واکه مرکب

واكه مركب یا مصوت مرکب يا آواگروه به واکه‌ای گفته می‌شود که در هنگام اَدای آن، حالت اندام گفتار دگرگون می‌شود و در پی آن، رنگ یعنی لرزش‌های فرعی آوا نیز مختلف می‌شود و صدا از یک واکه به سوی واکه دیگر می‌لغزد، چنان‌که می‌توان آن را هم‌چون دو واکه شمرد که با هم آمیخته و به صورت واحدی درآمده باشند.

آواگروه بسیط نیست، اما یک واج شمرده می‌شود.

در الفبای آوانگاری بین‌المللی، آواگروه‌ها را با دو حرف آوانویسی می‌کنند. نمونه: واژهٔ sign انگلیسی به صورت: [saɪ̯n].

در زبان فارسی

به باور دسته‌ای از زبان‌شناسان در زبان فارسی دو آواگروه وجود دارد. یکی «و» در نمونه‌هایی مانند روشن، فردوسی، نوروز. و دیگری آواگروه «ـِی» در نمونه‌هایی مانند نی، می، ری.

یکی از دگرگونی‌های مهم دستگاه آوایی زبان فارسی از دورهٔ باستان به دورهٔ میانه و نو از میان رفتن دو آواگروه است. برای نمونه واژهٔ روز که در فارسی باستان راؤچَه بوده در فارسی میانه از حالت آواگروه درآمده و به شکل رُز تلفظ شده که آن نیز در فارسی امروزی به شکل روز در آمده‌است.

آواگروه‌های تاریخی در زبان فارسی

	فارسی باستان	اوستایی	فارسی میانه	فارسی نو
آواگروه	ai	ae	ē	ī
نمونه‌ها	-	naema	nēm	nīm (نیم)
آواگروه	au	ao	ō	ū
نمونه‌ها	raučah	-	rōz	rūz (روز)

زبان انگلیسی

آواگروه‌های استاندارد انگلیسی

	بریتانیایی	استرالیایی	آمریکایی
			آمریکایی همگانی	کانادایی
low	[əʊ̯]	[əʉ̯]	[oʊ̯]
loud	[aʊ̯]	[æɔ̯]	[aʊ̯]	[aʊ̯]
lout				[əʊ̯]
lied	[aɪ̯]	[ɑe̯]	[aɪ̯]
light			[əɪ̯]
lane	[eɪ̯]	[æɪ̯]	[eɪ̯]
loin	[ɔɪ̯]	[oɪ̯]	[ɔɪ̯]
loon	[uː]	[ʉː]	[ʊu̯]
lean	[iː]	[ɪi̯]	[ɪi̯]
leer	[ɪə̯]	[ɪə̯]	[ɪɚ̯]
lair	[ɛə̯]	[eː]	[ɛɚ]
lure	[ʊə̯]	[ʊə̯]	[ʊɚ̯]

منابع

• باقری، مهری، تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر قطره، ۱۳۷۳ خورشیدی. ص ۱۲۵.
  1. Schane, Sanford (1995), "Diphthongization in Particle Phonology", in Goldsmith, John A., The Handbook of Phonological Theory, Blackwell Handbooks in Linguistics, Blackwell, pp. 586–608