هستی‌شناسی

هستی‌شناسی یا وجودشناسی (Ontology) شاخه‌ایست از فلسفه که به مطالعهٔ بودن، هستی یا وجود می‌پردازد. دانش هستی‌شناسی در پی تشخیص و شرح رده‌های بنیادین و ارتباطات آنها در هستی یا عالم وجود برمی‌آید، تا بدین وسیله به تعریف موجودات و انواع آنها درآن چارچوب قادر گردد.هستی‌شناسی (Ontology) مطالعه فلسفی سرشت بودن، وجود یا واقعیت به طورکلی ونیز مقوله‌های عمده بودن وروابط آنهاست. به صورت سنتی بخشی از شاخه عمده فلسفه متافیزیک به حساب می آید که با پرسش‌های مربوط به چیستی موجودات، انواع، مقوله بندی؛ سلسه مراتب و زیرشاخه ها، تفاوتها و شباهتهای موجودات سروکار دارد.

درسال‌های اخیر و در پی پیشرفت در حوزه علوم کامپیوتر و اطلاعات، اصطلاح "انتولوژی" معنای دیگری یافت. این معنای جدید چنین است:

واز اصولی که هوش‌مصنوعیِ کلاسیک بر آن بنا شد عبارتست از: "آن‌چیزی در دنیای هوش‌مصنوعی وجود دارد که بتوان آن را بازنمود". پس انتولوژی سیستمی است برای طبقه‌بندی بازنمایی‌ها و قوانین بازنمایی. برای مثال برای طراحی روباتی که قرار است منزل شما را تمیز ‌کند، ابتدا باید انتولوژی دنیای اتاق را برای وی تهیه کنیم. یعنی نوع اشیائی را که با آن‌ها برخورد خواهد نمود، روابط آن اشیاء بایکدیگر وخواص هر یک را به نحوی صوری و در قالب یک "زبان" مشخص سازیم. این انتولوژی می‌تواند مشتق شده از یک انتولوژی سطح بالاتر باشد و یا مختص به همان اتاق است.

در واقع انتولوژی جزء لاینفک سیستم‌های اطلاعاتی است. هر تلاشی در اتوماسیون دنیای جدی بزرگسالان، شبیه‌سازی فرایندها، خلق‌ جهان‌های مجازی، صنعت روباتیک و سایبرنتیک و سیستم‌های اطلاعاتی، مبتنی بر یک انتولوژی است. در هر یک، فرایندی از این دست صورت خواهد گرفت. انتولوژی‌های غول‌پیکر

شاید تحسین برانگیزترین تلاش برای ایجاد یک انتولوژی –لااقل صرفا از نظر اندازه- پروژه CYC باشد (http://www.cyc.com) CYC) فرمول‌بندی دانش عرف عامه در قالب پایگاه‌داده عظیمی از اصول اولیه‌ای (آکسیوم‌ها) است تا به کمک آن، یک سیستم کامپیوتری بتواند کم و بیش همان دیدگاهی را نسبت به جهان به دست آورد که بزرگسالان در فعالیت‌های جدی روزمره خود از آن استفاده می‌کنند. این پروژه از سال 1984 تا کنون به رهبری داگ لِنات در حال توسعه است. محصول آنان، پایگاه‌دانش عظیمی است که دانش مورد استفاده در زمینه‌های متفاوتی از زندگی انسان‌ها را فرمول‌بندی نموده است. این پایگاه‌دانشِ عظیم (بابیش از 1000000 قاعده) CYC را قادر ساخته است تا بخش عظیمی از دانش روزمره و استنتاجات هرروزه‌ی ما را بپوشاند. CYC می‌تواند به شما بگوید که چه می‌دانید و یک زبان برنامه‌نویسی نیزدر اختیار شما می‌گذارد تا بتوانید این دانش عظیم خود را مدیریت کنید.

جستارهای وابسته

• اونتیک

پیوند به بیرون

• راهنمای منابع مربوط به هستی‌شناسی برای فلاسفه
• وب‌گاه هستی‌شناسی، وابسته به دپارتمان فلسفه، دانشگاه ایالتی نیویورک - بافالو

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هستی‌شناسی موجود است.