وزارت مالیه افغانستان

وزارت مالیه جمهوری اسلامی افغانستان ترتیب و تطبیق بودجه، جمع آوری مالیه، تنظیم و کنترول مصارف و تادیات دولت و تنظیم امور گمرکی را به عهده دارد. در حال حاضر داکتر حضرت عمر زاخیلوال وزیر مالیه افغانستان می‏باشد.

تاریخچه

در عصر سلطنت احمد شاه بابا در افغانستان برای امور مالی اهمیت بیشتری قایل شدند و برای اولین بار در سال ۱۱۴۰ شمسی در کنار سایر تشکیلات دولت شعبه‏ای بنام همایون اعلی (وزارت مالیه امروزی) تاسیس شد و متصدی این امور سردار عبدالله خان پوپلزی که بنام دیوان بیگی یاد می‏شد مقرر گردیده و لقب دیوان بیگی با گذشت زمان به مستوفی المالک تبدیل شد و صلاحیت وی به اندازه صلاحیت وزیر مالیه امروزی بود. مستوفی المالک با قدرت امریه خود سایر امور مالی و حسابی ولایات را وحدت و انسجام داده مراقبت و نظارت عمومی را بدوش داشت.

در سال ۱۲۹۸هـ.ش پس از حصول استقلال افغانستان، دوران حیات نوین افغانستان آغاز گشت و در همین زمان تشکیلات سیاسی، سیستم حکومتی، نظام اداری و سیاست خارجی اساس گذاشته شد و اصلاحات در عرصه بهبود وضع مالی و اقتصادی، عرفانی و مدنی آغاز شد. در این سال‏ها تشکیلات دفاعی و امنیتی، تعمیم معارف و امور صحی، مخابرات و مواصلات، اصلاح زراعت و آبیاری و تاسیس فابریکات، استخراج معادن، توسعه تجارت، ایجاد بانک‏های مرکزی و سایر بانک‏ها، تصدی‏های دولتی و خصوصی آغاز یافت.

قبل از دوران استقلال منابع مالی دولت را قسما مالیات مستقیم زمین، آسیاب، پایکوب، جواز اصناف، مالیه دودی، سرانه، جزیه مذهبی، مالیه چهل و یک و ذکات اموال، مواشی، صکوک و امثال آن و مالیات غیر مستقیم را مالیات گمرکی به نام وجوهات تشکیل می‏داد. بر علاوه اشکال دیگر آن عبارت از بیگار، خدمات جسمی، غنیمت، خراج و مصادره و امثال آن بود.

در مالیات غیر مستقیم علاوه بر مالیه گمرکی، مالیات حق الانحصار، مالیه بر فروشات بعضی از مواد استهلاکی، مالیه بر اسعار و امثال آن نیز وضع گردید. مالیه گمرکی به نام وجوهات تحصیل می‏شد و گمرک به نام چبوتره یاد می‏شد. تحصیل این مالیه به صورت نقد و جنس صورت می‏گرفت.

قبل از ۱۲۸۹ حسابات دولت شکل بسیط داشت و عبارت از دفاتر روزنامچه و اوارچه بود که به رقوم و سیاق ترتیب می‏شد. نظام بودجه در آن هنگام وجود نداشت. در سال ۱۲۹۹ اصول دفتری ایجاد شد. اصول دفتر صورت مضاعف کامل نداشت و مطابق شرایط و نیاز آن زمان بود. تا سال ۱۳۰۳ بر اساس این اصول حسابات سالتمام با اسناد آن در پایتخت تمرکز می‏یافت.

در سال ۱۳۰۳ اصول شهریه جانشین اصول دفتری شد. بر مبنای آن ترتیب اسناد و حسابات به شکل ماهوار شد. در سال ۱۳۱۵ به مشوره ژینومانچولی ایتالیوی، تحولاتی در سیستم محاسبه دولت وارد آمد. ترتیب اسناد به شعب اجرائیه و کنترول و محاسبه آن به دوایر محاسبه محول شد.

پس از حصول استقلال تشکیلات اداری افغانستان تعدیل گردید. در آغاز برای پیشبرد امور نهادهایی به نام نظارت و وزارت تاسیس گردید. یکی از این نهادها وزارت مالیه بود. نمایندگی‏های آن در مر کز و ولایات تشکیل گردید. نمایندگی‏های مالی در ولایات، نایب الحکومه و مستوفیت‏ها بود. در محلات ماموریت مالیه تعیین گردید.

از سال ۱۲۹۸ شمسی بدین سوی در تشکیلات اداری دولت‏های افغانستان یعنی یکصد سال قبل از امروز جایگاه خود را تحت عنوان وزارت مالیه داشته و ذوات محترم ذیل در ادوار مختلف به حیث وزیر مالیه، پالیسی ساز، مراقبت، نظارت و استقامت دهی کلیه مسایل مربوط به امورمالی دولت را به عهده گرفته‌اند.

تشکیلات

ساختار تشکیلاتی وزارت مالیه متشکل از مقام وزارت، معین اداری، معین مالی، معین عواید و گمرکات و معین پالیسى می‏باشد. هریک از معینان ریاست‏های مشخصی را رهبری و اداره می‏نمایند. لایحه وظایف و پلان‏های استراتیژیک هر ریاست در زیر نام هر یک تشریح شده‌است. وزارت مالیه جمعاً دارای ۱۳ ریاست می‏باشد که در پاین ذکر گردیده‌است:

1. ریاست دفتر
2. ریاست عمومی امور اداری
3. ریاست عمومی بودجه
4. ریاست عمومی اجرایوی امور پالیسی‌ها
5. ریاست عمومی تطبیق استراتیژیک
6. ریاست عمومی املاک
7. ریاست عمومی عواید
8. ریاست عمومی گمرکات
9. ریاست عمومی خزاین
10. ریاست عمومی تفتیش، بررسی و ارزیابی
11. ریاست منابع بشری
12. ریاست تصدیها
13. ریاست امور بیمه

هر ریاست فعالیت‏های خود را طبق پلان استراتیژیک وزارت مالیه به پیش می‏برد که استراتیژی انکشاف ملی افغانستان در آن قدم به قدم تطبیق می‏شود.

ریاستهای عمومی به ریاستهای دیگر تقسیم شده‌است:

• ریاست دفتر: مطبوعات، تشریفات، تحریرات، مشاورین حقوقی، آرشیف، ترجمان‏ها، جندر و دفتر ضد فساد اداری.
• ریاست عمومی گمرکات: ریاست پلان و ریفورم گمرکات و ریاست تخنیکی گمرکات.
• ریاست عمومی عواید: ریاست مالیه دهندگان بزرگ، ریاست پالیسی و حقوقی عواید، ریاست پلان و ریاست عواید کابل.
• ریاست عمومی خزاین: ریاست سیستم‏های انکشافی، ریاست مالی و ریاست تادیات.
• ریاست عمومی بودجه: ریاست هماهنگی کمک‏ها و ریاست اجرایوی بودجه.
• ریاست اداری: ریاست تهیه و خدمات عامه، ریاست مالی و حسابی و ریاست تکنالوجی معلوماتی.
• ریاست عمومی تصدی: ریاست پالیسی و هماهنگی، ریاست بررسی مالی و ریاست خصوصی سازی.
• ریاست املاک: ریاست تخنیکی
• ریاست منابع بشری: رواربط مامورین، اموزش و انکشاف، سوانح، استخدام و تشکیل.
• ریاست بیمه: ریاست امور بیمه‏ها.
• تفتیش، بررسی و ارزیابی: ریاست تفتیش شکایات، ریاست تفتیش بودجه و خزاین و ریاست تفتیش عواید.
• ریاست عمومی اجرایوی امور پالیسی‏ها: برنامه‏ همکاری تخنیکی ملکی (CTAP) و ریاست نظارت و بررسی پالیسی‌ها.
• ریاست عمومی تطبیق استراتیژیک: ریاست استراتیژی انکشاف ملی افغانستان (ANDS).

جستارهای وابسته

• وزارت اقتصاد جمهوری اسلامی افغانستان

پیوند به بیرون

وبگاه رسمی وزارت مالیه جمهوری اسلامی افغانستان