران علیاکبر صالحی است که در ۳ بهمن ۱۳۸۹ تعیین شدهاست. همچنین سید عباس عراقچی سخنگوی رسمی وزارت خارجه ایران است.
محتویات |
فهرست وزیران [ویرایش]
پیش از مشروطه [ویرایش]
| نام | تصدی پست | ترک پست | |
|---|---|---|---|
| ۱ | عبدالوهاب نشاط اصفهانی (معتمدالدوله) | محرم ۱۲۳۷ ه ق | ۱۲۳۹ ه ق |
| ۲ | ابوالحسن شیرازی (ایلچی کبیر) | ۱۲۳۹ ه ق | ۱۲۵۰ ه ق |
| ۳ | علی فراهانی (قائممقام سوم)[پانویس ۱] | رمضان ۱۲۵۰ ه ق | ۲۹ صفر ۱۲۵۱ ه ق[پانویس ۲] |
| ۴ | مسعود انصاری | ربیعالاول ۱۲۵۱ ه ق | آغاز ۱۲۵۴ ه ق |
| ۵ | ابوالحسن شیرازی (ایلچی کبیر) | ۱۲۵۴ ه ق | شعبان ۱۲۶۲ ه ق |
| ۶ | حاج میرزا آقاسی (همزمان با صدارت)[پانویس ۳] | ۹ شوال ۱۲۶۲ ه ق | ۱۲۶۲ ه ق |
| ۷ | مسعود انصاری | ۱۲۶۲ ه ق | ربیعالاول ۱۲۶۵ ه ق |
| ۸ | امیرکبیر (همزمان با صدارت)[پانویس ۴] | ۱۲۶۵ ه ق | ۱۲۶۷ ه ق |
| ۹ | محمدعلی شیرازی | ۱۹ رمضان ۱۲۶۷ ه ق | ۱۸ ربیعالثانی ۱۲۶۸ ه ق |
| ۱۰ | سعید انصاری (مؤتمنالملک)[پانویس ۵] | ربیعالثانی ۱۲۶۹ ه ق | ۱۲۹۰ ه ق |
| ۱۱ | حسین مشیرالدوله | ۲۰ شوال ۱۲۹۰ ه ق | شوال ۱۲۹۷ ه ق |
| ۱۲ | سعید انصاری (مؤتمنالملک) | ذیقعدهٔ ۱۲۹۷ ه ق | ۱۳۰۱ ه ق |
| ۱۳ | محمود ناصرالملک | ۱۳۰۱ ه ق | ۱۳۰۳ ه ق |
| ۱۴ | یحیی مشیرالدوله | ۱ جمادیالاول ۱۳۰۳ ه ق | ۱۱ ذیقعدهٔ ۱۳۰۴ ه ق |
| ۱۵ | عباس قوامالدوله | ۱۳۰۵ ه ق | ۱۸ محرم ۱۳۱۴ ه ق |
| ۱۶ | محسن مشیرالدوله | ۱۳۱۴ ه ق | ربیعالثانی ۱۳۱۷ ه ق |
| ۱۷ | نصرالله مشیرالدوله | ربیعالثانی ۱۳۱۷ ه ق | ۷ جمادیالثانی ۱۳۲۴ ه ق[پانویس ۶] |
مشروطه [ویرایش]
| نام | تصدی پست | ترک پست | |
|---|---|---|---|
| ۱۸ | محمدعلی علاءالسلطنه | ۱۲۸۵ | ۲۳ شهریور ۱۲۸۶ |
| ۱۹ | جواد سعدالدوله | ۲۳ شهریور ۱۲۸۶ | ؟ |
| ۲۰ | محمدعلی علاءالسلطنه | ؟ | ۳ آبان ۱۲۸۶ |
| ۲۱ | حسن مشیرالدوله (پیرنیا) | ۳ آبان ۱۲۸۶ | ۱۷ خرداد ۱۲۸۷ |
| ۲۲ | محمدعلی علاءالسلطنه | ۱۷ خرداد ۱۲۸۷ | ۲ تیر ۱۲۸۷ |
| ۲۳ | جواد سعدالدوله | ۲ تیر ۱۲۸۷ | ؟ |
| ... | اسدالله مشارالسلطنه (کفیل) | ۸ مهر ۱۲۸۸ | ۹ آذر ۱۲۸۸ |
| ۲۴ | محمدعلی علاءالسلطنه | ۹ آذر ۱۲۸۸ | ۱۶ بهمن ۱۲۸۸ |
| ... | اسماعیل ثقةالملک (کفیل) | ۱۶ بهمن ۱۲۸۸ | ؟ |
| ۲۵ | محمدابراهیم معاونالدوله (غفاری) | ؟ | ۲ مرداد ۱۲۸۹ |
| ۲۶ | حسینقلی نواب | ۲ مرداد ۱۲۸۹ | ۷ آبان ۱۲۸۹ |
| ۲۷ | حسن محتشمالسلطنه (اسفندیاری) | ۷ آبان ۱۲۸۹ | ؟ |
| ۲۸ | حسن وثوقالدوله (وثوق) | ۲۹ دی ۱۲۹۱ | ۲۵ مرداد ۱۲۹۳ |
| ۲۹ | محمدعلی علاءالسلطنه | ۲۵ مرداد ۱۲۹۳ | ۳۰ بهمن ۱۲۹۳ |
| ۳۰ | محمدابراهیم معاونالدوله (غفاری) | ۳۰ بهمن ۱۲۹۳ | ۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۴ |
| ۳۱ | حسن محتشمالسلطنه (اسفندیاری) | ۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۴ | ۲۵ مرداد ۱۲۹۴ |
| ۳۲ | حسن مستوفیالممالک (مستوفی) | ۲۵ مرداد ۱۲۹۴ | ۳ دی ۱۲۹۴ |
| ۳۳ | علیقلی مشاورالممالک (انصاری) | ۳ دی ۱۲۹۴ | ۱۵ اسفند ۱۲۹۴ |
| ۳۴ | اکبر صارمالدوله | ۱۵ اسفند ۱۲۹۴ | ۷ شهریور ۱۲۹۵ |
| ۳۵ | حسن وثوقالدوله (وثوق) (همزمان با رئیسالوزرایی) | ۷ شهریور ۱۲۹۵ | ۱۵ خرداد ۱۲۹۶ |
| ۳۶ | محمدعلی علاءالسلطنه (بخشی از آن همزمان با رئیسالوزرایی) | ۱۵ خرداد ۱۲۹۶ | ۲۶ دی ۱۲۹۶ |
| ۳۷ | علیقلی مشاورالممالک (انصاری) | ۲۶ دی ۱۲۹۶ | ۲۶ خرداد ۱۲۹۷ |
| ۳۸ | اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی) | ۲۶ خرداد ۱۲۹۷ | ۱۵ مرداد ۱۲۹۷ |
| ۳۹ | علیقلی مشاورالممالک (انصاری) | ۱۵ مرداد ۱۲۹۷ | ؟ |
| ۴۰ | فیروز نصرتالدوله | ؟ | ۱۲ تیر ۱۲۹۹ |
| ۴۱ | اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی) | ۱۲ تیر ۱۲۹۹ | ۶ آبان ۱۲۹۹ |
| ۴۲ | جهانگیر ناظمالملک | ۶ آبان ۱۲۹۹ | ۲۸ بهمن ۱۲۹۹ |
| ۴۳ | حسن محتشمالسلطنه (اسفندیاری) | ۲۸ بهمن ۱۲۹۹ | ۵ اسفند ۱۲۹۹ |
| ۴۴ | محمود مدیرالملک (جم) | ۵ اسفند ۱۲۹۹ | ۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۰ |
| ۴۵ | محمدتقی معززالدوله | ۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۰ | ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ |
| ۴۶ | حسن محتشمالسلطنه (اسفندیاری) | ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ | ؟ |
| ۴۷ | محمد مصدقالسلطنه (مصدق) | ؟ | ؟ |
| ۴۸ | اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی) | ؟ | ۲ بهمن ۱۳۰۱ |
| ۴۹ | ابراهیم حکیمالملک (حکیمی) | ۲ بهمن ۱۳۰۱ | ۲۴ بهمن ۱۳۰۱ |
| ۵۰ | محمدعلی ذکاءالملک (فروغی) | ۲۴ بهمن ۱۳۰۱ | ۲۴ خرداد ۱۳۰۲ |
| ۵۱ | محمد مصدقالسلطنه (مصدق) | ۲۴ خرداد ۱۳۰۲ | ۳ آبان ۱۳۰۲ |
| ۵۲ | محمدعلی ذکاءالملک (فروغی) | ۳ آبان ۱۳۰۲ | ؟ |
| ۵۳ | حسن مشار (مشارالملک) | ؟ | دی ۱۳۰۴ |
| ... | داوود مفتاح (مفتاحالسلطنه) (کفیل) | دی ۱۳۰۴ | ؟ |
| ۵۴ | علیقلی انصاری | ۱۱ تیر ۱۳۰۵ | ؟ |
| ... | فتحالله پاکروان (کفیل) | ؟ | ؟ |
| ... | ابوالقاسم عمید (کفیل) | ۱۱ بهمن ۱۳۰۷ | ۳۰ آبان ۱۳۰۸ |
| ۵۵ | محمدعلی فرزین | ۳۰ آبان ۱۳۰۸ | ۲۳ اردیبهشت ۱۳۰۹ |
| ۵۶ | محمدعلی فروغی | ۲۳ اردیبهشت ۱۳۰۹ | ۲۶ شهریور ۱۳۱۲ |
| ۵۷ | سید باقر کاظمی | ۲۶ شهریور ۱۳۱۲ | ۲۵ فروردین ۱۳۱۴ |
| ۵۸ | عنایتالله سمیعی | ۲۵ فروردین ۱۳۱۵ | اسفند ۱۳۱۶ |
| ... | مصطفی عدل (کفیل) | فروردین ۱۳۱۷ | اردیبهشت ۱۳۱۷ |
| ۵۹ | علی سهیلی | ۸ خرداد ۱۳۱۷ | ۲۷ تیر ۱۳۱۷ |
| ۶۰ | مظفر اعلم | ۲۷ تیر ۱۳۱۷ | آبان ۱۳۱۹ |
| ... | جواد عامری (کفیل) | آبان ۱۳۱۹ | شهریور ۱۳۲۰ |
| ۶۱ | علی سهیلی[پانویس ۷] | ۶ شهریور ۱۳۲۰ | ۲ تیر ۱۳۲۱ |
| ۶۲ | محمد ساعد[پانویس ۸] | ۲ تیر ۱۳۲۱ | ۵ آذر ۱۳۲۳ |
| ۶۳ | محسن رئیس | ۵ آذر ۱۳۲۳ | ۱۶ آذر ۱۳۲۳ |
| ۶۴ | نصرالله انتظام | ۱۶ آذر ۱۳۲۳ | ؟ |
| ۶۵ | انوشیروان سپهبدی | ۲۶ تیر ۱۳۲۴ | ۱۳ آبان ۱۳۲۴ |
| ۶۶ | ابوالقاسم نجم | ۱۳ آبان ۱۳۲۴ | ۱ بهمن ۱۳۲۴ |
| ۶۷ | احمد قوام (همزمان با نخستوزیری) | ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ | مهر ۱۳۲۵ |
| ۶۸ | محمدعلی همایونجاه | مهر ۱۳۲۵ | اردیبهشت ۱۳۲۶ |
| ۶۹ | انوشیروان سپهبدی | خرداد ۱۳۲۶ | شهریور ۱۳۲۶ |
| ۷۰ | موسی نوری اسفندیاری | شهریور ۱۳۲۶ | بهمن ۱۳۲۶ |
| ۷۱ | سید باقر کاظمی | ۱۵ بهمن ۱۳۲۶ | ۲۰ اسفند ۱۳۲۶ |
| ۷۲ | موسی نوری اسفندیاری | ۲۰ اسفند ۱۳۲۶ | آبان ۱۳۲۷ |
| ۷۳ | علیاصغر حکمت | ۳۰ آبان ۱۳۲۷ | دی ۱۳۲۸ |
| ۷۴ | علیاکبر سیاسی | دی ۱۳۲۸ | ۵ اسفند ۱۳۲۸ |
| ... | علیقلی اردلان (کفیل)[پانویس ۹] | ۵ اسفند | ؟ |
| ۷۵ | حسین علاء | ؟ | ۲۰ فروردین ۱۳۲۹ |
| ... | علیقلی اردلان (کفیل)[پانویس ۱۰] | ۲۰ فروردین ۱۳۲۹ | ؟ |
| ۷۵ | حسین علاء | ؟ | ۱۱ تیر ۱۳۲۹ |
| ... | محمود صلاحی (کفیل) | ۱۱ تیر ۱۳۲۹ | ۱۹ شهریور ۱۳۲۹ |
| ۷۶ | محسن رئیس | ۱۹ شهریور ۱۳۲۹ | ؟ |
| ... | حسین قدس نخعی (کفیل) | ۱۸ فروردین ۱۳۳۰ | ؟ |
| ۷۷ | عبدالله انتظام | ؟ | ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۰ |
| ۷۸ | سید باقر کاظمی | ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۰ | ۲۷ تیر ۱۳۳۱ |
| ۷۹ | حسین نواب | ۵ مرداد ۱۳۳۱ | ۲۷ مهر ۱۳۳۱ |
| ۸۰ | حسین فاطمی | ۲۷ مهر ۱۳۳۱ | ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ |
| ... | عبدالحسین مفتاح (کفیل) | ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ | ۱۸ فروردین ۱۳۳۳ |
| ۸۱ | فضلالله زاهدی (همزمان با نخستوزیری) | ۱۸ فروردین ۱۳۳۳ | ۲۰ فروردین ۱۳۳۴ |
| ۸۲ | عبدالله انتظام | ۲۰ فروردین ۱۳۳۴ | ۱۰ دی ۱۳۳۴ |
| ۸۳ | علیقلی اردلان | ۱۰ دی ۱۳۳۴ | ۲۳ اردیبهشت ۱۳۳۷ |
| ۸۴ | علیاصغر حکمت | ۲۳ اردیبهشت ۱۳۳۷ | ۲۲ خرداد ۱۳۳۸ |
| ۸۵ | جلال عبده | ۲۲ خرداد ۱۳۳۸ | ۱۴ آذر ۱۳۳۸ |
| ۸۶ | عباس آرام | ۱۴ آذر ۱۳۳۸ | ۹ شهریور |
| ۸۷ | یدالله عضدی | ۱۲ شهریور ۱۳۳۹ | ۲۰ اسفند ۱۳۳۹ |
| ۸۸ | حسین قدس نخعی | ۲۰ اسفند ۱۳۳۹ | فروردین ۱۳۴۱ |
| ۸۹ | عباس آرام | فروردین ۱۳۴۱ | ۲۹ دی ۱۳۴۵ |
| ۹۰ | اردشیر زاهدی | ۲۹ دی ۱۳۴۵ | ۲۷ مرداد ۱۳۵۶ |
| ۹۱ | عباسعلی خلعتبری | ۲۷ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ |
| ۹۲ | امیرخسرو افشار قاسملو | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | ۱۷ دی ۱۳۵۷ |
| ۹۳ | احمد میرفندرسکی | ۱۷ دی ۱۳۵۷ | ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ |
جمهوری اسلامی [ویرایش]
| نام | تصدی پست | ترک پست | |
|---|---|---|---|
| ۹۴ | کریم سنجابی | ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ | ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ |
| ... | مهدی بازرگان (کفیل) | ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ | ۲۳ فروردین ۱۳۵۸ |
| ۹۵ | ابراهیم یزدی | ۲۳ فروردین ۱۳۵۸ | ۲۱ آبان ۱۳۵۸ |
| ... | ابوالحسن بنیصدر (کفیل) | ۲۱ آبان ۱۳۵۸ | ۸ آذر ۱۳۵۸ |
| ۹۶ | صادق قطبزاده | ۸ آذر ۱۳۵۸ | ۱۲ مرداد ۱۳۵۹ |
| ... | محمدکریم خداپناهی (کفیل) | ۱۲ مرداد ۱۳۵۹ | ۲۰ اسفند ۱۳۵۹ |
| ... | محمدعلی رجایی (کفیل) | ۲۰ اسفند ۱۳۵۹ | ۲۴ مرداد ۱۳۶۰ |
| ۹۷ | میرحسین موسوی | ۲۴ مرداد ۱۳۶۰ | ۲۴ آذر ۱۳۶۰ |
| ۹۸ | علیاکبر ولایتی | ۲۴ آذر ۱۳۶۰ | ۲۹ مرداد ۱۳۷۶ |
| ۹۹ | کمال خرازی | ۲۹ مرداد ۱۳۷۶ | ۲ شهریور ۱۳۸۴ |
| ۱۰۰ | منوچهر متکی | ۲ شهریور ۱۳۸۴ | ۲۲ آذر ۱۳۸۹ |
| ۱۰۱ | علیاکبر صالحی | ۲۲ آذر ۱۳۸۹ | اکنون |
پانویس [ویرایش]
- ↑ میرزا علی فرزند میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی (صدراعظم محمدشاه قاجار) که در دورهٔ کوتاه صدارت پدرش وزیر خارجه بود، بعدها در اواخر عمرش از ناصرالدینشاه لقب قائممقام گرفت.
- ↑ تاریخ قتل ابوالقاسم قائممقام فراهانی
- ↑ محمد شاه بهموجب دستخط نهم شوال ۱۲۶۲، امور خارجه را به حاجی (حاج میرزا آقاسی) سپرد. به او نوشت: «شما مسئول تمام امور خارجه هستید و این کار تحت نظر شما خواهد گذشت. امور خارجه اهمیت کلی دارد، و اگر در آن غفلت و طمعورزی و رشوهخواری راه پیدا کند، به مذهب و دین و دولت و بقای ما ضرر خواهد رسید. به امید پروردگار، با مراقبت شما چنین چیزهایی اتفاق نخواهد افتاد و ما نزد خداوند متعال روسفید خواهیم بود.» (امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۸)
- ↑ میرزا مسعود تا ربیعالاول ۱۲۶۵ (ه ق) که مرد همچنان وزیر امور خارجه بود. یعنی تا سهماههٔ اول صدارت امیر، عنوان وزیر دول خارجه برقرار بود، هر چند میرزا مسعود هیچ اختیاری نداشت. میرزا تقیخان (امیرکبیر) ادارهٔ سیاست خارجی را قبضه کرد و مسئولیت وزارت امور خارجه را خود به عهده گرفت. و میرزا محمدعلیخان شیرازی به سمت «نیابت وزارت خارجه» معین شد. (امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۸)
- ↑ او از ربیعالثانی ۱۲۶۸ ه ق که محمدعلی شیرازی درگذشت تا ربیعالثانی ۱۲۶۹ ه ق کفیل وزارت خارجه (دبیر مَهامِّ خارجه) بود. میرزا آقاخان نوری صدراعظم وقت کوشید تا میرزا داوود پسر نوزدهسالهٔ خود را وزیر خارجه کند که ناکام شد.
- ↑ در این تاریخ (برابر ۶ مرداد ۱۲۸۵ چند روز پیش از امضای فرمان مشروطه) مظفرالدین شاه عبدالمجید میرزا عینالدوله را از صدارت برکنار کرد و نصرالله مشیرالدوله را که در کابینهٔ عینالدوله وزیر خارجه بود به صدارت برگزید.
- ↑ علی سهیلی در کابینهٔ محمدعلی فروغی (یعنی از ۶ اسفند ۱۳۲۰) سمت وزیر خارجه را داشت. پس از دورهٔ نخستوزیری فروغی، سهیلی به نخستوزیری رسید و کابینهاش را در ۱۸ اسفند ۱۳۲۰ به مجلس معرفی نمود. او در هنگام معرفی اعضای کابینهاش اظهار داشت چون کسی که برای وزارت خارجه در نظر گرفته شده در تهران نیست پس از ورود معرفی خواهد شد و تا ورود ایشان خود من کفالت خواهم نمود. ضمناً در تاریخ ۲ تیر ۱۳۲۱ محمد ساعد به وزارت خارجه رسید.
- ↑ او در کابینهٔ نخست سهیلی، کابینهٔ قوام و کابینهٔ دوم سهیلی وزیر خارجه بود. سپس خود در تاریخ ۸ فروردین ۱۳۲۳ نخستوزیر و مأمور تشکیل کابینه گردید که در این کابینه نیز شخصاً وزارت خارجه را همزمان با نخستوزیری عهدهدار بود.
- ↑ در کابینهٔ محمد ساعد مراغهای
- ↑ در کابینهٔ علی منصور
منابع [ویرایش]
- آدمیت، فریدون، امیرکبیر و ایران، انتشارات خوارزمی، چاپ دهم، ۱۳۸۹
- امانت، عباس، قبلهٔ عالم ناصرالدینشاه قاجار و پادشاهی ایران (۱۳۱۳-۱۲۴۷)، ترجمهٔ حسن کامشاد، نشر کارنامه، چاپ چهارم:۱۳۹۱
- ذاکرحسین، عبدالرحیم، ادبیات سیاسی ایران در عصر مشروطیت، نشر علم، چاپ اول، ۱۳۷۷
- دانشنامهٔ آریانیکا
- هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، «وزارت امور خارجه، مکتب تربیت رجال سیاسی»، فصلنامهٔ اطلاعات سیاسی-اقتصادی، بهمن و اسفند ۱۳۸۰، شمارهٔ ۱۷۳ و ۱۷۴
